Polska w Peru

Nawiązanie oficjalnych kontaktów międzypaństwowych

Na terenie zaboru rosyjskiego w ostatniej ćwierci XIX wieku funkcjonował konsulat peruwiański. W latach 90. XIX wieku mieścił się przy ulicy Miodowej 15 w Warszawie. Choć z polskiego punktu widzenia konsulat ten stanowił część instytucjonalnej współpracy peruwiańsko-rosyjskiej, to jednak była to pierwsza placówka peruwiańska na ziemiach polskich.

Zachowane źródła wskazują, że pierwsze kontakty polsko-peruwiańskie zostały nawiązane już przed 1921 rokiem. Wtedy bowiem, z okazji stulecia wyzwolenia Peru, doszło do wymiany depesz pomiędzy Naczelnikiem Państwa Polskiego, Józefem Piłsudskim i prezydentem Republiki Peruwiańskiej Augusto B. Leguią. Odpowiadając na życzenia marszałka Józefa Piłsudskiego, prezydent Peru napisał „Przyjmując z wdzięcznością życzenia pomyślności dla Peru przesłane mi z okazji stuletniej rocznicy naszego wyzwolenia przez Rząd i Naród Polski spieszę zapewnić Waszą Ekscelencje o życzliwem zainteresowaniu jakiem my Peruwiańczycy przyjęliśmy pełne chwały odrodzenie Waszej Ojczyzny”.

OKRES 1918 – 1939

Stosunki konsularne

Jako pierwsze zostały nawiązane między obu państwami stosunki konsularne. Pierwszy polski konsulat honorowy powstał w 1921 roku w Trujillo, a na czele stał inżynier Stanisław Madejewski. Prawdopodobnie jeszcze w tym samym roku przeniósł on konsulat do Limy.

Propagowaniem sprawy polskiej i próbami nawiązania kontaktów handlowych między obu krajami zajmowali się też kolejni konsulowie honorowi – Witold Szyszłło, Karol Marian Tarnawiecki i Gerard Unger.

Peruwiańskie konsulaty honorowe w Polsce 

Prawdopodobnie pierwszym konsulem honorowym Peru w Polsce był Tomasz Oxiński. Po nim konsulatem honorowym w Warszawie miał kierować Jan Rostworowski, a od 1935 roku Adolf Szczerba-Likiernik.

Przynajmniej od stycznia 1931 roku do 1935 roku funkcjonował konsulat honorowy Peru w Gdyni, którym kierował Józef Wierusz Kowalski. W literaturze pojawia się również informacja o istnieniu w 1931 roku konsulatu honorowego Republiki Peru we Lwowie.

Stosunki dyplomatyczne

W 1923 roku władze peruwiańskie mianowały chargé d’affaires ad honorem w Polsce Felipe Espantoso. 10 stycznia 1924 roku prezydent RP wyraził zgodę na udzielenie mu agrément. Niestety nie złożył listów uwierzytelniających. 

Zanim nastąpiła wymiana przedstawicieli dyplomatycznych, w 1924 r. w Peru „en mision specjale” przebywał poseł polski w Brazylii, Mikołaj Jurystowski.

Pierwszym przedstawicielem dyplomatycznym Polski akredytowanym przy rządzie Republiki Peru został Władysław Mazurkiewicz, urzędujący w Buenos Aires. Przyjechał do Limy 7 sierpnia 1929 roku i już następnego dnia został przyjęty przez ministra spraw zagranicznych Peru – Pedro José Rada y Gamio. 14 sierpnia miało miejsce złożenie listów uwierzytelniających na ręce prezydenta Republiki Augusto B. Leguía. Obaj politycy odbyli ponad dwudziestominutową rozmowę, podczas której poruszono dwa ważne aspekty – możliwość współpracy obu krajów w Lidze Narodów oraz problemy migracyjne. W sprawozdaniu dla ministra spraw zagranicznych w Warszawie Mazurkiewicz napisał „Mam przekonanie, że Peru jest dziś państwem Łacińskoamerykańskim może najbardziej dla nas życzliwym”.

Formalnie 1 marca 1937 roku ministra Władysława Mazurkiewicza zastąpił Kazimierz Zdzisław Kurnikowski, również urzędujący w Buenos Aires. Pozostawał on na tym stanowisku w chwili wybuchu II wojny światowej, został odwołany w końcu 1940 roku, w związku z zamiarem władz polskich akredytowania przedstawiciela polskiego z siedzibą w Peru.

Jako pierwszy dyplomata peruwiański 14 października 1928 roku przybył do Warszawy poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny Oscar C. Barrós. Ten wybitny polityk peruwiański, były minister wojny, sprawiedliwości i oświaty, a przed przyjazdem do Polski prezes Najwyższego Trybunału Narodowego w Limie, złożył listy uwierzytelniające Prezydentowi RP 27 października 1928 roku. Pozostał na stanowisku do 1935 r.

Najważniejsze wydarzenia polsko-peruwiańskie okresu międzywojennego

W okresie między wojnami światowymi najważniejszą sprawą, która wpływała na stosunki polsko-peruwiańskie, była kwestia polskiej emigracji do Peru. Już w 1924 roku powstał tzw. Polsko-Amerykański Syndykat Kolonizacyjny. Uzyskał on na mocy dekretu władz peruwiańskich z 23 kwietnia 1928 roku, koncesję na organizowanie osadnictwa na obszarze około 1 miliona hektarów. W wyniku ich działań powstała kolonia w Sepa, na terenie Montanii peruwiańskiej. Nieco wcześniej, bo dekretem z 20 maja 1927 roku uzyskał swą koncesję osadniczą Kazimierz Warchałowski, na obszarze około 350.000 hektarów nad środkowym biegiem Ukajali. Powołał on do życia spółkę kolonizacyjną „Kolonia Polska”, organizującą osadnictwo w miejscowości Cumaria. Poselstwo musiało się zająć imigrantami, którzy w okresie Wielkiego Kryzysu znaleźli się w nadzwyczaj trudnej sytuacji.

OKRES II WOJNY ŚWIATOWEJ 1939-1945

Wybuch II wojny światowej, początkowo zresztą postrzeganej jako konflikt wewnątrzeuropejski, wywołał zainteresowanie Polską, jako ofiarą inwazji. Zarówno Peru, jak i wszystkie kraje latynoamerykańskie, ogłosiło neutralność. Postawa ta z czasem zaczęła się zmieniać.

Właśnie w czasie wojny, wobec rosnącego znaczenia Ameryki Łacińskiej dla urzędujących na uchodźstwie władz polskich, podjęto decyzję o podniesieniu rangi polskiej placówki, poprzez powołanie posła z miejscem urzędowania w Limie. Został nim Oswald Kermenić, wytrawny dyplomata, będący w polskiej służbie zagranicznej od 1920 roku. Nominowany na stanowisko kierownika placówki w Limie z datą 1 stycznia 1941 roku, początkowo urzędował jako chargé d’affaires, a następnie, po złożeniu listów uwierzytelniających prezydentowi Peru 17 listopada 1944, jako poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny. Dysponując ograniczonymi możliwościami zarówno finansowymi, jak i osobowymi, obok spełniania funkcji reprezentacyjnych i stricte dyplomatycznych, wiele czasu poświęcił on na akcję propagandową sprawy odzyskania przez Polskę pełnej suwerenności. Rozpoczął wydawanie w Limie biuletynu polskiej Katolickiej Agencji Prasowej, którego pierwszy numer pod tytułem „Agencia catolica polonesa de prensa” ukazał się 21 października 1944 roku. Pozostał na tym stanowisku do wycofania uznania dla Rządu RP na uchodźstwie w lipcu 1945 roku. Podjął też decyzję o pozostaniu w Peru, gdzie pełnił funkcję nieoficjalnego przedstawiciela tego Rządu, aż do końca swego życia w 1950 roku.

Zajęcie obszaru Polski przez niemieckie i sowieckie wojska okupacyjne oraz przeniesienie władz polskich do Francji, spowodowało odwołanie dotychczasowego chargé d’affaires Peru José Gambetty. Dopiero 22 marca 1943 r. rząd Peru mianował Edwina Letts Sáncheza w randze chargé d’affaires en pied przy rządzie polskim, holenderskim, czechosłowackim, norweskim i jugosłowiańskim, oraz jako chargé d’affaires a.i. przy rządzie belgijskim w Londynie. W lipcu 1944 roku został mianowany posłem. Pozostał na tym stanowisku do momentu wycofania uznania dla Rządu RP na uchodźstwie w lipcu 1945 r.

Cofniecie uznania Rządowi RP na uchodźstwie w Londynie

Stosunek Peru do Polski w czasie II wojny światowej był zależny od konstelacji międzynarodowej. Przedstawiciel Peru uczestniczący w Konferencji Ministrów Spraw Zagranicznych w Meksyku, tzw. „Konferencji Chapultepec”, w lutym-marcu 1945 roku, brał udział w dyskusji dotyczącej Polski, której konkluzją było uznanie, że Polska, jako państwo, musi być reprezentowana w trakcie Konferencji w San Francisco, powołującej do życia Organizację Narodów Zjednoczonych.

Jednocześnie Peru po decyzji wielkich mocarstw z lipca 1945 roku również wycofało uznanie dla Rządu Polskiego w Londynie. W listopadzie 1945 roku Peru uznało Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej w Warszawie. Nie oznaczało to jednak nawiązania stosunków z nowymi władzami i nowym reżimem polskim.

OKRES PRL – 1945-1989

Peru wobec zmian w Europie

Nawiązanie faktycznych stosunków, handlowych, a jeszcze nie dyplomatycznych, nastąpiło dopiero dwadzieścia lat później, w 1965 r. Nie oznaczało to gwałtownego przełomu, jednak doprowadziło do otwarcia w 1966 r. Biura Delegata Polskiej Izby Handlu Zagranicznego w Limie. Pierwszą polsko-peruwiańską umowę międzypaństwową podpisano 3 grudnia 1968 roku.

Stosunki konsularne zostały przywrócone formalnie w 1967 roku, a 22 sierpnia 1967 r. został ustanowiony Konsulat Generalny RP w Limie. Przywrócenie stosunków dyplomatycznych nastąpiło 14 kwietnia 1969 roku, od razu na szczeblu ambasad. 1 sierpnia 1969 roku Konsulat Generalny został przekształcony w Ambasadę PRL w Limie. Podobnie jak w okresie przedwojennym, pierwszy ambasador akredytowany w Peru, Witold Jurasz miał swą siedzibę w Caracas. Na miejscu przebywał chargé d’affaires a.i. Marian Leśniewski. Zmiana nastąpiła dopiero w 1973 roku, gdy ambasadorem PRL urzędującym w Limie został Eugeniusz Szleper.

14 lipca 1969 roku swoje podwoje otworzyła Ambasada Republiki Peru w Warszawie. Ambasadorem został Javier Pérez Cuéllar z siedzibą w Moskwie, późniejszy sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Podpisanie w 1971 roku porozumienia pomiędzy polskim Ministerstwem Żeglugi i Ministerstwem Rybołówstwa Republiki Peru w dziedzinie rybołówstwa, było początkiem współpracy polsko-peruwiańskiej, które przez wiele następnych lat było jednym z najważniejszych wspólnych działań w zakresie gospodarczym. Rozwijające się polsko-peruwiańskie stosunki gospodarcze przerwały zmiany zachodzące w Polsce – ponury czas stanu wojennego po 13 grudnia 1981 roku oraz załamanie gospodarki.

Współpraca polityczna w okresie III RP

Po odzyskaniu przez Polskę niezależności nowy okres w stosunkach polsko-peruwiańskich otworzyła wizyta prezydenta Peru Alana Garcii Pereza w Polsce 6 września 1989 roku. Symboliczne było spotkanie Prezydenta Peru z pierwszym niekomunistycznym premierem Polski Tadeuszem Mazowieckim. Zapoczątkowało ono cały cykl wzajemnych wizyt i spotkań, przede wszystkim o charakterze polityczno-gospodarczym. Stały się one niezbędne dla odbudowania nadwątlonych relacji gospodarczych.

Kolejne lata przyniosły szereg spotkań, rozmów i porozumień ustalających płaszczyznę współpracy między oboma krajami. 12 grudnia 1991 roku nastąpiło podpisanie porozumienia ustanawiającego mechanizm konsultacji politycznych pomiędzy ministerstwami spraw zagranicznych obu krajów. Pierwsze odbyły się w Limie w dniach 23-25 czerwca 1995 roku. Rok później, 25-28 czerwca wizytę w Polsce złożył przewodniczący Kongresu Peru Carlos Torres y Torres Lara. Od 10 do 13 września 1998 roku przebywał z oficjalną wizytą w Polsce Prezydent Alberto Fujimori; dwa miesiące później, 13-16 listopada 1998 rewizytowała Peru Marszałek Senatu RP Alicja Grześkowiak.

Kolejne konsultacje polityczno-gospodarcze na szczeblu wiceministrów spraw zagranicznych odbyły się w Limie 12 grudnia 2001 roku.  Wizyta w Peru Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego w dniach 16-17 kwietnia 2002 roku, przyniosła podpisanie deklaracji o politycznej współpracy. W kolejnych latach odbył się szereg konsultacji polityczno-gospodarczych – 6 kwietnia 2005 roku i 29 marca 2006 r. w Warszawie, a 2 maja 2007 r. w Limie. W dniach 25-26 czerwca 2007 r. miała miejsce wizyta ministra spraw zagranicznych Peru José Antonio Garcii Belaunde w Polsce. Do jednych z najważniejszych wydarzeń należało uczestnictwo premiera RP Donalda Tuska w dniach 14-19 maja 2008 roku w szczycie Unia Europejska-Ameryka Łacińska, który odbywał się w Limie. W trakcie tej wizyty premier Polski spotkał się z prezydentem Peru Alanem Garcią, a także prezydentami Brazylii, Meksyku i Chile. Została również podpisana polsko-peruwiańska umowa o współpracy w dziedzinie turystyki oraz o współpracy w dziedzinie obronnej. Premier Polski otrzymał najwyższe odznaczenie peruwiańskie – Krzyż Wielki Orderu Słońca Peru. Ostatnia wizyta ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego w Peru miała miejsce w dniach 5-6 maja 2010 r.

Współpraca Polski z Peru opiera się na licznych umowach i porozumieniach, które stanowią wsparcie dla rozwoju wzajemnych relacji. Do najważniejszych aktów należy zaliczyć umowy o współpracy kulturalnej i naukowej (1977) i o współpracy w dziedzinie rybołówstwa morskiego (1988); porozumienie dot. ustanowienia mechanizmu konsultacji na szczeblu Wysokich Funkcjonariuszy MSZ (1991); umowy o współpracy w dziedzinie lotnictwa (2000) oraz o współpracy NIK ze swoim peruwiańskim odpowiednikiem (1998); deklarację współpracy między ministerstwami obrony (2006); umowę o współpracy w dziedzinie turystyki (2008) i w dziedzinie obronności (2008); umowę o przekazywaniu osób skazanych (2014) i o współpracy w sprawach traktatowych między ministerstwami ds. zagranicznych (2016). W Sejmie RP i w Senacie RP funkcjonuje Polsko-Peruwiańska Grupa Parlamentarna. Jej odpowiednikiem w Peru jest Parlamentarna Liga Peru-Polska. Jednocześnie, duże znaczenie należy przypisać w ostatnich latach umowom Unii Europejskiej z Peru, które wpłynęły na relacje polityczne i gospodarcze Polski z tym krajem. Należą do nich przede wszystkim Umowa o handlu między Unią Europejską i jej państwami członkowskimi a Kolumbią i Peru z 2012 r., która weszła w życie 1 marca 2013 r. oraz Umowa między Unią Europejską i Peru dotycząca zniesienia wiz krótkoterminowych z 2016 r. Nowym obszarem współpracy stała się także Rada Bezpieczeństwa ONZ – zarówno Peru, jak i Polska wykonywały mandat niestałych członków Rady w latach 2018-2019. Dodać należy, iż od 2015 r. Polska ma status obserwatora w Sojuszu Pacyfiku.

Gospodarka Peru przeszła znaczące zmiany strukturalne w ostatnich trzech dekadach. Postęp społeczno-ekonomiczny umożliwił Peru dołączenie do krajów o średnim dochodzie. Obecnie blisko 60% PKB pochodzi z sektora usług, w tym przede wszystkim w obszarze handlu, transportu, telekomunikacji, finansów i turystyki. Przemysł, przede wszystkim żywnościowy, tekstylny i materiałów budowlanych, stanowi aktualnie ok. 14-16 % PKB. Ok. 7-8% PKB stanowi sektor rybny. Po stronie fiskalnej, deficyt budżetowy wyniósł w 2025 r. 2,2% PKB, znacznie poniżej 3,5% z roku poprzedniego. Wzrost PKB Peru w 2025 r. wyniósł 3,4%. Peru stoi jednak nadal przed dużymi wyzwaniami, a dalszy rozwój gospodarki, który przeniesie Peru na wyższy poziom, zwiększy wydajność pracy i będzie sprzyjał włączeniu społecznemu, wymaga przeprowadzenia dalszych, wszechstronnych reform. Peru jest ważnym parterem Polski w regionie, a wzrastająca współpraca gospodarcza odbywa się zarówno w wymiarze dwustronnym, jak i w kontekście członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Podpisana w 2012 r. Umowa o Wolnym Handlu UE z Peru, oznacza zapewnienie przedsiębiorcom stabilnych i przewidywalnych warunków, w tym m.in. poprzez zwiększony dostęp do inwestycji, zniesienie opłat celnych i ograniczenie barier handlowych, czy też uelastycznienie procedur. W 2024 r. obroty handlowe między Polską a Peru wyniosły 210 mln EUR. Wartość polskiego eksportu wyniosła 79 mln EUR, a wartość importu z Peru 131 mln EUR. Odnotowano ujemne saldo handlowe na poziomie: -52 mln EUR. Polska eksportuje do Peru przede wszystkim maszyny i urządzenia mechaniczne oraz sprzęt elektryczny (turbiny gazowe, przewody i rozdzielnice elektryczne, lampy i in.). Polska importuje z Peru przede wszystkim produkty spożywcze (m.in. winogrona, awokado, mango, orzechy, kawa, mandarynki, banany, komosa ryżowa, kakao) oraz produkty mineralne i metale nieszlachetne. 

Linki
Umowa o strefie wolnego handlu pomiędzy UE a Wspólnotą Andyjską (Kolumbią i Peru) 
ZBH PAIH Lima

4 listopada 1977 r. została podpisana, obowiązująca do dziś, Umowa o współpracy Polski z Peru w dziedzinie kultury i nauki. Umowa ta umożliwiła przez lata polskim naukowcom podpisywanie umów dwustronnych, uzyskiwanie zgód odpowiednich władz szczebla krajowego i lokalnego na badania finansowane przez stronę polską. Umowa ułatwiała też wizyty artystów, w tym przede wszystkim muzyków, filmowców, ludzi teatru, jak również organizowanie wystaw, głównie przybywających z Polski do Peru. Jednym z najważniejszych projektów bieżącej współpracy kulturalnej pomiędzy Polską a Peru jest organizowany w Limie od 1980 r. - z inicjatywy pianistki Hildy Lawiński (założycielki Koła Miłośników F. Chopina) - Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, skierowany początkowo tylko do młodych pianistów z Peru. Od 10 lat nadano mu jednak charakter międzynarodowy, kierując go do muzyków pochodzących z całej Ameryki Południowej. Konkurs organizowany jest co 2 lata przez Ambasadę RP w Limie, Państwowe Konserwatorium Muzyczne w Peru i Towarzystwo Filharmoniczne w Limie. Ostatnia edycja odbyła się w listopadzie 2019 r. Tradycyjnie przewodniczącym jury jest zawsze polski profesor, a koncerty finalistów oraz wręczenie nagród w limeńskim Teatro Municipal weszły na stałe do życia kulturalnego stolicy zajmując wysoką pozycję w programie kulturalnym. Nagrodą główną jest podróż do Polski „śladami Chopina” oraz udział w warsztatach muzycznych jednej z wyższych uczelni muzycznych w Polsce, jak również koncert. Zwycięzcą konkursu w 2019 r. został Alejandro Arroyo z Salwadoru. Polska Ambasada w Limie aktywnie wspiera również promocję polskiej kultury wśród Peruwiańczyków i Polaków zamieszkałych w Peru. Bardzo dobrym przykładem ww. zaangażowania placówki jest zakończony w listopadzie 2019 r. ponad półroczny projekt pn.: „Moja Ojczyzna” / „Język i kultura polska”, finansowany ze środków polskiego MSZ. Corocznie organizowane są również w Ambasadzie obchody świąt narodowych 3 maja i 11 listopada, we współpracy z polskimi Salezjanami i Franciszkanami, spotkania związane z polskimi świętami religijnymi, a także Dzień Dziecka, Mikołajki i tzw. Jadło Polskie (wspólnie z organizacją polonijną Dom Polski), podczas których promowane są polskie tradycje i kultura. Ambasada RP w Limie prowadzi również bibliotekę z polskimi książkami oraz okazyjnie organizuje spotkania literackie i filmowe.

Od 1976 r. ma miejsce regularna współpraca naukowa pomiędzy Polską a Peru w ramach szeregu umów dwustronnych. Do najważniejszych należy zaliczyć umowy z Uniwersytetem Warszawskim (UW), Polską Akademią Nauk (PAN), Uniwersytetem Jagiellońskim (UJ), Uniwersytetem Łódzkim (UŁ) i AGH. Umowy te są przede wszystkim wynikiem inicjatyw członków studenckich wypraw do Peru, których w okresie 1968-1989 odbyło się ponad 40. Spośród nich rekrutowali się późniejsi i obecni badacze Peru oraz regionu. Najdłuższą tradycję i największe osiągnięcia mają archeolodzy z UW i UJ, którzy prowadzą w Peru badania od blisko 40 lat (przede wszystkim w rejonie Huarmey, Arequipa i Cuzco). Szczególne znaczenie należy przypisać odkryciu grobowca arystokratek cywilizacji Wari w Huarmey. Ponadto, od ponad 25 lat, realizowane są przez IE i AK UAM oraz WSMiP UŁ badania antropologiczne, a od 20 lat przez UW badania geograficzne. Umowa o współpracy Polski z Peru w dziedzinie kultury i nauki z 1977 r. zaowocowała m.in. zainicjowaniem dwustronnej wymiany akademickiej w ramach programów Erasmus Mundus Plus, MUNDUS, Miseal i NAWA oraz programów stypendialnych Ignacego Łukasiewicza i PROM. Dochodzi tym samym do regularnej wymiany studentów, doktorantów i kadry akademickiej. Organizowane są także staże podoktorskie w ramach programu stypendialnego im. Stanisława Ulama. W ramach NAWA duże znaczenie ma kampania Ready, Study, GO! Poland, której celem jest światowa promocja polskiego szkolnictwa wyższego.

Uznawalność wykształcenia

Nie ma umowy dwustronnej Polski z Peru w kwestii uznawalności kształcenia. Po stronie polskiej nostryfikacją dyplomów zajmuje się NAWA (Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej), a po stronie peruwiańskiej SUNEDU (Superintendencia Nacional de Educación Superior Universitaria).

Więcej informacji dot. procedury nostryfikacji dyplomów dostępnych jest na:
NAWA 
SUNEDU 

W Cuzco działa od lat – pod kierunkiem prof. Mariusza Ziółkowskiego – stacja badawcza Centrum Badań Andyjskich (CEAC) Uniwersytetu Warszawskiego (https://ceacusco.com/en). Jest to pierwsza polska i czwarta europejska interdyscyplinarna placówka badawcza w regionie. Stacja rozpoczęła działalność na mocy umowy podpisanej wstępnie 1 października 2009 r. między Uniwersytetem Warszawskim a Uniwersytetem Narodowym San Antonio Abad w Cusco (UNSAAC). Działalnością polskiej bazy naukowej kieruje, od strony logistycznej, Ośrodek Badań Prekolumbijkich UW. W centrum zainteresowań ośrodka znajdują się badania z archeologii, etnohistorii, konserwacji obiektów historycznych i archeologicznych, geologii, biologii genetycznej oraz ochrony środowiska naturalnego. Oprócz rozwoju programów badawczych Centrum zajmuje się wymianą naukowców, organizuje konferencje i seminaria oraz odpowiada za publikacje.

 

Organizacje polonijne

Od 1 czerwca 1983 roku w Peru funkcjonuje Stowarzyszenie Rodzin Peruwiańsko-Polskich w Peru „Dom Polski”.

W 2023 r. w Limie powstało drugie stowarzyszenie – Centrum Kultury i Inicjatyw Polskich – otwarte na projekty promujące Polskę w Peru oraz wspierające Polaków przebywających w Peru.

Polacy w Peru pojawili się przynajmniej w XVIII wieku, natomiast w wieku XIX polscy inżynierowie zyskali znaczną sławę i poważanie. Jako pierwszego przybysza z ziem polskich wymienia się jezuitę Stanisława Artela (1663-1717), który w końcu XVII wieku miał dotrzeć do Peru, by prowadzić tam działalność misyjną.

Obecność inżynierów polskich w Peru stanowi osobną, wielką i chlubną, kartę wspólnych dziejów polsko-peruwiańskich. Przybywali oni w drugiej połowie XIX wieku, gdy w Peru podejmowano realizację programów modernizacyjnych. Najbardziej znanym pozostaje Ernest Malinowski, w świecie znany przede wszystkim jako budowniczy kolei transandyjskiej, a za nim Edward Habich, organizator pierwszej latynoamerykańskiej politechniki w Limie. Za nimi przyjechali zasłużeni w bardzo różnych dziedzinach gospodarczych Peru – Władysław Kluger, Adam Miecznikowski, Władysław Folkierski, Aleksander Babiński, Konstanty Wakulski, Karol Marian Tarnawiecki. Byli też przyrodnicy Konstanty Jelski, Jan Sztolcman, Jan Kalinowski, architekci jak Ryszard Jaxa-Małachowski czy Tomasz Stryjeński.

W podziękowaniu za zasługi Polaków dla Peru powstał pomnik poświęcony Edwardowi Habichowi i jego współpracownikom, którzy założyli Szkołę Inżynierów w 1876 roku – aktualnie Universidad Nacional de Ingeniería w Limie. Pomnik ten został wyrzeźbiony przez artystę włoskiego Carlo Libero Valente w białym marmurze i odsłonięty w 1935 roku w setną rocznicę urodzin Edwarda Habicha. Obecnie znajduje się w Parku Polonia w dzielnicy Jesús María w Limie. W dolnej części dodano tablicę z wykutym tekstem EN HONOR A LOS POLACOS EN EL PERU, co znaczy NA CZEŚĆ POLAKÓW W PERU.

W Peru znajduje się również pomnik poświęcony twórcy Centralnej Kolei Transandyjskiej, Ernestowi Malinowskiemu, zaprojektowany i wykonany przez słynnego polskiego rzeźbiarza prof. Gustawa Zemłę, wykuty w granicie z polskich kamieniołomów, podarowany przez Polskę i odsłonięty w 1999 roku w setną rocznicę śmierci Ernesta Malinowskiego. Pomnik ten po wykonaniu w Polsce został pocięty w duże bloki, wysłany statkiem do portu Callao w Peru i przewieziony pociągiem, trasą wybudowaną przez Malinowskiego do najwyższego jej punktu na Ticlio 4818 m n.p.m. i tam zmontowany przy samej linii kolejowej. 

Należy również wyszczególnić udział polskiego duszpasterstwa poprzez Salezjanów, Franciszkanów Konwentualnych z Krakowa oraz księży diecezjalnych, którzy przez cały okres XX wieku pracowali i obecnie działają w najróżniejszych zakątkach Peru. Aktualnie pracuje w Peru około 50 polskich księży.

Z historią polskich Franciszkanów w Peru wiąże się smutny wątek tragicznej śmierci dwóch Braci, Michała i Zbyszka, z rąk terrorystów 9 sierpnia 1991 roku. Według ideologii terroryzmu misja Braci “usypiała” świadomość rewolucyjną, gdyż religia hamuje rewolucję ogłaszając kłamliwie pokój i kto to robi zasługuje na śmierć. Ponadto terroryści obwołali Braci jako imperialistów. Bracia Michał i Zbigniew spoczywają w kościele w Pariacoto, obecnie trwa proces ich beatyfikacji. Pośmiertnie rząd peruwiański przyznał im odznaczenia “Gran Medalla Militar del Sol de Perú”, które zostały przekazane ich rodzinom w Polsce