W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne
  1. Informacje ogólne
    1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy.

Położenie geograficzne: Królestwo Norwegii jest  najbardziej na północ wysuniętym krajem Europy, zajmującym powierzchnię 323 779 km² (385 178 km² razem z archipelagiem Svalbard oraz wyspą Jan Mayen). Państwo posiada granicę lądową ze Szwecją, Finlandią i Rosją, liczącą blisko 30 tys. km linię brzegową oraz około 50 tys. przybrzeżnych wysp, z czego 2 tys. jest zamieszkanych. Charakterystycznym elementem norweskiego krajobrazu są fiordy, liczne rzeki i wodospady oraz lodowce.

Stolica: Oslo, które zamieszkuje 1036 tys. osób. Inne duże miasta: Bergen (260 tys.), Stavanger/Sandnes (228 tys.), Trondheim (189 tys.).

Ludność: Liczba ludności Norwegii wynosi 5 328 212 (dane za III kw. 2020 r.). Pandemia przyspiesza proces starzenia się norweskiego społeczeństwa, chociaż nie spowoduje większej umieralności. Natomiast przyczynia się do zmniejszenia liczby urodzeń i mniejszego napływu imigrantów. Norweski Urząd Statystyczny SSB przewiduje, że w długim okresie nastąpi jednak wzrost populacji i szacuje się, że w 2060 r. liczba mieszkańców Norwegii wyniesie 6 mln. W 2020 r. migranci i urodzone w Norwegii dzieci imigrantów stanowili 18,2% ludności (979 254 osób wg danych ze stycznia 2021 r.); 386 294 osób to migranci pochodzący z państw EOG, z czego największą grupę stanowią obywatele Polski (111 tys.), Litwy (45 tys.) oraz Szwecji (38 tys.). Migranci spoza Europy to przede wszystkim obywatele Somalii, Syrii, Pakistanu, Iraku, Erytrei, Filipin, Wietnamu, Iranu oraz Tajlandii. W Norwegii żyje ludność rdzenna (Samowie) i pięć mniejszości narodowych (Kwenowie, leśni Finowie, Romowie, Romani i Żydzi). Został im przyznany oficjalny status, w związku z tym otrzymują prawne i finansowe wsparcie, by móc chronić i rozwijać swoje języki i kulturę.

Językiem urzędowym jest norweski - język północnogermański blisko spokrewniony z językiem duńskim i szwedzkim. Obowiązują dwie odmiany języka norweskiego – wykształcony na podstawie wpływów języka duńskiego bokmål, którym posługuje się większość populacji oraz nynorsk, stworzony w XIX w. na podstawie dialektów norweskiej prowincji. W niektórych gminach regionów Troms i Finnmark pod względem statusu zrównany z językiem norweskim jest język lapoński (sámegiella). Poza tym w użyciu jest także język kweński. Powszechna jest znajomość języka angielskiego.

    1. Warunki klimatyczne.

Pomimo północnego położenia, Norwegia ma łagodny klimat szczególnie na obszarach, które wystawione są na działanie Prądu Zatokowego. Najcieplejszymi miesiącami są czerwiec i lipiec, a najzimniejszymi styczeń i luty. Na północnych terenach kraju temperatury w miesiącach zimowych mogą dochodzić do – 40º C. Opady deszczu są częstym zjawiskiem, szczególnie na zachodzie Norwegii. Za kołem podbiegunowym występują zjawiska dnia i nocy polarnej. W Norwegii nie istnieją zasadniczo zagrożenia epidemiologiczne, chociaż oczywiście nie wyklucza to potencjalnego zagrożenia związanego z obecną, jak i ew. przyszłymi epidemiami globalnymi.

    1. Główne bogactwa naturalne.

Norwegia posiada bogate złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego, a wydobycie tych surowców na Norweskim Szelfie Kontynentalnym odgrywa dominującą rolę w norweskiej gospodarce od lat 70-tych XX w.  Szacowane na 150 tys. ton, trzecie na świecie po Australii i Indiach, norweskie zasoby radioaktywnego toru mogą w przyszłości odgrywać dużą rolę, jako potencjalny surowiec energetyczny. Na terenie Norwegii występują wapienie i granity, kraj posiada również w niewielkich ilościach zasoby miedzi, niklu, tytanu, ołowiu, srebra, cynku, rud żelaza oraz węgla kamiennego. Obecnie natomiast prowadzone są badania na dnie morza w regionie arktycznym dot. potencjalnych zasobów ziem rzadkich i innych poszukiwanych pierwiastków. Niemal cała energia elektryczna zużywana w kraju pochodzi z licznych hydroelektrowni.

Istotną rolę w norweskiej gospodarce odgrywa morze i rybołówstwo oraz hodowla ryb na farmach (akwakultura –przede wszystkim hodowla ryb morskich). Gleby użytkowe zajmują 21% powierzchni Norwegii (ziemia uprawna 3%, lasy gospodarcze i pastwiska 18%), większość żywności jest importowana.

    1. System walutowy, kurs i wymiana.

Walutą Norwegii jest korona norweska (NOK). Banknoty mają nominały 50, 100, 200, 500, 1000 NOK, a monety 1, 5, 10 i 20 NOK. W dniu 4.03.2021 r. kurs średni norweskiej korony do innych walut wynosił (dane Norges Bank):

1EUR = 10,26 NOK

1USD = 8,55 NOK

1PLN = 2,25 NOK

Wymiana walut jest prowadzona w bankach, kantorach, hotelach i urzędach pocztowych. Większość banków jest czynna między 8.15 a 15.30, od poniedziałku do piątku. Wymiany pieniędzy można również dokonywać w niektórych bankomatach (Minibank). Największą siecią kantorów wymiany walut w Norwegii jest FOREX. Bardzo powszechna jest płatność kartami płatniczymi, która coraz bardziej wypiera tradycyjną formę płatności gotówkowej. Podczas pandemii odnotowuje się wprowadzanie przez niektóre sklepy jedynie płatności elektronicznych (np. via aplikacja VIPPS) i kartami płatniczymi i odmowy przyjmowania gotówki.

    1. Religia

W Norwegii działa kościół protestancki (ewangelicko–luterański, do 2012 r. było to  wyznanie oficjalne, w nowej redakcji konstytucji jest określany jako wspierany przez państwo). Do Kościoła norweskiego (Den norske kirke) należy około 80% populacji. Około 10% ludności jest członkami innych wspólnot wyznaniowych lub etycznych (Norweskie Towarzystwo Humanistyczne, Ruch Zielonoświątkowców, islam, Kościół Rzymsko–Katolicki, Wolny Kościół Luterański, Metodyści i inne), a 6,2% nie należy do żadnej wspólnoty. Polacy stanowią ok. połowę przedstawicieli wyznania rzymsko–katolickiego w Norwegii. W Oslo mogą brać udział w mszy świętej w jęz. polskim w katedrze św. Olafa (Akersveien 1), kościele św. Hallvarda (Enerhauggata 4) oraz w kościele św. Jana (Bredtvetveien 12). Msze święte w jęz. polskim są również odprawiane w innych większych miastach, często przez polskich księży.

    1. Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy
  • 1 stycznia – Nowy Rok,
  • Wielki Czwartek,
  • Wielki Piątek,
  • Niedziela Wielkanocna,
  • Poniedziałek Wielkanocny,
  • 1 maja – Święto Pracy,
  • 17 maja – Narodowe Święto Konstytucji,
  • Wniebowstąpienie,
  • Zielone Świątki, drugi dzień Zielonych Świątek,
  • 25 grudnia – Boże Narodzenie,
  • 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia.

1.7 Infrastruktura transportowa

W Norwegii bardzo dobrze rozwinięta jest komunikacja powietrzna – większe i średnie miasta posiadają porty lotnicze. W pobliżu Oslo znajdują się dwa lotniska: główne Oslo Gardermoen (50 km od miasta) oraz Sandefjord Torp (oddalone o 110 km). Połączenia z polskimi miastami mają Oslo, Bergen, Stavanger, Kristiansand, Haugesund, Ålesund i Trondheim. Pandemia spowodowała jednakże znaczące ograniczenia w ruchu lotniczym i  gwałtowany spadek liczby pasażerów na norweskich lotniskach - o 61% w 2020 r. ( z 58 mln do 22 mln).

W Norwegii istnieje wiele płatnych dróg, tuneli i mostów, za jednorazowy przejazd płaci się od 15 do 150 NOK. Niektóre mosty, drogi i przeprawy promowe mogą być zamknięte w okresie od września do maja, w zależności od sytuacji pogodowej. Obowiązuje używanie świateł mijania przez cały rok oraz pasów bezpieczeństwa na wszystkich siedzeniach pojazdu oraz używania fotelików dziecięcych. Dodatkowo, w okresie zimowym pojazdy powinny być wyposażone w łańcuchy (w szczególności dotyczy to transportu towarowego) lub opony z kolcami. Sieć kolejowa liczy blisko 4100 km torów, w 60% jest zelektryfikowana. Największe porty przeładunkowe to Bergen, Narvik, Kirkenes, Porsgrunn, Karmsund, Tønsberg, Kristiansund i Oslo. Promy pasażerskie odpływają m.in. z Oslo i Kristiansand do Danii (Kopenhaga, Fredrikshavn, Hirtshals) i Niemiec (Kilonia). Z Bergen, Haugesund i Stavanger odpływają promy do Wielkiej Brytanii (Newcastle) i Danii (Hirtshals).

Obowiązek wizowy / zasady tymczasowego i stałego pobytu

Norwegia jest członkiem strefy Schengen, stąd nie wymaga wiz od obywateli polskich. Dokumentem upoważniającym obywateli RP do wjazdu do Norwegii jest paszport lub dowód osobisty. Po ustaniu czasowych ograniczeń związanych z pandemią ograniczających prawo wjazdu dla osób nie spełniających kryterium wjazdowego w związku z Covid 19, szczegółowo określonych w rozporządzeniu rządu norweskiego, przebywanie obywatela polskiego na terenie Królestwa Norwegii do 3 miesięcy ponownie nie będzie wymagało rejestracji. Jednak w przypadku zamiaru podjęcia pracy ob. polski powinien stawić się w Urzędzie Podatkowym (Skatteetaten) celem weryfikacji tożsamości przed otrzymaniem przez jego pracodawcę pierwszej karty podatkowej. Wymagane jest/będzie również uzyskanie w Skatteetaten tymczasowego (D-nummer) lub stałego (personnummer) numeru personalnego niezbędnego dla funkcjonowania na norweskim rynku pracy i w kontaktach ze wszystkimi instytucjami norweskimi (polski odpowiednik PESEL).

Ze względu na szybko zmieniające się przepisy wprowadzane przez rząd norweski związane ze stanem pandemii, każdorazowo przed planowaną podrożą należy weryfikować informacje dotyczące aktualnych obwiązujących zasadach związanych z przekraczaniem norweskiej granicy i pobytem w Norwegii. Informacje na ten temat dostępne są np. na stronie Ambasady RP w Oslo - link:

https://www.gov.pl/web/norwegia/covid-19-w-norwegii

oraz

https://www.gov.pl/web/norwegia/covid-19-pytania-i-odpowiedzi

System administracyjny

Ustrój polityczny

Norwegia jest monarchią konstytucyjną. Głową państwa od 1991 r. jest król Harald V, urodzony w 1937 r., a jego następcą książę Haakon. Konstytucja Norwegii została uchwalona przez Zgromadzenie Konstytucyjne w Eidsvoll 17 maja 1814 roku i ze zmianami obowiązuje obecnie. Parlamentaryzm w Norwegii wprowadzono w 1884 roku. Władzę ustawodawczą sprawuje Storting (parlament), wykonawczą Król poprzez Radę Państwa (rząd), natomiast władzę sądowniczą niezawisłe sądy.

Władza ustawodawcza

Władzę ustawodawczą sprawuje wybierany co 4 lata norweski parlament – Storting (najbliższe wybory – 13. września 2021 r.). W skład Stortingu wchodzi 169 deputowanych reprezentujących obecnie 9 partii politycznych: Arbeiderpartiet (Partia Pracy, partia socjaldemokratyczna), Høyre (Partia Konserwatywna), Fremskrittspartiet (Partia Postępu), Kristelig Folkeparti (Chrześcijańska Partia Ludowa), Senterpartiet (Partia Centrum), Venstre (Partia Liberalna), Sosialistisk Venstreparti (Socjalistyczna Partia Lewicy), Miljøpartiet De Grønne (Partia Zielonych) oraz Rødt (Partia Czerwoni). Prezydium parlamentu składa się z sześciu osób, a deputowani pracują w kilkunastu tematycznych komisjach stałych. Parlament uchwala prawo Norwegii, zatwierdza budżet państwa, kontroluje rząd i administrację państwową. Wybory do Stortingu odbywają się w 18 okręgach wyborczych, których granice odpowiadają granicom fylke (okręg), a liczba mandatów określana jest w zależności od liczby ludności zamieszkującej okręg. Mandaty rozdziela się zgodnie z systemem przedstawicielstwa proporcjonalnego. Co osiem lat ponownie dokonuje się obliczenia liczby mandatów przypadających danemu okręgowi. W Stortingu działają nieformalne grupy przyjaźni, jednakże nie mają one charakteru zinstytucjonalizowanego, co oznacza, że np. informacje o ich istnieniu nie pojawiają się na oficjalnych stronach parlamentu (w tym dot. Norwesko- Polskiej Grupy Przyjaźni).

Władza wykonawcza

Konstytucja określa, że monarcha sprawuje władzę wykonawczą w Królestwie Norwegii, choć w istocie pełni on głównie funkcje reprezentacyjne i symboliczne, jest naczelnym dowódcą sił zbrojnych. Stanowi ona również, że „Król wybiera Radę spośród norweskich obywateli upoważnionych do głosowania” (art.12), ale tradycja rządów parlamentarnych doprowadziła do tego, że Król jedynie zatwierdza skład wyłoniony przez większość parlamentarną. Członkowie rządu są jednocześnie deputowanymi do parlamentu. Premier kontrasygnuje wszystkie dekrety królewskie.

W norweskiej praktyce politycznej częste są rządy mniejszościowe, które opierają się na współpracy w parlamencie z partiami popierającymi gabinet, lecz nie wchodzącymi w skład koalicji rządzącej. Taka sytuacja miała miejsce po wyborach parlamentarnych we wrześniu 2013 r. (koalicję rządzącą tworzyły wówczas Partia Konserwatywna - Høyre i Partia Postępu - FrP, które otrzymały parlamentarne poparcie Partia Chrześcijańsko-Demokratyczna  - KrF i Partii Liberalnej - Venstre), a także po kolejnych wyborach parlamentarnych, które miały miejsce we wrześniu 2017 r. W styczniu 2018 r. Partia Konserwatywna - Høyre i Partia Postępu - FrP zawarły umowę koalicyjną z Partią Liberalną – Venstre, która uzyskała kilka tek ministerialnych. Do koalicji rządowej przyłączona została 22 stycznia 2019 r. również Partia Chrześcijańsko-Demokratyczna KrF, co pozwoliło na stworzenie większościowego centroprawicowego rządu. Po opuszczeniu 20 stycznia 2020 r. rządu przez Partię Postępu FrP jest on ponownie mniejszościowy i skupia trzy partie: Partię Konserwatywną – Høyre, Partię Liberalną – Venstre oraz Partię Chrześcijańsko-Demokratyczną KrF.

Struktura administracji gospodarczej

Administracja gospodarcza na szczeblu centralnym składa się z następujących ministerstw: Ministerstwo Finansów (Finansdepartamentet), Ministerstwo Handlu, Przemysłu i Rybołówstwa (Nærings- og fiskeridepartamentet), Ministerstwo Rolnictwa i Żywności (Landsbruks- og matdepartamentet), Ministerstwo Transportu (Samferdselsdepartamentet), Ministerstwo Pracy i Spraw Społecznych (Arbeids- og sosialdepartamentet), Ministerstwo Ropy Naftowej i Energii (Olje- og energidepartamentet) oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska (Klima- og miljødepartementet). Ministerstwo Dzieci i Rodzin (Barne- og familiedepartementet), Ministerstwo Kultury (Kulturdepartementet), Ministerstwo Obrony (Forsvarsdepartementet), Ministerstwo Edukacji i Badań Naukowych (Kunnskapsdepartementet), Ministerstwo Spraw Zagranicznych (Utenriksdepartementet), Ministerstwo Zdrowia i Opieki (.Helse og omsorgsdepartementet), Ministerstwo Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa Publicznego (Justis og beredskapsdepartementet), Ministerstwo Samorządu Terytorialnego i Modernizacji (Kommunal- og moderniseringsdepartementet ).

Struktura lokalnej administracji gospodarczej odpowiada podziałowi terytorialnemu państwa. Od 1 stycznia 2020 r. weszła w życie przyjęta przez parlament już w 2017 r. reforma administracyjna, która ogranicza liczbę województw (fylker z 19 do 11) i gmin (kommuner z 429 do 356).

Założeniem lokalnej samorządności jest to, by gminy przejęły jak najwięcej zadań publicznych i wykonywały je samodzielnie. Gminy tworzą wydziały, które zajmują się kwestiami gospodarczymi, ich nazwy są zróżnicowane w poszczególnych gminach, jednak posiadają one podobne kompetencje.

Połączenie regionów (województw)w ramach najnowszej reformy samorządowej:

  1. Troms i Finnmark,
  2. Nordland,
  3. Telemark i Vestfold,
  4. Buskerud, Akershus i Østfold (jako Viken),
  5. Aust-Agder i Vest-Agder (jako Agder),
  6. Sør-Trøndelag i Nord-Trøndelag (jako Trøndelag),
  7. Hedmark i Oppland (jako Innland),
  8. Hordaland i Sogn og Fjordane (jako Vestland),
  9. Møre og Romsdal,
  10. Rogaland,
  11. Oslo
  12. Svalbard

Sądownictwo gospodarcze

Najniższym szczeblem systemu sądowego jest rada arbitrażowa (forliksrådet), która rozpatruje jedynie sprawy cywilne. Jest to instytucja mediacyjna z ograniczoną władzą do orzekania wyroków. Głównym zadaniem jest ułatwienie stronom, poprzez mediacje lub wyrok, rozwiązania sprawy w prosty, szybki i tani sposób. Większość spraw wpływających do rady dotyczy niezgody w sprawach o długi, szczególnie związanych z zakupem towarów i usług. Rada arbitrażowa znajduje się w każdej gminie.

W Norwegii sądem pierwszej instancji jest Tingsrett. Sprawy od których składa się odwołanie przekazuje się do sądu apelacyjnego – Lagmannsrett. Ostatnią instancją jest Sąd Najwyższy - Høyesterett. Rozpatrywanie spraw gospodarczych powierza się wymienionym sądom. W ich ramach nie ma specjalnych jednostek organizacyjnych (sądów gospodarczych).

Ponadto w Oslo znajduje się również sąd pierwszej instancji – Oslo byfogdembete – który zajmuje się rozpatrywaniem spraw związanych m.in. z bankructwem, długami, kwestiami spadkowymi.

Pozasądowe rozstrzyganie sporów w Norwegii odbywa się na podstawie ustawy o arbitrażu z 14 maja 2004 r. Instytut Arbitrażu i Rozstrzygania Sporów przy Izbie Gospodarczej w Oslo jest organem, który zajmuje się krajowymi i międzynarodowymi sporami gospodarczymi, handlowymi, z zakresu żeglugi oraz przemysłu off-shore/on-shore

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Norwegia jest wysoko rozwiniętym, uprzemysłowionym krajem o otwartej gospodarce zorientowanej na eksport. Będąc jednym z najbogatszych państw świata, zajmuje czołowe pozycje w rankingach pod względem stopy życia, średniej długości życia, ogólnego stanu zdrowia społeczeństwa i warunków mieszkaniowych.

Norwegia jest trzecim co do wielkości eksporterem gazu ziemnego na świecie i 13. co do wielkości eksporterem ropy naftowej. Kraj posiada jedną z najnowocześniejszych flotę morską i zajmuje 5 miejsce pod względem jej wielkości na świecie. Inne kluczowe sektory norweskiej gospodarki to: żegluga morska, przemysł stoczniowy, rybołówstwo i hodowla ryb, technologie informatyczne, przemysł celulozowy i papierniczy oraz obróbka metali lekkich.

Norwegia jest światowym liderem w rozwiazywaniu problemów związanych ze zmianami klimatycznymi, w tym wdrażaniem zielonych nisko emisyjnych technologii, ochronie lasów, mórz i oceanów.

Według rządu Norwegii, pandemia Covid 19 spowodowała najpoważniejsze spowolnienie w norweskiej gospodarce od czasów II Wojny Światowej. PKB Norwegii spadło o  6,3% w II kwartale 2020 r., a w całym 2020 r.  było niższe o 3,1% w porównaniu z 2019 r. Bezrobocie utrzymuje się na stosunkowo wysokim poziomie 5,2%, znacznie wyższym niż w latach poprzednich. Największy spadek zatrudniania nastąpił w rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie oraz w największym stopniu dotknął cudzoziemców/imigrantów.

Pomimo pandemii w 2020 r. udało się zahamować spadek wydobycia ropy, między innymi dzięki rozpoczęciu eksploatacji złoża Johan Sverdrup. Wartość rynkowa Państwowego Funduszu Emerytalnego Global, który gromadzi wpływy państwa z sektora naftowego  wyniosła 10,914 mld NOK na dzień 31 grudnia 2020 r. Pomimo dużej niepewności na rynku w 2020 r. Fundusz przyniósł zwrot z kapitału w wysokości 10,9%.

Główne sektory gospodarki

Norwegia jest trzecim co do wielkości eksporterem gazu ziemnego na świecie. Produkcja ropy naftowej pokrywa około 2% światowego popytu. Prawie cała produkcja ropy naftowej i gazu jest eksportowana. Około 95% norweskiego gazu jest transportowane przez sieć podmorskich rurociągów do innych krajów europejskich, a około 5% eksportuje się jako skroplony gaz ziemny (LNG). Pomimo odczuwanych po 2014 r. trudności, sektor wydobycia ropy naftowej i gazu pozostaje najważniejszą gałęzią gospodarki norweskiej; jego udział w wytwarzaniu PKB wynosi 12%, odpowiada za 13% dochodów państwa oraz 36% wartości eksportu (uwzględniając także eksport usług). Bardzo istotną rolę odgrywa wysoko rozwinięta branża usług dla koncernów naftowych – norweskie firmy dostarczają technologię na całym świecie, specjalizując się w działalności off-shore.

Udział rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa w PKB wynosi 1,3%, działy te zapewniają pracę dla 2,2% zatrudnionych. Dotacje rolnicze są bardzo znaczące. Szczególnie istotne są: akwakultura (hodowla łososia i pstrąga) oraz rybołówstwo (połowy dorsza, makreli, śledzia, czarniaka i innych gatunków). Przemysł zapewnia miejsca pracy dla jednej piątej siły roboczej i stanowi jedną trzecią PKB; jego udział zaczął rosnąć od 2017 r., po latach stałego spadku. Główne gałęzie przemysłu obejmują przemysł stoczniowy, metalurgiczny, celulozowy, papierniczy i chemiczny, a także produkcje maszyn i urządzeń elektrycznych. Norwegia ma również jedną z największych i najnowocześniejszych flot morskich na świecie.

Wymienione branże są silnie zorientowane na eksport, przy czym przemysł metalowy (szczególnie produkcja aluminium), chemiczny (nawozy sztuczne) i papierowy opiera swoją produkcję i lokalnie występujące surowce oraz relatywnie tanią energię produkowaną w hydroelektrowniach. Udział produkcji przemysłowej, produkcji energii elektrycznej i budownictwa w PKB kraju wynosi 14%. Sektory te zatrudniają 17% całej siły roboczej.

Wysoko rozwinięty sektor usług, którego udział w PKB wynosi 57% zatrudnia ponad trzy czwarte siły roboczej (78%). Sektor usługowy obejmuje głównie opiekę zdrowotną, handel hurtowy i detaliczny, budownictwo, administrację publiczną, edukację, transport, hotelarstwo i gastronomię oraz  sektor finansowy. Sam sektor publiczny zatrudnia około jednej trzeciej siły roboczej w Norwegii.

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

 

Mld NOK

2019

2020

2021

Konsumpcja prywatna

1591

1.5

-6.0

7.8

Konsumpcja publiczna

867

1.7

2.2

1.1

Produkt krajowy brutto

3 549

1.2

-1.5

4.5

Eksport

w tym eksport ropy naftowej i gazu

1311.5

463.7

1.5

-4.3

-2.1

9.0

4.3

6.3

Import

1249.3

5.2

-10.6

4.7

Produkt krajowy brutto Norwegii kontynentalnej

3039

2.3

-3.1

4,4

Zatrudnienie

 

1.6

-1,6

0.6

Stopa bezrobocia, BAEL

3.7

4.7

4.4

Stopa bezrobocia, zarejestrowanego

2.2

4.9

3.1

Inflacja (CPI-ATE)

2.2

2.7

2.2

Źródło: Wybrane kluczowe dane w Budżecie krajowym na 2021 r.; Norweski Urząd Statystyczny SSB, Ministerstwo Finansów.

https://www.regjeringen.no/contentassets/6927b1c9d1b7473eb9bfe8b79de2f3c3/2021_national_budget.pdf

 Handel zagraniczny

Obroty towarowe handlu zagranicznego Norwegii wyniosły w 2020 r. w eksporcie 773 mld NOK oraz 763 mld NOK w imporcie. Dodatnie saldo ukształtowało się na poziomie 10 mld NOK. W porównaniu z 2019 r. spadł eksport o 15,5% a import odnotował niewielki wzrost o 0,6%.

Głównymi odbiorcami norweskich towarów w 2020 r. były: Wielka Brytania (135 mld NOK), Niemcy (90 mld NOK), Holandia (77 mld NOK), Szwecja (76 mld NOK), Chiny (60 mld NOK), Francja (39 mld NOK), Dania (33 mld NOK), USA (31 mld NOK), Belgia (29 mld NOK) oraz Polska (21 mld NOK).

W 2020 r. ropa naftowa stanowiła w eksporcie 27%, gaz ziemny 15%. W 2020 r. wartość eksportu ropy naftowej wyniosła 209 mld NOK i była niższa o 17% w stosunku do 2019 r. Wartość eksportu gazu ziemnego wyniosła 113 mld NOK, co oznacza spadek o 35% w porwaniu do 2019 r. Wartość eksportu ryb wyniosła 103 mld NOK ( tj. 13% eksportu ), tj. o 2%  mniej niż rok wcześniej.

Największymi odbiorcami norweskiej ropy i gazu są Wielka Brytania, Niemcy i Holandia. W 2020 r. Norwegia wyeksportowała do Wielkiej Brytanii ropę naftową i gaz ziemny o łącznej wartości nieco ponad 96 mld NOK, co oznacza spadek o 33% w porównaniu z rokiem poprzednim. Wartość eksportu gazu ziemnego do Wielkiej Brytanii wyniosła 29 mld NOK w 2020 r., tj. mniej o 36,4% niż rok wcześniej. Niemcy są największym odbiorcą norweskiego gazu ziemnego od 2013 r. Eksport gazu do Niemiec wyniósł 49 mld NOK w 2020 r. co oznacza spadek o 34% w porównaniu z rokiem poprzednim. Należy mieć na uwadze, że część norweskiego eksportu gazu trafia dalej do europejskich systemów dystrybucji i trafia do innych krajów.

W imporcie do Norwegii największy udział mają: Chiny (92 mld NOK), Niemcy (88 mld NOK), Szwecja (82 mld NOK), USA (52 mld NOK), Wielka Brytania (42 mld NOK), Dania (41 mld NOK), Polska (28 mld NOK), Niderlandy (26 mld NOK), Francja (24 mld NOK) oraz Włochy (23 mld NOK). 

Z całkowitego importu towarów, z wyłączeniem statków i platform wiertniczych, nieco ponad 422 mld NOK, czyli 56%, pochodziło z UE. Udział ten był jednak o 5 punktów procentowych niższy niż w 2019 roku i najniższy od połowy lat 90. Import towarów z Chin wzrósł o 20% w 2020 roku, a Chiny po raz pierwszy stały się krajem, z którego Norwegia importowała najwięcej. W imporcie do Norwegii w 2020 r. dominowały następujące towary: maszyny (14% całkowitego importu), pojazdy (12%), maszyny i urządzenia elektryczne: (10%), artykuły z żelaza lub stali (5%).

Inwestycje zagraniczne

Norwegia jest otwarta na inwestycje zagraniczne. W ciągu ostatniej dekady Norwegia odnotowała silny ich wzrost. Zgodnie z danymi SSB wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych jednak nieco spadła w 2020 r. Dotyczy to zarówno norweskich inwestycji bezpośrednich za granicą, których wartość  na koniec 2020 r.  wyniosła 2173 mld NOK, jak i BIZ w Norwegii, o wartości odpowiednio 1846 mld NOK. Spadek spowodowany był ujemnymi transakcjami finansowymi.  

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze ekonomicznym

Norwegia jest częścią Europejskiego Obszaru Gospodarczego (European Economic Area - EEA), co oznacza włączenie w funkcjonowanie jednolitego rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, przy jednoczesnym utrzymaniu barier celnych w niektórych sektorach. Jest ponadto członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), Międzynarodowego  Funduszu Walutowego (IMF), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD), Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu (WTO), Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju (EBRD), Banku Rozwoju Rady Europy (CEB), Nordic Investment Bank (NIB), Nordic Development Fund oraz innych organizacji gospodarczych.

Stosunki  gospodarcze z Unią Europejską

Stosunki Norwegii z UE stanowią centralny element polityki zagranicznej państwa, ich fundamentem jest Porozumienie o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego z roku 1992. Szczególne relacje z UE podkreśla także obecny rząd, akcentowana jest potrzeba ściślejszej współpracy i włączania się Norwegii do procesów tworzenia europejskich strategii i polityk na możliwie najwcześniejszych etapach, by uwzględniały one norweskie interesy.

Szczególnie ważne są dla Unii dostawy surowców energetycznych. Strona norweska jest również zainteresowana eksportowaniem do UE energii elektrycznej, produkowanej w elektrowniach wodnych. W kontekście bezpieczeństwa energetycznego norweski rząd stoi na stanowisku,  że dobrze funkcjonujący i wydajny rynek energii, z odpowiednią infrastrukturą i przewidywalnymi ramami prawnymi, jest warunkiem bezpieczeństwa dostaw i skutecznej polityki klimatycznej w Europie.

Rząd przywiązuje wagę do dalszego rozwijania dobrej współpracy energetycznej między Norwegią a UE. Unia energetyczna to zbiorowy termin na szereg inicjatyw w dziedzinie energii i klimatu w UE. Celem UE jest zapewnienie dostaw energii w sposób bezpieczny, niedrogi i przyjazny dla klimatu.

Norwegia podkreśla, że wiele wspólnych wyzwań, takich jak zmiany klimatu, nielegalna migracja i przestępczość transgraniczna, można rozwiązać tylko za pomocą wspólnych europejskich rozwiązań.

Wyzwaniem w relacjach gospodarczych Norwegii z UE są dziedziny wyłączone z Porozumienia o EOG, tj. Art.19 i Protokół 3, dotyczące produktów rolnych oraz przetworzonych artykułów rolnych. Liberalizacja rynku rolnego ze strony Norwegii postępuje bardzo powoli. Rynek ten jest chroniony wysokimi taryfami celnymi oraz znaczącym poziomem subsydiowania własnej produkcji, co Norwegia tłumaczy podwyżkami taryf celnych i kontekstem obowiązujących zasad WTO. Inne problematyczne kwestie to m.in. stosowany przez Norwegię zakaz połowów krabów śnieżnych na Norweskim Szelfie Kontynentalnym, odnoszący się też do statusu Svalbardu i egzekwowania przez Norwegię praw do tego archipelagu oraz krytyczne podejście UE do komercyjnego połowu wielorybów przez Norwegię.

Około dwóch trzecich norweskiego eksportu owoców morza trafia do UE. Przemysł owoców morza nadal boryka się z wysokimi barierami taryfowymi dotyczącymi ważnych produktów, skalowaniem taryf przy przetwarzaniu produktów i skomplikowanym systemem kontyngentów importowych, co ogranicza handel z UE i zdolność do przetwarzania produktów w Norwegii. W związku z tym norweski rząd chce nadać większy priorytet działaniom na rzecz zapewnienia wolnego handlu owocami morza na rynku UE.

Decyzja Wielkiej Brytanii o opuszczeniu UE oznacza dla Norwegii konieczność negocjacji umowy handlowej ze Zjednoczonym Królestwem, która wraz z innymi umowami będzie stanowić podstawę prawną w stosunkach dwustronnych. Oznacza to, że w relacjach z Wielką Brytanią pogłębiona współpraca handlowa oparta na zharmonizowanych przepisach

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Od wejścia Polski do UE 1 maja 2004 r., współpraca gospodarcza z Norwegią realizowana jest na podstawie Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) wraz z poprawkami wprowadzonymi do niego po rozszerzeniu EOG o 10 nowo przystępujących państw (Protokół do EOG w sprawie rozszerzenia wszedł w życie 6 grudnia 2005 r.) oraz na podstawie podpisanej 14 maja 1973 r. umowy o wolnym handlu między Europejską Wspólnotą Gospodarczą a Królestwem Norwegii.  

Nadal pozostają w mocy bilateralne umowy zawarte między Polską a Norwegią, których przedmiotu nie obejmuje kompetencja Wspólnot. Są to:

  • Umowa z 5 czerwca 1990 r. o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji.
  • Konwencja między Rzecząpospolitą Polską a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego  opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu oraz  Protokół do tej Konwencji, podpisane w Warszawie dnia 9 września 2009 r. (Dz.U.134 poz.899 z dnia 23.07.2010 r.)
  • Protokół zmieniający tę Konwencję, podpisany 5 lipca 2012 r., dotyczący sposobu opodatkowania wynagrodzeń z tytułu pracy na pokładach statków morskich eksploatowanych w transporcie międzynarodowym.

W zamian za możliwość uczestnictwa w jednolitym rynku, Norwegia, Islandia i Liechtenstein wspomagają mniej zamożne państwa UE poprzez Mechanizm Finansowy EOG (MF EOG) i Norweski Mechanizm Finansowy (NMF). W ich ramach w latach 2004-2009 Polska otrzymała ponad 528 mln EUR, z których sfinansowano ponad 400 projektów z zakresu ochrony środowiska, dziedzictwa kulturalnego, ochrony zdrowia, badań naukowych, rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. W perspektywie finansowej na lata 2009-2014 dla Polski przeznaczono 578 mln EUR (534 mln EUR po uwzględnieniu kosztów zarządzania). Projekty były realizowane do 2017 r. W kolejnym okresie działania Mechanizmów Finansowych na lata 2014-2021 Polska otrzyma 809 mln EUR. Porozumienie (MoU) dot. wdrażania III. edycji Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2014-2021 zostało podpisane w Warszawie w dniu 20 grudnia 2017 r.

Dwustronna wymiana handlowa

Norwegia wg danych za 2020 r. zajęła 21 miejsce pod względem eksportu z Polski (udział 1,03%) oraz 23 pod względem importu do Polski (udział 0,94%). W 2020 r. odnotowano spadek wartości wymiany towarowej między PL a NO, zarówno po stronie importu jak i eksportu, co w dużej mierze jest skutkiem pandemii COVID 19 i wprowadzonych w związku z tym ograniczeń.

w mln EUR

 

2015

2016

2017

2018

2019

Dynamika

2018=100

2020*

Dynamika* 2019=100

Eksport

2 461,3

2 222,5

2 362,8

2 600,7

2 706,8

104,1

2 457,4

90,8

Import

2 201,4

1 894,3

2 200,9

2 519,0

2 274,4

90,3

2 109,7

92,8

Obroty

4 662,7

4 116,8

4 563,7

5 119,7

4 981,4

97,3

4 567,1

91,7

Saldo

259,8

328,2

161,9

81,8

432,4

 

347,8

 

                  1. GUS, *dane wstępne

Duże wahania wartości dwustronnej wymiany handlowej wiążą się w głównej mierze ze słabo zdywersyfikowaną strukturą wzajemnych obrotów. Przeważający udział, zarówno po stronie importu jak i eksportu, grup towarowych związanych z sektorem stoczniowym uzależnia wartość obrotów od koniunktury w tej właśnie branży.

W handlu między Polską a Norwegią bardzo istotną rolę odgrywa sektor stoczniowy, gdzie pojedyncze transakcje o bardzo dużej wartości wpływają na zauważalne wahania wymiany w poszczególnych latach. Ze względu na spadek inwestycji w norweskim sektorze naftowym po 2014 r. i pogorszenie sytuacji firm dostarczających technologie dla tego sektora, wyraźnie zmalała także liczba zamówień na nowe jednostki i prowadzenie remontów w polskich stoczniach.

Z jednej strony opisane powyżej zależności pokazują jak duży potencjał handlowy tkwi w branży stoczniowej, z drugiej natomiast - jak wymiana towarowa w tym zakresie zaburza obraz całego wolumenu eksportu i importu między Polską a Norwegią, wpływając na zwiększoną jego zmienność.

Poza sektorem stoczniowym wyraźnie widać, że w imporcie z Norwegii główną rolę odgrywają surowce: ryby (po wprowadzeniu w 2014 r. przez Rosję embarga na import żywności z państw zachodnich, Polska stała się największym importerem norweskich ryb), nieobrobione aluminium i stopy żelaza, paliwa i produkcja przemysłu chemicznego. Z kolei eksport z Polski to poza produktami branży stoczniowej także materiały dla sektora budowlanego, urządzenia i maszyny, autobusy i ciężarówki.

Dominujące pozycje w polskim eksporcie do Norwegii w 2020 r. stanowiły:

  1. konstrukcje i części z żeliwa lub stali                                              7%,
  2. autobusy i mikrobusy                                                           5,9%,
  3. statki pasażerskie, towarowe, promy                                                5,8%,
  4. cygara, cygaretki, papierosy                                                 3,7%,
  5. pozostałe meble (bez mebli do siedzenia i lekarskich)        3 %,
  6. samochody ciężarowe                                                                      2,8%,
  7. leki złożone, przygotowane do sprzedaży detalicznej         2,6%,
  8. wagony osobowe i towarowe z własnym napędem              2,4%,
  9. pozostałe jednostki pływające bez łodzi wioślarskich         2,3%
  10. wyroby stolarskie, ciesielskie dla budownictwa                  2,3%.

Dominujące pozycje w polskim imporcie z Norwegii w 2020 r. stanowiły:901

  1. ryby świeże lub schłodzone z wyjątkiem filetów                 41,7%,
  2. aluminium nieobrobione                                                      15%,
  3. ropa naftowa i kondensaty gazu naturalnego, surowce        7,2%,
  4. filety i inne mięso z ryb                                                        6,8%
  5. żelazostopy                                                                           3,2%,
  6. ryby zamrożone                                                                    3,2 %
  7. statki pasażerskie, towarowe, promy                                    2,1%
  8. blachy                                                                                   1,7%

Inwestycje zagraniczne

Wg danych NBP łączna wartość kapitału zainwestowanego przez firmy norweskie w Polsce wyniosła na koniec 2019 r. 1 718,5 mln EUR, co dało Norwegii 16 miejsce wśród inwestorów zagranicznych w Polsce z udziałem 0,8% w inwestycjach zagranicznych ogółem. Firmy norweskie w 2019 r. osiągnęły dochody w wys. 123,4 mln EUR, reinwestowane zyski to 63,7 mln EUR.

Na liście największych inwestorów zagranicznych Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu S.A. w 2019 r. znalazły się 34 firmy norweskie, m.in.: Aluko AS (producent szkła), Elopak (produkcja wyrobów gumowych i plastikowych), Euro Terminal AS (transport), Firmus AS (wyroby z drewna), Istrail AS (transport), Jakob Hatteland bygg AS (wyroby elektryczne), Klaveness Skofabrikk (wyroby skórzane), Kongsberg Automotive (wytwarzanie części zamiennych do samochodów), Mielno Holding AS (budownictwo), Nevion (transport), „NO-PO” AS (art. spożywcze), Norgips (producent płyt gipsowo-kartonowych), Orkla ASA (suplementy diety), Qubus Hotel System (sieć hoteli), Rieber and Son ASA (art. spożywcze i tytoniowe), Wenaasgruppen AS (hotel Sobieski w Warszawie), Yara International ASA (sprzedaż hurtowa i detaliczna części samochodowych). W 2012 r. norweska sieć stacji Statoil obecna w Polsce od 1993 r. została przejęta przez grupę kanadyjską Alimentation Couche-Tard i od 2018 r. działa pod nową nazwą Circle K. W marcu 2018 r., Equinor (pod starą jeszcze nazwą Statoil) ponownie wszedł na polski rynek, kupując 50% udziałów w dwóch spółkach zależnych Polenergii SA, Polenergii Bałtyk III Sp. z o.o. i Polenergii Bałtyk II Sp. z o.o. W grudniu 2018 r. Equinor powiększył swoje portfolio w Polsce zawierając umowę z Polenergią na zakup 50% w trzecim projekcie Bałtyk I.

Największym inwestorem norweskim w Polsce jest Rządowy Fundusz Emerytalny  Global, inwestujący środki pozyskiwane jako dochody z tytułu wydobycia węglowodorów (gaz, ropa naftowa) na Norweskim Szelfie Kontynentalnym. Inwestor ten nie został ujęty na powyższej liście, ponieważ jest on typowym funduszem lokującym kapitał w inwestycje portfelowe, które nie mają charakteru bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Wartość inwestycji Funduszu w Polsce na koniec roku 2019 wynosiła w akcjach i udziałach 14,301 mld NOK (równowartość 1,627 mld USD) w 122 inwestycjach oraz 2,463 mld NOK (równowartość 280 mln USD) w obligacjach skarbowych i bankowych.

Wartość polskiego kapitału zainwestowanego w Norwegii na koniec 2019 r. wg NBP wyniosła 697,7 mln EUR  – 3,1% polskich kapitałów zainwestowanych za granicą (w 2017 r.  było to 981 mln EUR –9,4 % ). Największymi polskimi inwestorami w Norwegii są firmy:

  • LOTOS Exploration & Production Norge AS (wydobycie węglowodorów),
  • PGNiG Norway AS (wydobycie węglowodorów),
  • Solaris Norge, przedstawicielstwo Solaris Bus&Coach S.A. (sprzedaż i serwis autobusów),
  • Torpol Norge AS, spółka-córka Torpol S.A. (wykonawca robót torowo-trakcyjnych).

Współpraca regionalna

Polsko-norweska współpraca regionalna odbywa się przede wszystkim w ramach programu Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Jest to w chwili obecnej dominujące narzędzie podejmowania kooperacji o tym charakterze. Współpraca regionalna między Polską a Norwegią ma również miejsce w ramach powołanej w 1993 r. w norweskim Stavanger organizacji Baltic Sea States Subregional Co-operation, skupiającej około 170 regionów z 10 państw Morza Bałtyckiego. Trzy polskie województwa: zachodniopomorskie, pomorskie i warmińsko-mazurskie są członkami tej organizacji. Współpraca regionów skoncentrowana jest wokół zagadnień polityki morskiej, transportu i infrastruktury, Wymiaru Północnego oraz polityki spójności.

W ostatnich latach zarówno skala, jak i zakres dwustronnej współpracy regionalnej uległa wyraźnemu zwiększeniu. Znaczna liczba norweskich regionów wypracowała robocze kontakty z władzami polskich województw: region Telemark współpracuje z województwem lubelskim, Akershus z województwem pomorskim, Østfold z województwem podlaskim, region Oslo z Miastem Stołecznym Warszawa, a Bergen, Oslo i Moss z województwem wielkopolskim.

Współpraca polsko-norweska organizowana jest również na drodze lokalnych inicjatyw samorządowych. Przykładem jest nawiązana w ramach Związku Miast Bałtyckich umowa o współpracy na zasadach miast siostrzanych pomiędzy Gdynią a norweskim Kristiansand (podpisana 21.09.1991) oraz współpraca władz Gdańska z Trondheim. Zakres współpracy obejmuje wzajemne inicjatywy w dziedzinie ochrony środowiska, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki, popierania współpracy pomiędzy działającymi w obu miastach izbami przemysłowo-handlowymi. Umowy te wyrażają także zainteresowanie obu stron promocją inwestycji, jak również dotyczą wymiany informacji na temat życia obu miast.

Na szczeblu samorządów jest także prowadzona współpraca miast zaprzyjaźnionych, np. pomiędzy Malborkiem a gminą Larvik, które złożyły wspólny projekt w ramach dofinansowania z Funduszu Wymiany Kulturalnej. Rozwijane są także kontakty pomiędzy miastem Narvik a Nowym Sączem, których inicjatorem była aktywna grupa polonijna zamieszkała w Narviku. W 2010 r. zapoczątkowano dialog pomiędzy miastami Słupsk i Fredrikstad oraz Nakło i Arendal, a w 2012 r. między Krakowem i Trondheim. Przykładami współpracy partnerskiej są również relacje Warszawy i Oslo, Warszawy i Bergen, Suwałk i Notodden, Krasnegostawu i Gjøvik, Krosna i gminy Fjell oraz Węglińca i gminy Hå. Aktywna jest współpraca Związku Miast Polskich z norweskim Związkiem Władz Lokalnych i Regionalnych, jednym z jej efektów jest opublikowany w listopadzie 2014 r. raport o zatrudnieniu w sektorze samorządowym w Polsce, analizujący możliwości wykorzystania doświadczeń norweskich.

Współpraca samorządów gospodarczych

W 2011 r. z inicjatywy ówczesnego Wydziału Promocji Handlu i Inwestycji Ambasady RP w Oslo, powołana została Norwesko-Polska Izba Handlowa: http://www.npcc.no/. Po likwidacji WPHiI w 2018 r., NPCC jest wspierane bezpośrednio przez ambasadę RP w Oslo. Wraz z likwidacją WPHiI powołano Zagraniczne Biuro Handlowe (ZBH) S.A. w Oslo.

Kontakt do ZBH w Oslo:  p. Joanna  Irzabek

ltel. kom. . +48 600 400 883, e-mail: Joanna.Irzabek@paih.gov.pl

Przedsiębiorstwa norweskie w Polsce zrzeszone są w Norweskim Forum Biznesu, które jest narodową sekcją w ramach Skandynawsko-Polskiej Izby Handlowej: http://www.spcc.pl/

Ponadto w Gdańsku działa Polsko-Norweska Izba Gospodarcza. Jest to niezależna organizacja samorządu gospodarczego o charakterze non-profit powołana dla ochrony i reprezentowania interesów gospodarczych zrzeszonych w niej przedsiębiorców, a także stymulowania współpracy handlowej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Królestwem Norwegii: Polish-Norwegian Chamber of Commerce: http://www.p-ncc.org/

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

 w odniesieniu do handlu artykułami przemysłowymi – Polska stając się członkiem Unii Europejskiej zachowała taki sam reżim w stosunkach handlowych z Norwegią, jaki obowiązywał przed akcesją, czyli pełną liberalizację wzajemnego handlu. Zasady, które zostały określone w ramach Umowy o wolnym handlu Polska - EFTA, odzwierciedlały warunki umów o wolnym handlu, jakie UE zawarła z państwami EFTA (w przypadku Norwegii na wzór Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym), tzn. bezcłowy wzajemny dostęp do rynków.

w odniesieniu do handlu artykułami rolnymi - Polska przyjęła warunki handlu artykułami rolnymi przetworzonymi określone w Protokole 2 i Protokole 3 Umowy o EOG (brak pełnej liberalizacji handlu w tym obszarze). Został utworzony bezcłowy kontyngent dla UE obejmujący częściowo koncesje, jakie strona polska otrzymała jednostronnie od Norwegii. Dotyczy to handlu artykułami rolnymi nieprzetworzonymi.

brak liberalizacji w odniesieniu do handlu artykułami rybnymi. Wzajemny handel UE-Norwegia został rozszerzony o kontyngent wynegocjowany w ramach rozszerzenia EOG. Dodatkowy kontyngent przyznany jest wszystkim członkom UE.

Dostęp do rynku pracy

Norwegia jest wciąż popularnym celem emigracji zarobkowej Polaków. Według danych SSB (norweskiego centralnego urzędu statystycznego), liczba zarejestrowanych polskich imigrantów przebywających na stałe w Norwegii i ich dzieci urodzonych na terenie Królestwa Norwegii (stan na maj 2019 r.) wynosiła: 111 985 osób. Stanowi to 2,1% liczącej 5 328 212 populacji całej Norwegii i 11,8% liczby imigrantów (i dzieci imigrantów), której całkowita liczba wynosi 944 402 osób. Liczba polskich imigrantów jest zmienna, determinują ją wahania przyjazdów i wyjazdów Polaków do Norwegii w trakcie okresów pracy sezonowej. Tym niemniej Polacy stanowią największą grupę imigrantów w Norwegii.

Nadal rejestrowana liczba Polaków imigrujących, osiedlających się w Norwegii jest wyższa niż liczba Polaków wyjeżdżających z Norwegii (wg ostatnich danych urzędu statystycznego SSB z 28.04.2020 r. – różnica ta wynosi 2 095 osób w 2019 r.). Mimo mniejszej liczby osób przyjeżdżających, co wpisuje się w dotychczasową tendencję spadkową w przyjazdach na stałe, wzrost liczby osób powracających do kraju zmalał. Odnotowano również nieco niższą niż w latach poprzednich  liczbę obywateli polskich przyjeżdżających zarobkowo tj. 3 321 w okresie styczeń –listopad 2020 r.  w stosunku do 5 884 w całym roku 2019.

Zmniejszenie dynamiki imigracji do Norwegii jest ściśle powiązane w ostatnich latach z istotnym wzrostem kosztów życia ponadto zwiększeniem wymogów dot. znajomości języka norweskiego, wahaniami kursu korony norweskiej, a ponadto niepewnością na rynku pracy związana z epidemią COVID-19. Należy odnotować, iż w związku z COVID-19 pogorszyła się w całym roku 2020   sytuacja na rynku pracy.

Nie zmieniają się tendencje dot. aktywności zawodowej polskich pracowników, przodujących w takich branżach jak: budownictwo i remonty, produkcja, usługi sprzątające oraz opieka zdrowotna (głównie pielęgniarstwo). Wciąż ceni się profesjonalizm, zaangażowanie i podejście do pracy polskiego pracownika.

Liczba polskich imigrantów pozostających bez pracy, wg danych Norweskiego Urzędu Pracy (NAV) dynamicznie wzrosła w marcu 2020 r., wraz z pierwszą falą epidemii Covid19. Stwierdzony w latach poprzednich spadek bezrobocia wśród imigrantów z Polski do poziomu 3 872 w listopadzie 2019 r. wzrósł w marcu do blisko 15 tys. osób zarejestrowanych jako bezrobotne. W kolejnych miesiącach sytuacja na rynku pracy w Norwegii ulegała stopniowej normalizacji. W listopadzie 2020 r. liczba obywateli polskich zarejestrowanych w norweskim systemie pozostających bez pracy wynosiła 7 149 osób a więc blisko dwukrotnie więcej niż w listopadzie 2019 r. Z uwagi na liczebność Polonii w Norwegii, obywatele polscy nadal pozostają największą grupą bezrobotnych imigrantów. Bezrobocie wśród polskich imigrantów wynosiło w III kwartale 2020 r. 10,7% i wartość ta istotnie przewyższa rejestrowane bezrobocie w Norwegii obejmujące ogół obywateli tj. 4,3% (listopad 2020 r.), jak również średnie bezrobocie wśród imigrantów w Norwegii, które wynosi obecnie 9,5%.

Osoby chcące prowadzić w Norwegii działalność gospodarczą lub świadczące usługi muszą zarejestrować się w Centralnym Rejestrze Koordynacyjnym dla Podmiotów Prawnych (prowadzony przez Brønnøysundregistrene https://www.brreg.no/home/). Rejestracja jest bezpłatna, a po jej dokonaniu zostaje przydzielony 9-cyfrowy numer organizacyjny, którego należy używać we wszystkich dokumentach firmowych oraz w kontaktach z władzami. Bez numeru organizacyjnego nie można  np. otworzyć konta firmowego w banku ani zatrudniać pracowników. Niektóre rodzaje działalności wymagają, aby osoba odpowiedzialna za firmę uzyskała zgodę wydaną przez kompetentne władze norweskie. Dotyczy to instruktorów nauki jazdy, audytorów, księgowych, lekarzy, fizjoterapeutów, prawników, maklerów giełdowych, maklerów obligacji, pośredników nieruchomości. Chcąc prowadzić biuro podróży należy uzyskać gwarancje bankowe i ubezpieczeniowe pokrywające ewentualne, zaległe zobowiązania. Prowadzenie firmy cateringowej, kawiarni, restauracji wymaga uzyskania zgody od urzędu gminy, w której znajduje się lokal. Wcześniej należy uzyskać atest dla lokalu od Agencji ds. Bezpieczeństwa Żywności (Mattilsynet). Dodatkowo wymagane są specjalne pozwolenia od urzędu gminy na sprzedaż  lub serwowanie alkoholu. Licencje wymagane są również na działalność transportową: taksówki, transport medyczny (karetką), autobusy lub inne środki transportu publicznego. Firmy, w tym osoby  samozatrudnione, z szeroko pojętej branży budowlanej są zobowiązane wystąpić do Norweskiej Inspekcji Pracy (Arbeidstilsynet) o specjalne identyfikatory.

Informacje nt. prowadzenia działalności gospodarczej są dostępne między innymi na stronach: http://www.innovasjonnorge.no/en/start-page/invest-in-norway/doing-business-in-norway1/  

https://www.paih.gov.pl/zbh_oslo/publikacje

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Rynek obrotu nieruchomościami w Norwegii charakteryzuje się wysokim standardem usług. Większość nieruchomości jest sprzedawana za  pośrednictwem autoryzowanych agencji, które zapewniają kompleksową obsługę kupującego w trakcie całego procesu  zakupu, bez konieczności angażowania dodatkowego prawnika. Agencje nieruchomości ponoszą również odpowiedzialność za rozliczenia finansowe z tytułu nabycia nieruchomości oraz zarejestrowanie aktu własności  nieruchomości w centralnym rejestrze państwowym tzw. tinglysning. Dodatkowo informacja o nabyciu nieruchomości jest umieszczana w rejestrze prowadzonym przez Kartverket (Norweski Urząd Kartografii)  http://www.kartverket.no/en/Land-Registry-and-Cadestre/. Prowizja agencji nieruchomości zależy od wartości przedmiotu zakupu. W przypadku wartości nieruchomości do  kwoty 50 mln NOK prowizja zwyczajowo kształtuje się na poziomie 1-2,5% ceny zakupu. Ponadto nabywający musi zapłacić podatek VAT wynoszący 25% ustalonej prowizji agenta. W przypadku  nabywania droższych nieruchomości, prowizja pobierana przez agencję jest zwykle mniejsza. Nabywca nieruchomości w Norwegii musi posiadać tutejszy numer identyfikacyjny (tymczasowy 'D-nummer' lub stały Fødselsnummer) lub numer organizacyjny w przypadku firmy. Numery personalne można uzyskać w urzędzie podatkowym prowadzącym rejestr ludności (Folkeregisteret) w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość, po okazaniu wymaganych dokumentów potwierdzających tożsamość.

W przypadku nabywania ziemi rolnej lub dużej nieruchomości na cele komercyjne konieczne jest uzyskanie odpłatnej licencji. Warunki otrzymania koncesji są takie same dla Norwegów, jak i obywateli/firm zarejestrowanych na terenie UE, wniosek o uzyskanie koncesji składa się do urzędu gminy. Formularz można znaleźć na stronie https://www.landbruksdirektoratet.no/no/eiendom-og-skog/eiendom/konsesjon/skjema

Niepodlegający w praktyce żadnym ograniczeniom formalnym wynajem mieszkań/domów  wolnostojących w Norwegii jest bardzo drogi  –  cena  miesięcznego wynajmu zależy od lokalizacji oraz standardu wyposażenia lokalu. Najczęściej wynajmuje się mieszkania z podstawowym  wyposażeniem kuchni i łazienki, bez mebli lub wyłącznie z wbudowanymi elementami jak np. szafy. Oferta nieruchomości jest dostępna m.in. na stronie www.finn.no

 System zamówień publicznych

Norweski system zamówień publicznych opiera się na międzynarodowych regulacjach zawartych w Porozumieniu w sprawie zamówień rządowych (GPA) Światowej Organizacji Handlu, umowie ze  Wspólnotami Europejskimi tworzącej Europejski Obszar Gospodarczy oraz w umowach o strefach wolnego handlu zawieranych w ramach EFTA. System ten jest otwarty dla dostawców produktów i usług oraz wykonawców kontraktów na roboty z innych państw (brak dyskryminacji i poszanowanie zasady równego traktowania niezależnie od wartości finansowej kontraktów). Szczegółowe zasady i tryb udzielania  zamówień  publicznych reguluje Ustawa o Zamówieniach Publicznych Nr 69 z 16 lipca 1999 r. z późniejszymi zmianami  wraz z aktami wykonawczymi tj. Rozporządzeniem o Zamówieniach Publicznych Nr 402 z 1 kwietnia 2006 r. oraz Rozporządzeniem o Procedurach Zamówień Publicznych w Przedsięwzięciach Użyteczności  Publicznej Nr 403 z 1 kwietnia 2006 r. http://lovdata.no/dokument/NL/lov/1999-07-16-69

Ustawę stosuje się do udzielania zamówień publicznych przez jednostki administracji centralnej, regionalnej i gminnej, jednostki podlegające nadzorowi publicznemu, przedsiębiorstwa państwowe  zaspokajające potrzeby o charakterze powszechnym oraz przedsiębiorstwa prywatne, którym udzielono koncesji na działania w określonych sektorach użyteczności publicznej. Resortem odpowiedzialnym w kwestiach systemu rządowych zamówień publicznych jest Ministerstwo ds. Samorządu Terytorialnego i Modernizacji.

Jednostką odpowiedzialną za zarządzanie elektronicznym systemem zamówień jest Dyrekcja ds. Zarządzania Publicznego i E-administracji (Direktoratet for forvaltning og IKT www.difi.no). Wszystkie przetargi, w których oczekiwana wartość kontraktu przekracza 1,1 mln NOK muszą być publikowane na stronie https://www.doffin.no/. Jednocześnie, jeśli wartość kontraktu na dostawę towaru lub usług, albo prace budowlane przekracza określone progi (informacja na ten temat: https://www.regjeringen.no/no/tema/naringsliv/konkurransepolitikk/offentlige-anskaffelser-/andre-kolonne/terskelverdier/id2522847/ ), to oferty przetargowe muszą być publikowane w Systemie Informacyjnym Europejskich Zamówień Publicznych - http://ted.europa.eu/TED/main/HomePage.do

Przetargi o wartości kontraktu poniżej tych progów są zazwyczaj ogłaszane na portalach internetowych poszczególnych instytucji. Trzy główne tryby udzielania zamówień publicznych w Norwegii to: przetarg nieograniczony (åpen anbudskonkurranse), przetarg ograniczony (begrenset anbudskokurranse), przetarg z negocjacjami (konkurranse med forhandlingen). Wszyscy uczestnicy danego przetargu są informowani o jego wyniku, a protesty można zgłaszać w ciągu 10-14 dni. Podmioty trzecie muszą zazwyczaj oddzielnie wystąpić o wyniki przetargu. Jeśli protest nie został uwzględniony przez instytucję ogłaszającą przetarg, sprawę można wnieść do Rady ds. Skarg ws. Zamówień Publicznych (KOFA – www.kofa.no ).

Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

Za ochronę praw własności intelektualnej i przemysłowej w Norwegii odpowiada Urząd ds. Własności Przemysłowej https://www.patentstyret.no/en/ jako jednostka nadzorowana przez Ministerstwo Handlu, Przemysłu i Rybołówstwa. Urząd przyjmuje i bada zgłoszenia dotyczące wynalazków, znaków  towarowych i wzorów przemysłowych, orzeka w sprawach  udzielania praw ochronnych i ich rejestracji  oraz nadzoruje prowadzenie stosownych rejestrów. Uznanie przez Patentstyret wynalazku, znaku towarowego czy wzoru przemysłowego oznacza jego ochronę wyłącznie na terytorium Norwegii. Uruchomienie procedur rejestracyjnych przez Patentstyret wymaga, aby osoba/firma aplikująca, nieposiadająca miejsca stałego zamieszkania/siedziby na terytorium Norwegii,      działała przez swojego reprezentanta lub przedstawicielstwo handlowe.

 Prowadzenie działalności gospodarczej

Przy podejmowaniu działalności gospodarczej  na  terytorium Norwegii warto korzystać z informacji udostępnianych na stronach:

https://www.brreg.no/  Centrum Rejestru Brønnøysund (Brønnøysundregistrene)

Agencja  administracji rządowej odpowiedzialna za szereg krajowych systemów kontroli i rejestracji dla biznesu i przemysłu. Na stronie internetowej można odnaleźć szczegółowe wymogi na temat wstępnej rejestracji działalności gospodarczej umożliwiającej otworzenie rachunku bankowego  przedsiębiorstwa oraz zatrudnienie pracowników, pozyskać formularze zgłoszeniowe dotyczące rejestracji firmy oraz zapoznać się z systemem tzw. opłat rejestracyjnych.

https://www.altinn.no/en  

 Portal uruchomiony przez Norweski Urząd Podatkowy, Norweski Urząd Statystyczny oraz Centrum Rejestru Brønnøysund. Użytkownicy Altinn mają możliwość wypełniania formularzy zgłoszeniowych oraz dokonania rozliczenia podatkowego bezpośrednio w portalu. Mogą korzystać również z własnych systemów informatycznych do transferu danych (m.in. w zakresie wynagrodzeń, księgowości). Portal zawiera informacje na temat rodzajów działalności gospodarczej, założenia firmy i jej rejestracji.

Rodzaje spółek wg prawa norweskiego:

  • spółka AS (aksjeselskap) - prywatna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • spółka ASA (allmennaksjeselskap) - publiczna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • ANS (ansvarlig selskap) - spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością (odpowiedzialność solidarna),
  • DA (delt ansvar) - spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością (odpowiedzialność podzielona, w umowie spółki uzgodnią, jaką część zobowiązań spółki ponosi każdy z udziałowców),
  • filia (NUF) - oddział firmy zagranicznej,
  • własna działalność gospodarcza (enkeltpersonforetak).

Informacje nt. poszczególnych form można znaleźć na stronie https://www.altinn.no/en/Start-and-Run-a-Business/Before-start-up/Choosing-an-organisational-structure-/

*   Kwestie podatkowe

Podatek CIT w Norwegii był w ostatnich latach obniżany i w 2021 r. wynosi 22%. Podstawowa stawka VAT wynosi 25%, na żywność i napoje obowiązuje stawka 15%, a VAT na usługi transportowe, hotelarskie i rozrywkę to 12%.

Bardziej szczegółowe informacje: Norweski Urząd Podatkowy (Skatteetaten): http://www.skatteetaten.no

Ze względu na dużą liczbę pracowników migrujących oraz polskich firm, w Norwegii powstało wiele firm świadczących w języku polskim usługi doradztwa podatkowego i prowadzenia księgowości dla przedsiębiorstw.

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

W odniesieniu do Norwegii nie ma znaczących różnic w kontaktach biznesowych. Uwagę zwraca bardziej spłaszczona struktura zarządzania i większa otwartość na mniej sformalizowane kontakty. Większość transakcji opiera się na zasadach zaufania, niemniej jednak należy uwzględnić fakt, że konieczne jest w pierwszej fazie współpracy przekonanie partnerów norweskich, co do solidności własnej/firmy oraz biznes planu.

Norwedzy charakteryzują się bardzo dużym poziomem „patriotyzmu gospodarczego”, zarówno po stronie podmiotów prawnych, jak i konsumentów, co oznacza, że np. niechętnie zmieniają dostawców (zwłaszcza z norweskich na zagranicznego), jak i przekonanie ich do nowości, produktów pochodzących spoza ich kraju, wymaga znaczących nakładów - czasu i pieniędzy. Ze względu na rozpowszechniony system polecania firm i produktów, najlepszą reklama jest rękojmia wydana przez podmiot norweski.

Warto również uwzględnić fakt, że w większości branż działają prężne związki zawodowe, które m.in. co roku negocjują  podwyżki płac i warunki zatrudnienia w ramach trójstronnych uzgodnień. Oczekuje się zdecydowanie, że firmy zagraniczne działające na rynku norweskim dostosują się do tego nordyckiego modelu także i w tym zakresie. Konieczne jest także uwzględnienie dużego zakresu praw pracowniczych, charakterystycznych dla Skandynawii; np. starsi pracownicy mają prawo do dodatkowych dni urlopowych, a rodzic wychowujący dziecko - do dni wolnych na opiekę (14 w skali roku).

Ze względu na dążenie do kompromisu, próbę uwzględnienia stanowisk wszystkich stron (np. w przypadku prac budowlanych konieczne jest m.in. pozyskanie opinii sąsiadów o planowanych inwestycjach, zmianach etc.), należy liczyć się z długotrwałym podejmowaniem decyzji nie tylko przez administrację, ale także i niejednokrotnie podmioty prywatne.

W kontekście organizowania spotkań i wydarzeń biznesowych, promocyjnych warto zwrócić uwagę, że co do zasady nie należy tego robić w poniedziałki rano oraz piątki po 14.00 (wielu Norwegów pracuje do tej godziny i wyjeżdża na weekend za miasto – wówczas rozpoczynają oni zwykle prace wcześniej, lub tez realizują część zadań zdalnie). Należy także uwzględniać dni świąteczne i wolne od pracy, jak i sezon urlopowy trwający praktycznie od końca czerwca do połowy sierpnia (czyli rozpoczęcia roku szkolnego). Dla Norwegów niezwykle istotna jest równowaga między życiem zawodowym, a rodzinnym prywatnym.

Większość Norwegów mówi płynnie po angielsku.

Przydatne kontakty i linki

Administracja gospodarcza

Ministerstwo Finansów

Adres: Finansdepartamentet, Akersgata 40,

Postboks 8008 Dep, 0030 Oslo

Tel: +47 22 24 90 90, Faks: +47 22 24 95 10

E-mail: postmottak@fin.dep.no  http://www.regjeringen.no/nb/dep/fin.html?id=216  

Ministerstwo Przemysłu, Handlu i Rybołówstwa

Adres: Nærings- og fiskeridepartementet, Kongens gate 8

Postboks 8090 Dep, 0032 Oslo

Tel.: +47 22 24 90 90,

E-mail postmottak@nfd.dep.no   http://www.regjeringen.no/nb/dep/nfd.html?id=709   

Ministerstwo Rolnictwa i Żywności

Adres: Landbruks- og matdepartementet, Teatergata 9 (R6)

Postboks 8007 Dep. 0030 Oslo l 

Tel.: +47 22 24 92 50 Faks: +47 22 24 95 59

E-post: postmottak@lmd.dep.no    http://www.regjeringen.no/nb/dep/lmd.html?id=627  

Ministerstwo Ropy i Energii

Adres: Olje- og energidepartementet, Akersgata 59

Postboks 8148 Dep, 0033 Oslo

Tel.: +47 22 24 90 90 Faks: +47 22 24 95 65

E-mail: postmottak@oed.dep.no , http://www.regjeringen.no/nb/dep/oed.html?id=750

Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Adres: Kongens gate 20, 0153 Oslo

Postboks 8013 Dep, 0030 Oslo

Tel: +47 22 24 90 90

E-mail: postmottak@kld.dep.no       https://www.regjeringen.no/en/dep/kld/id668/

Urząd podatkowy (Skatteetaten)

http://www.skatteetaten.no/en/Person/   

informacja w języku polskim: http://www.skatteetaten.no/pl/International-Polska/

oddział w Oslo:

Adres do korespondencji : Skatt øst Oslo Postboks 9200 Grønland 0134 Oslo

Adres do wizyt osobistych: Schweigaards gate 17 0191 Oslo

Tel.: +47 80080000, Faks: +47 22170860

Urząd Celny (Tollvesenet)

Adres: Schweigaards gate 15, 0191 Oslo Postboks 8122 Dep. 0032 Oslo

Tel.: +47 22 86 03 00,

E-mail: tad@toll.no, http://www.toll.no/en/corporate/

Samorządy gospodarcze

Izba Handlowa w Oslo

Adres: Oslo Chamber of Commerce, Henrik Ibsensgate 100  0255 Oslo

Tel: +47 22 12 94 00  Faks: + 47 22 12 94 01

E-mail:  mail@chamber.no    http://chamber.no/

Norwesko-Polska Izba Handlowa

Adres: Norwegian-Polish Chamber of Commerce

Postboks Strandveien 50, 1366 Lysaker

Tel: +47 950 83 269

e-mail: ewa.burdon@npcc.no      http://www.npcc.no/

Polsko-Norweska Izba Gospodarcza

http://www.p-ncc.org

Adres: ul.Targ Drzewny 3/7
80-886 Gdańsk
POLAND

office@p-ncc.org
Tel: + 48 533 33 44 74

Konfederacja Przedsiębiorców Norweskich (Næringslivets Hovedorganisasjon)

Adres: NHO  P.O Box 5250 Majorstuen, 0303 Oslo

Næringslivets Hus
Middelthuns gate 27
Majorstuen

Tel: +47 23 08 80 00, Fax: +47 230 88 001

e-mail: firmapost@nho.no       https://www.nho.no/

Federacja Przedsiębiorców Virke

Adres: Virke, PB 2900 Solli, 0230 Oslo

Henrik Ibsensgate 90, Oslo

Tel: +47 22 54 17 00

e-mail: info@virke.no        https://www.virke.no/

Prasa ekonomiczna

Dagens Næringsliv http://www.dn.no/

Portal E24: http://e24.no/

Økonomi - dodatek do gazety Aftenposten http://www.aftenposten.no/okonomi/

Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym

Portal o polityce europejskiej rządu: https://www.regjeringen.no/en/topics/european-policy/id1151/

Bank centralny: http://www.norges-bank.no/en/

Centralne Biuro Statystyczne: http://www.ssb.no/

Zagraniczne Biuro Handlowe w Oslo

Joanna Irzabek e-mail:  joanna.irzabek@paih.gov.pformularz kontaktowy na stronie PAIH S.A https://www.paih.gov.pl/rynki_zagraniczne lub https://www.paih.gov.pl/kontakt

Data aktualizacji: 03.2021