Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna we Wrocławiu

Jak co roku, 22 marca obchodzimy ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Światowy Dzień Wody. Tegoroczna edycja przebiega pod hasłem „Woda i płeć” i towarzyszy jej motto „Gdzie płynie woda, tam rośnie równość”. Celem ustanowienia Światowego Dnia Wody było zwrócenie szczególnej uwagi ludzi na dostępność i jakość wody nadającej się do spożycia na świecie oraz zachęcenie do podejmowania działań propagujących zrównoważone gospodarowanie jej zasobami. Dostęp do wody zdatnej do spożycia oraz do infrastruktury sanitarnej został uznany przez Zgromadzenie Ogólne ONZ za podstawowe prawo człowieka, jednak wciąż według statystyk tej instytucji aż 2,1 miliarda ludzi nie ma dostępu do odpowiedniej jakości, bezpiecznie zarządzanej wody. Ma to dalekosiężne konsekwencje społeczne zwłaszcza na obszarach wiejskich, w krajach o niższych dochodach i wśród grup marginalizowanych. Pogłębiane nierówności dotykają zwłaszcza kobiety, na których barkach często spoczywa obowiązek zaopatrzenia rodziny w wodę, wiążący się z wielogodzinnymi wędrówkami. To również ta grupa społeczna dotkliwiej odczuwa brak dostępu do wody w celach sanitarno-higienicznych. Brak dostępu do bieżącej wody o odpowiedniej jakości wpływa także na system opieki zdrowotnej, zwiększając ryzyko infekcji i powikłań (grupami szczególnie narażonymi są m.in. kobiety w ciąży i noworodki). Zadaniem i obowiązkiem społeczności międzynarodowych powinno być dążenie do skutecznego niwelowania tych nierówności.

Nowe przepisy unijne
„Woda nie jest produktem handlowym takim jak każdy inny, ale raczej dziedzictwem, które musi być chronione, bronione i traktowane jako takie.” Dostęp do wody nadającej się do spożycia, choć jest prawem człowieka, nie powinien być traktowany jako sprawa oczywista. Produkcja i dostarczanie wody przeznaczonej do picia, a także nadzór nad jej jakością, są procesami wymagającymi ciągłej analizy wielu czynników środowiskowych i społecznych, aby odpowiadać na bieżące potrzeby zaopatrzeniowe i zdrowotne odbiorców. Najnowsza Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi to odpowiedź na inicjatywę obywatelską „Right2Water” – głównym założeniem jest poprawa dostępu do wody nadającej się do spożycia dla wszystkich obywateli, zwłaszcza dla słabszych i zmarginalizowanych grup, zabezpieczenie zasobów wody do picia o dobrej jakości dla przyszłych pokoleń oraz zapewnienie łatwego dostępu do informacji o jakości wody spożywczej i o zaopatrzeniu w wodę na danym obszarze. Rok 2026 jest kluczowy dla implementowania założeń tzw. „Dyrektywy wodnej” do polskiego sytemu prawodawczego. Wiele zmian czeka zarówno władze państwowe i samorządowe, przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne, ale także organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Wszystko po to, aby zapewnić całkowite bezpieczeństwo zdrowotne wody przeznaczonej do spożycia na terenie całego kraju.

Rola Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Woda dostarczana ludności w ramach zbiorowego zaopatrzenia musi spełniać wymogi określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Rolą Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest przede wszystkim nadzór nad jej jakością (badanie i ocena parametrów organoleptycznych, fizykochemicznych oraz mikrobiologicznych) oraz stwierdzanie jej przydatności lub nieprzydatności do spożycia. Wymaga to ścisłej współpracy z dostawcami wody i przedstawicielami władz samorządowych. Spośród istotniejszych zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie bezpieczeństwa zdrowotnego wody można wymienić:

• nadzór nad wykonywanymi przez producentów badaniami wody,
• egzekwowanie terminowego przekazywania sprawozdań oraz analiza i ocena wyników,
• zawiadamianie właściwego przedstawiciela organów samorządowych terenu objętego nadzorem w przypadku stwierdzenia braku przydatności wody do spożycia, warunkowej przydatności wody do spożycia lub przydatności wody do spożycia na warunkach przyznanego odstępstwa,
• wykonywanie badań jakości wody we własnym zakresie na podstawie zaplanowanego harmonogramu poboru próbek wody na terenie objętym nadzorem,
• wykonywanie badań kontrolnych jakości wody po zakończonych działaniach naprawczych w przypadkach, gdy były stwierdzone przekroczenia parametrów określających jakość wody,
• sporządzanie rejestru producentów wody, urządzeń wodociągowych oraz miejsc pobierania próbek wody (tzw. punktów monitoringowych),
• wydawanie ocen higienicznych dla materiałów lub wyrobów stosownych w procesie uzdatniania wody na podstawie przedłożonej dokumentacji przez ubiegające się podmioty,
• wydawanie zgód na zastosowanie nowej technologii uzdatniania wody,
• przygotowywanie obszarowych ocen jakości wody do spożycia dla terenów objętych nadzorem.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny we Wrocławiu ma pod swoim nadzorem wodociągi funkcjonujące na terenie gmin powiatu wrocławskiego: Czernica, Długołęka, Jordanów Śląski, Kąty Wrocławskie, Kobierzyce, Mietków, Siechnice, Sobótka i Żórawina, a także nadzoruje jakość wody na terenie miasta Wrocławia.

Jakość wody i nowe wyzwania
Próbki badane w laboratoriach Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu i Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we Wrocławiu są analizowane pod względem parametrów organoleptycznych (zapach, barwa, smak), mikrobiologicznych (m.in. na obecność bakterii grupy coli i Escherichia coli), fizycznych (pH, przewodność elektryczna, mętność) oraz chemicznych (zawartość chloru wolnego, azotanów i azotynów, wybranych pierwiastków, metali ciężkich, związków organicznych i pestycydów, a także takich parametrów jak twardość i utlenialność). Badane parametry mają na celu potwierdzić odpowiednią jakość i bezpieczeństwo wody dostarczanej konsumentom oraz zapewnić, że jej smak i zapach jest dla nich akceptowalny.

Woda dostarczana przez przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne badana jest w miejscach uzdatniania (Stacje Uzdatniania Wody), na sieci rozdzielczej (pompownie) oraz w wybranych i ustalonych z właściwym PPIS punktach u konsumenta. Są to tzw. „punkty monitoringowe”. Czasami jednak zdarza się, że choć jakość dostarczanej wody jest dobra, to w punktach u konsumentów pojawiają się wtórne zanieczyszczenia z wewnętrznej sieci wodociągowej budynków. Rolą Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest nie tylko identyfikowanie takich problemów i określanie ich źródła, ale również edukowanie zarządców/właścicieli budynków w kwestiach dobrych praktyk mających na celu utrzymanie wewnętrznej instalacji wody w prawidłowym stanie sanitarno-higienicznym.

Profilaktyka, wczesne zapobieganie, edukacja i odpowiednia ocena ryzyka to klucz do utrzymywania satysfakcjonującej i bezpiecznej dla konsumentów jakości wody. Nowe przepisy unijne, implementowane do polskiego prawa, mają przede wszystkim na celu zwiększenie działań prewencyjnych i kontroli nad całym obszarem zasilania ujęć wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi na terenie kraju. Zwiększanie świadomości konsumentów to jeden z wielu istotnych ogniw tego łańcucha, realizowany m.in. przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.