Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Turku

Dlaczego młodzi sięgają po substancje psychoaktywne?

Okres dorastania to czas intensywnych zmian – młodzi ludzie przeżywają silne emocje, chcą być akceptowani, testują granice i szukają swojej tożsamości. Mózg nastolatka jest jeszcze w trakcie dojrzewania. Układ nagrody (szukanie przyjemności, nowości) działa u nich silniej, niż system hamowania i kontroli. Dlatego młodzi są bardziej podatni na szybkie i intensywne bodźce – a substancje psychoaktywne dają właśnie natychmiastowy efekt. Niektórym daje to poczucie ulgi, rozluźnienia, bycia „bardziej odważnym”, mniej spiętym, bardziej „jak inni”. Część nastolatków sięga też po te substancje, żeby łagodzić trudne stany, napięcie, stres, czy lęk. Zazwyczaj nie robią tego z myślą o uzależnieniu, lecz próbują poradzić sobie szybko – nie mając jeszcze umiejętności radzenia sobie z emocjami w zdrowy sposób.

Część nastolatków próbuje z ciekawości, chcą sprawdzić „jak to jest” albo dopasować się do grupy rówieśniczej (czasami pod ich presją).

W jakim wieku młodzież zaczyna eksperymentować?

Zauważalny trend wśród polskiej młodzieży to obniżenie się wieku inicjacji alkoholowej oraz łączenia alkoholu z marihuaną lub z nowymi substancjami o działaniu psychoaktywnym, a także z niektórymi lekami. Inicjacja narkotykowa bardzo często jest poprzedzona spożyciem alkoholu - młodzież najpierw eksperymentuje z alkoholem, co obniża barierę wobec sięgania po inne substancje.

Jakich substancji używa polska młodzież i jak je rozpoznać?

Dla rodzica szczególnie ważna jest umiejętność rozpoznania zmian, które mogą świadczyć o eksperymentowaniu ze środkami psychoaktywnymi.
Mogą to być:

• zmiana nastroju (drażliwość, apatia),
• nowe towarzystwo,
• tajemnicze wyjścia,
• zaniedbywanie obowiązków szkolnych, zachowania impulsywne,
• wygląd lub zapach wskazujący na używanie substancji (np. dym, chemiczne zapachy, niezwykłe opakowania).

W aptekach i sklepach internetowych dostępne są testy do wykrywania narkotyków (w moczu lub w ślinie).

Niektóre substancje psychoaktywne mogą powodować zmiany w wyglądzie oczu – na przykład rozszerzenie lub zwężenie źrenic, przekrwienie czy „szkliste” spojrzenie. Objawy te mogą się jednak różnić w zależności od rodzaju środka i wielu innych czynników, dlatego obserwacja wyglądu oczu nie jest wiarygodną metodą rozpoznawania użycia substancji. Warto zwracać uwagę raczej na ogólne zmiany w zachowaniu, nastroju i funkcjonowaniu młodej osoby.

Do szerokiej grupy innych niż alkohol i tytoń substancji psychoaktywnych należą takie substancje legalne, jak leki. 

Najczęstszą substancją nielegalną używaną przez polską młodzież jest marihuana. Występuje duża różnorodność jej stosowania - poza paleniem - od klasycznego suszu do palenia w skrętach, lufkach, czy fajkach wodnych po oleje, ekstrakty i postaci do jedzenia (np. żelki) z wysokim stężeniem THC (tetrahydrokannabinolu).

Osobę używającą psychoaktywnych konopi można rozpoznać po:

• słodkawej woni oddechu, włosów i ubrania,
• przekrwionych oczach, kaszlu, zwiększonym łaknieniu,

 a jeśli jest pod ich wpływem – po:

• nieadekwatnym zachowaniu (wesołkowatość, chichot, gadatliwość),
• zaburzeniach koordynacji ruchowej.

Nowe substancje o działaniu psychoaktywnym to bardzo szeroka grupa różnych substancji psychoaktywnych, projektowanych i produkowanych w nielegalnych laboratoriach na całym niemal świecie. Najczęściej używane w Polsce to syntetyczne katynony oraz syntetyczne kanabinoidy.

Co rodzice mogą zrobić, by ograniczyć ryzyko?

Świadomy rodzic może zrobić bardzo wiele, by zapobiec wczesnej inicjacji alkoholowej dziecka i ograniczyć ryzyko sięgania po narkotyki. Jednym z najskuteczniejszych czynników chroniących młodzież jest silna, pozytywna więź z rodzicem oraz konsekwentna obecność wychowawcza.

Buduj relację opartą na zaufaniu – rozmawiaj z dzieckiem o jego emocjach, przyjaciołach, wyzwaniach. Nie ograniczaj się do pytań o oceny w szkole czy zakazów.

Pomóż rozpoznawać i nazywać emocje oraz radzić sobie ze stresem – często młodzi używają substancji jako „szybkiego rozwiązania” dla napięcia lub trudnych uczuć.

Wyznacz jasne granice, lecz bez przesadnej kontroli – dziecko czuje się bezpieczne, gdy zna zasady. Ale równie ważne jest, by czuło, że może przyjść do rodzica z trudnością, a nie tylko ze sprawą, gdyż już zrobiło coś złego.

Bądź przykładem – Twoje własne zachowania wobec alkoholu, leków czy radzenia sobie ze stresem mają znaczenie. Dziecko obserwuje, nawet jeśli nie mówi o tym.

Reaguj wcześnie – jeśli zauważysz sygnały ostrzegawcze, rozmawiaj spokojnie i otwarcie. Nie karz automatycznie ani nie zamykaj dialogu. W razie potrzeby poszukaj wsparcia u pedagoga szkolnego, psychologa lub poradni uzależnień.

Gdzie szukać pomocy

Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko sięga po substancje psychoaktywne lub nie radzi sobie emocjonalnie, nie zostawaj z tym sam. Wczesna reakcja i wsparcie specjalistów mogą zapobiec poważniejszym problemom.

Pomocy można szukać w:

• szkole – u pedagoga, psychologa lub wychowawcy,
• poradni psychologiczno-pedagogicznej – oferuje bezpłatne konsultacje dla dzieci i rodziców,
• poradni leczenia uzależnień – gdzie pracują psychologowie i terapeuci uzależnień,
• powiatowych stacjach sanitarno-epidemiologicznych – które prowadzą działania profilaktyczne i doradcze,
• telefonach zaufania, np.
  116 111    Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (bezpłatny, całodobowy),
  800 199 990   Ogólnopolski Telefon Zaufania Uzależnienia. Telefon bezpłatny, czynny codziennie w godzinach 16.00-21.00.
  801 889 880      Telefon Zaufania uzależnienia behawioralne. Codziennie w godzinach 17.00-22.00. Stawka za połączenie zależna od taryfy operatora.

Warto pamiętać, że szukanie pomocy to oznaka troski, a nie słabości. Im szybciej rodzic zareaguje, tym większa szansa, że dziecko otrzyma skuteczne wsparcie i nauczy się zdrowych sposobów radzenia sobie z emocjami.

Zajrzyj na stronę Głównego Inspektratu Sanitarnego i dowiedz się więcej.