Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Łomży

1 października - Ogólnopolski Dzień Tornistra

Przeciążone plecaki uczniów w szkołach na wszystkich szczeblach edukacji to temat, który jest od wielu lat poruszany przez rodziców, uczniów, nauczycieli, lekarzy. Aby walczyć z tym zjawiskiem, został wprowadzony Ogólnopolski Dzień Tornistra, który obchodzony jest corocznie 1 października.

Okres szkolny to czas intensywnego rozwoju organizmu, dlatego niezwykle istotne jest kształtowanie u uczniów prawidłowych nawyków związanych z pozycją ciała podczas nauki, korzystaniem z mebli szkolnych, aktywnością fizyczną oraz noszeniem tornistra lub plecaka.

Jednym z elementów wymagających szczególnej uwagi jest obciążenie tornistrów/plecaków szkolnych. Okresowe działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie oceny obciążenia tornistrów wskazują, że część uczniów nosi plecaki zawierające zbyt dużą liczbę podręczników, zeszytów i innych przedmiotów. Nadmierne obciążenie może sprzyjać przeciążeniom układu ruchu, utrwalaniu nieprawidłowych nawyków oraz dolegliwościom bólowym.

W związku z powyższym przypominamy o najważniejszych zasadach, których przestrzeganie może przyczynić się do stworzenia uczniom bezpiecznych i ergonomicznych warunków nauki.

1. Ergonomiczne stanowisko pracy ucznia

Meble szkolne powinny być dostosowane do wzrostu i warunków antropometrycznych uczniów. Prawidłowo dobrane krzesło i stół pozwalają na zachowanie właściwej pozycji ciała podczas zajęć i ograniczają ryzyko przeciążeń.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2020 r. poz. 1604, z późn. zm.):

• § 9 ust. 2 – sprzęty, z których korzystają osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki, dostosowuje się do wymagań ergonomii,
• § 9 ust. 3 – szkoły i placówki nabywają wyposażenie posiadające odpowiednie atesty lub certyfikaty,
• § 24 ust. 1 – stanowisko pracy dostosowuje się do warunków antropometrycznych uczniów.

W praktyce oznacza to, że:

• meble powinny być odpowiednio dobrane do wzrostu ucznia,
• stół i krzesło powinny tworzyć prawidłowo dobrany zestaw,
• uczniowie powinni mieć możliwość korzystania z mebli właściwego rozmiaru,

należy zwracać uwagę na prawidłową pozycję ucznia podczas siedzenia – stabilne podparcie pleców, odpowiednie ustawienie nóg i stóp oraz właściwą wysokość blatu.

Zasady doborustanowiska pracy ucznia w zależności od wzrostu ucznia

Numer rozmiaru i kod koloru	Zakres wzrostu użytkownika	Wysokość siedziska	Wysokość płyty roboczej
0 Biały	80,0 – 95,0 cm	21 cm	40 cm
1 Pomarańczowy	93,0 – 116,0 cm	26 cm	46 cm
2 Fioletowy	108,0 - 121,0 cm	31 cm	53 cm
3 Żółty	119,0 – 142,0 cm	35 cm	59 cm
4 Czerwony	133,0 – 159,0 cm	38 cm	64 cm
5 Zielony	146,0 – 176,5 cm	43 cm	71 cm
6 Niebieski	159,0 – 188,0 cm	46 cm	76 cm
7 Brązowy	174,0 – 207,0 cm	51 cm	82 cm

 

2. Ograniczenie ciężaru tornistrów i plecaków

W trosce o zdrowie uczniów należy podejmować działania mające na celu ograniczenie zawartości tornistrów i plecaków do rzeczy rzeczywiście potrzebnych danego dnia.

Warto przypominać uczniom i rodzicom, aby:

• regularnie przeglądali zawartość plecaka i usuwali niepotrzebne przedmioty,
• zabierali do szkoły tylko podręczniki, zeszyty i przybory potrzebne podczas konkretnych zajęć,
• cięższe przedmioty umieszczali bliżej pleców,
• korzystali z obu szelek plecaka,
• dopasowywali długość szelek do sylwetki dziecka,
• unikali noszenia plecaka na jednym ramieniu.

Istotne znaczenie ma również umożliwienie uczniom pozostawiania części podręczników i przyborów szkolnych na terenie szkoły.

Zgodnie z § 4a ww. rozporządzenia, dyrektor zapewnia uczniom w szkole lub placówce miejsce na pozostawienie podręczników i przyborów szkolnych. Wykorzystanie dostępnych szafek, półek lub innych miejsc do przechowywania materiałów może przyczynić się do ograniczenia konieczności codziennego transportowania przez uczniów dużej liczby przedmiotów.

3. Prawidłowa organizacja nauki i przerw

Na prawidłową postawę wpływa również sposób organizacji zajęć. Uczniowie nie powinni przez długi czas pozostawać w jednej pozycji.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, plan zajęć dydaktyczno-wychowawczych powinien uwzględniać potrzebę równomiernego obciążenia zajęciami w poszczególnych dniach tygodnia, zróżnicowanie zajęć w każdym dniu oraz możliwości psychofizyczne uczniów podejmowania intensywnego wysiłku umysłowego w ciągu dnia.

W codziennej pracy z uczniami warto również zwracać uwagę na możliwość zmiany pozycji, krótkiego ruchu i aktywnego wykorzystania przerw.

4. Aktywność fizyczna

Regularny ruch jest ważnym elementem prawidłowego rozwoju dzieci i młodzieży. Należy zachęcać uczniów do aktywności fizycznej nie tylko podczas lekcji wychowania fizycznego, ale również w czasie wolnym.

Warto promować różnorodne formy ruchu, dostosowane do wieku i możliwości uczniów, oraz ograniczać długotrwałe pozostawanie w pozycji siedzącej.

5. Edukacja uczniów i rodziców

Profilaktyka wad postawy wymaga systematycznego kształtowania prawidłowych nawyków. Zachęcamy do prowadzenia w szkołach krótkich działań edukacyjnych dotyczących:

• prawidłowego pakowania i noszenia tornistra,
• ograniczania jego zbędnego obciążenia,
• właściwego doboru i użytkowania mebli szkolnych,
• prawidłowej pozycji podczas siedzenia i nauki,
• znaczenia aktywności fizycznej,
• konieczności robienia przerw podczas długotrwałej nauki,
• zwracania uwagi na niepokojące objawy, takie jak utrzymująca się asymetria sylwetki czy dolegliwości bólowe.

Ważnym elementem takich działań jest również współpraca z rodzicami, którzy mają istotny wpływ na codzienne nawyki dziecka oraz sposób organizacji nauki w domu.

6. Wspólna troska o prawidłową postawę uczniów

Profilaktyka wad postawy to działanie długofalowe, wymagające zaangażowania szkoły, nauczycieli, rodziców oraz samych uczniów.