Niełatwa walka z rdestowcem - działania zaradcze w województwie śląskim
25.06.2026
Zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych (IGO), w tym rdestowców, należy do zadań trudnych i długotrwałych. Ze względu na wyjątkową zdolność do regeneracji i rozprzestrzeniania się za pomocą kłączy, rośliny te skutecznie wypierają rodzimą roślinność, prowadząc do spadku bioróżnorodności oraz niekorzystnych zmian w funkcjonowaniu ekosystemów. W odpowiedzi na te zagrożenia Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach realizuje działania mające na celu ograniczenie ekspansji rdestowców poprzez ich systematyczne usuwanie oraz prowadzenie działań edukacyjnych dotyczących inwazyjnych gatunków obcych.
Działania w rezerwacie Segiet we współpracy z Fundacją Srebrne Buki
W rezerwacie przyrody Segiet działania prowadzone są we współpracy z Fundacją Srebrne Buki. Zastosowano tam metodę mechaniczną polegającą na systematycznym wycinaniu pędów oraz wykopywaniu kłączy rdestowca. Jest to jedna z najbardziej pracochłonnych metod, jednak jednocześnie najbezpieczniejsza dla środowiska, szczególnie na terenach cennych przyrodniczo. Pod koniec maja br. pracownicy RDOŚ wspólnie z Fundacją usuwali rdestowca na monitorowanym stanowisku.
Rdestowiec rozmnaża się głównie poprzez fragmentację kłączy, które mogą rozrastać się na odległość nawet kilku metrów od rośliny macierzystej. Co istotne, nowa roślina jest w stanie odtworzyć się z fragmentu kłącza o długości zaledwie 1 cm. Dlatego działania wymagają dużej dokładności i powtarzalności. Uzupełniająco stosowana jest metoda przykrywania stanowisk folią, co ogranicza dostęp światła i osłabia rośliny.
Rezerwat przyrody Morzyk - działania RDOŚ na terenach nieleśnych
Kolejnym obszarem, na którym prowadzone są działania, jest rezerwat przyrody Morzyk. Podobnie jak w Segiecie, stosowane jest mechaniczne usuwanie rdestowca, szczególnie na terenach nieleśnych, gdzie gatunek ten tworzy zwarte i trudne do usunięcia skupiska.
Na początku czerwca pracownicy RDOŚ prowadzili działania polegające na ręcznym usuwaniu części nadziemnych pozwalające ograniczyć zdolność rośliny do fotosyntezy oraz stopniowo osłabić jej system korzeniowy. Działania te muszą być prowadzone konsekwentnie przez wiele sezonów, aby przynieść trwały efekt.
Nasadzenia gatunków rodzimych i edukacja na temat gatunków inwazyjnych w Raciborzu
Dobrym przykładem podejścia do problemu rdestowca jest projekt realizowany przez Miasto Racibórz. 12 czerwca 2026 r. odbyło się tam wydarzenie łączące zwalczanie gatunku inwazyjnego z aktywną odbudową rodzimego ekosystemu. W pierwszym etapie przeprowadzono mechaniczne osłabienie stanowiska poprzez usunięcie części nadziemnych oraz fragmentów kłączy, z zachowaniem zasad bioasekuracji. Następnie przygotowano podłoże i przystąpiono do nasadzeń rodzimych gatunków drzew i krzewów metodą Miyawaki, zakładającą bardzo dużą gęstość sadzenia.
Działanie to miało wymiar przyrodniczy, ale również edukacyjny – do udziału zaproszeni został mieszkańcy, w tym dzieci i młodzież, którzy mieli możliwość poznania znaczenia bioróżnorodności oraz roli rodzimych gatunków w ekosystemach. W akcję, jako partner wydarzenia, włączyli się także przedstawiciele Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach, uczestnicząc w nasadzeniach oraz prowadząc działania edukacyjne dotyczące inwazyjnych gatunków obcych na stoisku informacyjnym.
Od rośliny ozdobnej do inwazji
W Polsce występują trzy gatunki rdestowców uznawanych za inwazyjne gatunki obce: rdestowiec ostrokończysty, rdestowiec sachaliński oraz rdestowiec czeski (pośredni). Zostały sprowadzone do Europy z Azji Wschodniej w XIX wieku jako rośliny ozdobne oraz użytkowe. Najczęściej porastają one siedliska nadrzeczne, nieużytki, pobocza dróg, nasypy kolejowe, tereny poprzemysłowe oraz obszary rolnicze.
Rdestowce należą do najbardziej problematycznych gatunków inwazyjnych w Europie. Ich ekspansję umożliwiają szybko rosnące kłącza i niezwykła zdolność regeneracji - nowa roślina może odrosnąć nawet z niewielkiego fragmentu kłącza lub pędu. Tworząc zwarte i wysokie łany, ograniczają dostęp światła, utrudniają kiełkowanie rodzimych gatunków oraz prowadzą do zubożenia lokalnej różnorodności biologicznej. Skuteczne zwalczanie rdestowców wymaga wieloletnich, systematycznie powtarzanych działań, najczęściej opartych na metodach mechanicznych, takich jak regularne wykaszanie, usuwanie części nadziemnych i wykopywanie kłączy. Coraz częściej działania te uzupełniane są również przez nasadzenia rodzimych gatunków roślin, które pomagają przywracać naturalny charakter siedlisk i zwiększają odporność ekosystemów na ponowną inwazję.
Rdestowce należą do inwazyjnych gatunków obcych szeroko rozprzestrzenionych w Polsce. Z tego względu działania zaradcze prowadzone są przez różne podmioty wskazane w przepisach, w tym gminy, właścicieli i zarządców nieruchomości, Lasy Państwowe oraz organy ochrony przyrody. Regionalny dyrektor ochrony środowiska w stosunku do tego gatunku prowadzi działania zaradcze m.in. na obszarach rezerwatów przyrody położonych na gruntach nieleśnych.
