Co się dzieje z ciałem na mrozie? Czym jest hipotermia?

Mróz to nie tylko zimne dłonie i parujące oddechy — to także poważne wyzwanie dla mechanizmów biologicznych, które bezustannie walczą o utrzymanie ciepła wewnętrznego.

Przed nami kilka najmroźniejszych dni w 2026r.

Co się dzieje z naszym organizmem pod wpływem wyjątkowo niskiej temperatury?

Jak się chronić przed zamarznięciem i co robić, by z powodu nadmiernego wychłodzenia organizmu nie doszło do śmiertelnie niebezpiecznej hipotermii lub bolesnych odmrożeń?

Hipotermia to stan, w którym temperatura ciała spada poniżej 35°C. Zimno „zabija” w tym przypadku nie bezpośrednio, ale przez stopniowe zaburzenie funkcjonowania organizmu.

Oto, jak to się dzieje krok po kroku:

-Początkowa reakcja organizmu – ciało próbuje się ogrzać: pojawia się dreszcz, zwężają się naczynia krwionośne skóry, by ograniczyć utratę ciepła.

-Spadek temperatury ciała – gdy wychłodzenie trwa, temperatura wewnętrzna zaczyna spadać. Mięśnie sztywnieją, ruchy stają się powolne, pojawia się senność i dezorientacja.

-Zaburzenia pracy serca i mózgu – przy temperaturze ok. 32°C spowalnia akcja serca, oddech staje się płytki, a mózg zaczyna działać coraz gorzej.

-Utrata przytomności – poniżej 30°C człowiek często traci przytomność.

-Zatrzymanie krążenia i oddechu – przy temperaturze ciała ok. 25°C serce może przestać bić, a oddech ustaje.

Śmierć w wyniku hipotermii następuje więc z powodu zatrzymania krążenia i oddechu, spowodowanego zaburzeniem pracy układu nerwowego i sercowo-naczyniowego przez wychłodzenie.

Hipotermia to stan, w którym ciało osoby go doświadczającej podejmuje walkę z niską temperaturą i stara się chronić organizm przed całkowitym wychłodzeniem. Naturalną reakcją w przypadku hipotermii jest ograniczenie pracy części organów i podtrzymywanie funkcjonowania najważniejszych narządów takich jak mózg, płuca czy serce. Objawem takich zmian są odmrożenia, które powstają na skutek słabszego ukrwienia skóry i mięśni.

Wyróżnia się cztery stadia odmrożeń.

Odmrożenia I stopnia – jest to najłagodniejsza forma odmrożeń, które po ustaniu niskiej temperatury i innych czynników zazwyczaj goją się samoistnie.
Odmrożenia II stopnia – II stopień odmrożeń dotyczy sytuacji, gdy uszkodzone zostają warstwy skóry. Ich objawem jest pojawienie się obrzęku i pęcherzy wypełnionych płynem po ogrzaniu obszaru dotkniętego odmrożeniem.
Odmrożenia III stopnia – obejmuje uszkodzenie tkanki podskórnej oraz zakrzepicy niektórych naczyń krwionośnych. Istnieje wysokie ryzyko martwicy obszaru objętego odmrożeniem.
Odmrożenia IV stopnia – IV stopień obejmuje nieodwracalne uszkodzenia odmrożonych obszarów, dochodzi do martwicy skóry, która przyjmuje brunatny lub czarny kolor oraz do uszkodzenia mięśni i zakrzepicy naczyniowej.

Łagodna i umiarkowana hipotermia może objawami przypominać na przykład stan upojenia alkoholowego lub hipoglikemię, co w przypadku braku wyraźnego wychłodzenia może być mylące. Również przy nagłym zatrzymaniu krążenia niezwykle ważne jest, by prawidłowo zdiagnozować hipotermię, gdyż jest ona jedną z odwracalnych przyczyn nagłego zatrzymania krążenia, a podwyższenie temperatury ciała gra kluczową rolę w resuscytacji.

Życie jest nieprzewidywalne, dlatego dobrze jest wiedzieć, jak pomóc osobie z hipotermią.

-Poszkodowanemu w hipotermii należy zapewnić pozycję embrionalną, która nie pogłębi wychłodzenia i jak najszybciej zadzwoń po pomoc medyczną.

-Osobie doświadczającej hipotermii nie wolno podawać alkoholu – jedynie ciepły napój i ewentualnie coś słodkiego na przykład czekoladę.

-Niewskazane jest także masowanie lub pocieranie części ciała zziębniętego w celu ich ogrzania.

Hipotermia może rozwinąć się szybko i niepostrzeżenie, ale przy odpowiedniej reakcji można skutecznie zapobiec jego tragicznym skutkom. Warto wiedzieć, jak rozpoznać objawy i jak udzielić pierwszej pomocy, zanim na miejsce dotrze fachowa pomoc.

Aby zapobiegać hipotermii, warto stosować kilka podstawowych zasad:

1. Odpowiedni ubiór:

Ubieraj się warstwowo – warstwa wewnętrzna powinna odprowadzać wilgoć, środkowa zatrzymywać ciepło, a zewnętrzna chronić przed wiatrem i deszczem.
Noś czapkę, rękawiczki i ciepłe skarpety – przez głowę i kończyny ucieka najwięcej ciepła.
Unikaj przemoczenia ubrań – mokre ubranie znacznie przyspiesza wychłodzenie.

2. Ochrona przed wiatrem i wilgocią:

Szukaj schronienia przed wiatrem i deszczem.
Jeśli ubranie zamoknie, jak najszybciej je zmień na suche.

3. Odpowiednie odżywianie i nawodnienie:

Jedz regularnie – organizm potrzebuje energii, by utrzymać ciepło.
Pij ciepłe napoje (bezalkoholowe) – alkohol rozszerza naczynia krwionośne i przyspiesza utratę ciepła.

4. Ogranicz długie przebywanie na zimnie:

Rób przerwy w ciepłym miejscu, jeśli pracujesz lub przebywasz długo na zewnątrz.
Unikaj bezruchu – umiarkowany ruch pomaga utrzymać temperaturę ciała.

5. Zwracaj uwagę na objawy wychłodzenia:

Drżenie, bladość skóry, spowolnienie mowy, senność czy dezorientacja to sygnały ostrzegawcze.
W razie podejrzenia hipotermii – natychmiast przenieś osobę w ciepłe miejsce, zdejmij mokre ubranie, okryj kocem i podaj ciepły napój, jeśli jest przytomna.

Te zasady są szczególnie ważne zimą, podczas pracy na zewnątrz, w górach lub przy aktywnościach wodnych.