Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Lubinie

Różowy Październik

Październik to miesiąc świadomości raka piersi, dlatego działania w ramach kampanii skupione były na zwiększaniu wiedzy z zakresu profilaktyki raka piersi, w tym przypominaniu o badaniach profilaktycznych.

Jakie czynniki mogą zwiększyć ryzyko raka piersi?

• wiek - ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem;
• obciążenie rodzinne - występowanie raka piersi lub raka jajnika u bliskich krewnych;
• predyspozycje genetyczne - m.in. dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2;
• czynniki hormonalne i reprodukcyjne - związane m.in. z długością ekspozycji na hormony płciowe;
• niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach - zależnie od ich rodzaju;
• nadwaga i otyłość, szczególnie po menopauzie;
• mała aktywność fizyczna;
• spożywanie alkoholu i palenie tytoniu.

 

Jak wykonać samobadanie piersi?

• Obejrzyj piersi przed lustrem. Zwróć uwagę na ich kształt, wielkość, wygląd skóry i brodawek sutkowych. Obejrzyj je najpierw z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę.
• Zbadaj piersi dotykiem. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi, wykonując małe, okrężne ruchy. Sprawdź całą powierzchnię każdej piersi, również okolice brodawki.
• Sprawdź okolice pach, zwracając uwagę na nowe zgrubienia lub inne nietypowe zmiany.
• Możesz powtórzyć badanie w pozycji leżącej - zmiana pozycji może ułatwić zbadanie piersi.
• Jeśli zauważysz nową lub niepokojącą zmianę, skonsultuj się z lekarzem. Nie próbuj samodzielnie oceniać, czy jest groźna i nie odkładaj wizyty, czekając, aż zmiana ustąpi.

 

MAMMOGRAFIA I USG PIERSI

Mammografia to badanie obrazowe wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie. Pozwala wykrywać zmiany w piersiach, również te niewyczuwalne podczas samobadania i jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi.

USG piersi to badanie obrazowe wykorzystujące fale ultradźwiękowe. Pomaga ocenić budowę tkanek piersi i charakter wykrytych zmian. 

USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. Różnią się zastosowaniem, dlatego wybór metody badania zależy od objawów, wieku, budowy piersi i oceny lekarskiej.
 

Więcej informacji dotyczących profilaktyki raka piersi dostępne są pod linkiem:

https://www.gov.pl/web/gis/profilaktyka-raka-piersi-co-kazda-kobieta-powinna-wiedziec

 

MOVEMBER

 W listopadzie skupiamy się na zdrowiu mężczyzn, w tym na solidarności z mężczyznami zmagającymi się z nowotworami gruczołu krokowego oraz rakiem jąder.

Termin „Movember” powstał w wyniku połączenia dwóch wyrazów „moustache” – wąsy oraz „November” – listopad. Właśnie dlatego, aby zwrócić uwagę na kwestię profilaktyki raka jąder i prostaty, w listopadzie mężczyźni zapuszczają wąsy.

Nowotwór jąder dotyka najczęściej młodych mężczyzn, w prawie 80 proc. przypadków rozpoznaje się między 20. a 44. rokiem życia. Dlatego warto wprowadzić samobadanie jako stały element profilaktyki już od okresu dojrzewania. Regularność jest kluczowa – wykonując badanie co miesiąc, łatwiej zauważyć nawet najmniejsze zmiany. Samobadanie najlepiej wykonać po gorącej kąpieli lub ciepłym prysznicu, gdy mięśnie moszny są najbardziej rozluźnione.

Jak wykonać samobadanie jąder?

1. Obejrzyj mosznę. Zwróć uwagę na obrzęk, zmianę wielkości lub wyraźną asymetrię.
2. Zbadaj każde jądro osobno. Delikatnie przesuwaj je między palcami, zwracając uwagę na jego powierzchnię i konsystencję.
3. Zwróć uwagę na nowe zmiany. Sprawdź, czy nie pojawił się guzek, zgrubienie lub zmiana twardości albo wielkości jądra.
4. Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać przyczyny. Jeśli zauważysz zmianę, której wcześniej nie było, skonsultuj się z lekarzem.

Co powinno zaniepokoić?

Najczęstszym objawem raka jądra jest niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze.

Inne możliwe objawy to:

• powiększenie jądra lub zmiana jego konsystencji;
• uczucie ciężkości lub pełności w mosznie;
• tępy ból lub dyskomfort w jądrze, mosznie albo podbrzuszu;
• powiększenie moszny lub nagromadzenie płynu;
• wyraźna zmiana wielkości lub kształtu jądra.

Nie każda zmiana w obrębie moszny oznacza nowotwór. Każda nowa lub niepokojąca zmiana wymaga jednak konsultacji lekarskiej. 

 

Rak prostaty jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Choroba może rozwijać się przez długi czas bez charakterystycznych objawów.

Jakie objawy mogą wskazywać na problemy z prostatą?

Rak prostaty we wczesnym stadium często nie powoduje dolegliwości. Gdy pojawiają się objawy, mogą dotyczyć przede wszystkim układu moczowego. Warto zwrócić uwagę na:

• częstsze oddawanie moczu, również w nocy;
• osłabienie lub przerywanie strumienia moczu;
• trudności z rozpoczęciem oddawania moczu;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
• nagłe lub silne parcie na mocz;
• krew w moczu lub nasieniu;
• ból w obrębie miednicy, krocza, pleców lub kości.

 

Najprostszym badaniem przesiewowym w kierunku wykrycia nowotworu prostaty jest oznaczenie poziomu stężenia PSA (swoisty antygen sterczowy) we krwi.

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) z 2026 r. rozmowę o wczesnym oznaczeniu PSA można rozważyć:
•    od 50. roku życia u mężczyzn bez dodatkowych czynników ryzyka;
•    od 45. roku życia u mężczyzn z rodzinnym obciążeniem rakiem prostaty, zwłaszcza gdy zachorowanie u krewnego nastąpiło przed 60. rokiem życia oraz u mężczyzn pochodzenia afrykańskiego;
•    od 40. roku życia u nosicieli mutacji genu BRCA2.

Są to wskazówki dotyczące indywidualnej oceny ryzyka, a nie zalecenie wykonywania badania przez każdego mężczyznę w określonym wieku. Decyzję o rozpoczęciu badań i ich częstotliwości warto omówić z lekarzem.

 

Więcej informacji dotyczących profilaktyki raka jąder i prostaty dostępne są pod linkiem:

https://www.gov.pl/web/gis/movember-zadbaj-o-zdrowie-co-warto-wiedziec-o-raku-prostaty-i-jader

 

Pan i Pani – przebadani? A Ty?

Kampania Głównego Inspektoratu Sanitarnego „Pan i Pani – przebadani? A Ty?” przypomina, że troska o zdrowie dotyczy każdego z nas. Październik, poświęcony profilaktyce raka piersi, i listopad, związany z Movember, to dobry moment, by rozpocząć rozmowę o profilaktyce.

Pamiętajmy jednak, że o zdrowie warto dbać przez cały rok.