24 marca 2023 r. Światowy Dzień Gruźlicy
Gruźlica jest chorobom zakaźną, przenoszoną drogą powietrzną (kropelkową). Wywoływana jest przez prątki tworzące kompleks Mycobacterium tuberculosis. W skład kompleksu wchodzi kilka gatunków prątków w tym M. tuberculosis, M.bovis, M.africanum. Większość zachorowań wywołana jest przez M. tuberculosis.
Źródłem zakażenia są :
- chorzy na gruźlicę płuc i krtani,
- chorzy z gruźlica opłucnej z wysiękiem zasłaniającym płuco,
- chorzy z gruźlicą węzłów chłonnych śródpiersia,
- zakażeni HIV z małą ilością limfocytów CD4 we krwi, którzy mimo braku zmian radiologicznych w płucach mogą być źródłem zakażenia gruźlicą.
Potencjalne źródło zakażenia:
- każdy chory, u którego w materiale z dróg oddechowych (wydzielina oskrzelowa, popłuczyny oskrzelowe-pęcherzykowe BAL, plwocina, popłuczyny żołądkowe (tylko u dzieci) - wykryto prątki gruźlicy lub prątki kwasooporne),
- każdy chory z podejrzeniem klinicznym lub radiologicznym gruźlicy.
Największym zagrożeniem są chorzy kaszlący, intensywnie prątkujący.
Przenoszenie zakażenia
- podczas kaszlu, mówienia, kichania, śpiewu - przy każdej czynności powodującej wydalanie aerozolu z dróg oddechowych.
- prawdopodobieństwo zakażenia zwiększa się przy przebywaniu w jednym pomieszczeniu oraz podczas przebywania poza pomieszczeniem, gdy odległość między osobami jest większa lub równa 1 m.
- zakażenie na wolnej przestrzeni lub w czasie krótkotrwałego kontaktu (przelotnego) w zamkniętym pomieszczeniu jest możliwe, ale bardzo mało prawdopodobne.
Chory na izolowaną gruźlicę pozapłucną (bez zmian w płucach nie zaraża)
Ryzyko zachorowania na gruźlicę po zakażeniu.
- choroba może wystąpić już po 6 tygodniach od zakażenia,
- rozwój gruźlicy kiedykolwiek w ciągu życia po zakażeniu w dzieciństwie - ryzyko 10%,
- największe ryzyko zachorowania stwierdza się w ciągu pierwszych 2 lat od zakażenia,
- 60% zachorowań zdarza się w pierwszym roku po zakażeniu,
- najbardziej narażone na zakażenie są dzieci do 5 roku życia.
Identyfikacja osób szczególnie narażonych na zakażenie M.tuberculosis i zachorowanie na gruźlicę.
- wykrywanie przypadków gruźlicy w otoczeniu chorego i wykrywanie osób z utajonym prątkiem gruźlicy,
- zmniejszenie chorobowości i umieralności z powodu gruźlicy,
- wstrzymanie transmisji zakażenia w społeczeństwie.
Diagnostyka
- badanie bakteriologiczne,
- badanie histologiczne,
- badanie radiologiczne.
Najważniejsze w walce z gruźlicą jest szybkie wykrywanie i właściwe leczenie chorych oraz edukacja społeczeństwa w zakresie samokontroli objawów choroby.
Od lat 50 XX wieku w Polsce obserwuje się systematyczny spadek zachorowań na gruźlicę. Polska należy do krajów o niskiej zapadalności na tę chorobę, w którym szczególnie podkreśla się rolę profilaktyki.
Do podstawowych metod profilaktyki gruźlicy należą : Szczepienia BCG.
Szczepionka BCG zawiera żywy atenuowany szczep prątka bydlęcego (M.bovis), nazwany od nazwiska twórców Alberta Calmette i Camille Guerin (BCG - Bacillus Calmette-Guerin). Szczepienia wprowadzono
w latach 20 XX wieku istotnie zmniejszyło zapadalność niemowląt i małych dzieci na ciężkie, krwiopochodne postacie gruźlicy (prosówkę i gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych).
W Polsce obowiązkowo wykonywane są szczepienia noworodków, zaraz po urodzeniu.
W przypadku zachorowań na gruźlicę wśród uczniów i nauczycieli w szkole lub przedszkolu WAŻNE jest aby uspokoić opinię publiczną, wyjaśnić różnicę między zakażeniem i chorobą oraz informować
o skuteczności chemioprofilaktyki.
opracowała T.S.