Rdestowiec - niezwykle silny przeciwnik. Zagrożenie dla przyrody i infrastruktury
Rdestowce należą do najbardziej ekspansywnych roślin obcych występujących w Polsce. Rdestowiec japoński (Reynoutria japonica), rdestowiec sachaliński (Reynoutria sachalinensis) oraz rdestowiec czeski (Reynoutria xbohemica) tworzą zwarte, trudne do usunięcia płaty, które skutecznie wypierają rodzime gatunki roślin i powodują szkody w infrastrukturze. Ich zwalczanie wymaga konsekwencji, odpowiednio dobranych metod oraz szczególnej ostrożności, ponieważ nawet niewielki fragment rośliny może dać początek nowemu stanowisku.
Rdestowiec - roślina o niezwykłej sile wzrostu
Jedną z najważniejszych cech rdestowców jest ich wyjątkowa żywotność. W okresie wegetacyjnym pędy osiągają nawet kilka metrów wysokości, a rozbudowany system kłączy intensywnie penetruje podłoże. Po skoszeniu roślina bardzo szybko odrasta, wykorzystując zapasy zgromadzone w kłączach.
Jednorazowe koszenie nie prowadzi do jej eliminacji. Rdestowiec potrafi wielokrotnie odbudowywać część nadziemną, dlatego skuteczne zwalczanie wymaga długotrwałych i systematycznych działań prowadzących do stopniowego wyczerpania zapasów zgromadzonych w kłączach.
Zagrożenie dla bioróżnorodności
Rdestowce tworzą zwarte, niemal jednogatunkowe łany, które skutecznie eliminują rodzime gatunki roślin. Gęste zacienienie oraz gruba warstwa wolno rozkładających się liści i łodyg utrudniają kiełkowanie nasion i rozwój roślinności charakterystycznej dla siedlisk nadrzecznych, nieużytków czy lasów łęgowych.
W efekcie dochodzi do znacznego zubożenia lokalnej bioróżnorodności. Zmniejsza się liczba gatunków roślin, a wraz z nimi ograniczeniu ulega liczebność owadów, będących podstawowym źródłem pokarmu dla wielu gatunków płazów, gadów, ptaków i ssaków. W konsekwencji obecność rdestowców wpływa na funkcjonowanie całych ekosystemów.
Zagrożenie dla infrastruktury
Ekspansja rdestowców nie stanowi wyłącznie problemu przyrodniczego. Rozrastające się kłącza mogą powodować uszkodzenia infrastruktury technicznej.
Roślina potrafi wykorzystywać szczeliny i istniejące uszkodzenia, wrastając pod nawierzchnie dróg, chodników, parkingów, murów oporowych czy kanałów melioracyjnych. Wraz z dalszym wzrostem kłączy może dochodzić do rozsadzania elementów konstrukcyjnych oraz pogłębiania istniejących pęknięć. Na terenie województwa śląskiego pracownicy Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska obserwowali m.in. młode pędy wyrastające ze szczelin muru oporowego oraz przerastające elementy infrastruktury miejskiej.
Szczególnie niebezpieczna jest obecność rdestowców w dolinach rzecznych. Gęste płaty mogą przyczyniać się do utrudniania przepływu wody, zwiększać ryzyko zatorów w przepustach oraz wpływać na funkcjonowanie urządzeń hydrotechnicznych. Zalegająca biomasa może sprzyjać lokalnym podtopieniom podczas intensywnych opadów.
Największe zagrożenie? Diaspory
Rdestowce rozmnażają się przede wszystkim wegetatywnie. Oznacza to, że do powstania nowej rośliny wystarczy niewielki fragment kłącza lub pędu zawierający węzeł.
Takie fragmenty, określane jako diaspory, zachowują zdolność do ukorzeniania się nawet po oddzieleniu od rośliny macierzystej. Mogą być przenoszone wraz z ziemią, wodą, biomasą lub na elementach maszyn wykorzystywanych podczas koszenia i robót ziemnych.
Dlatego podczas prowadzenia działań zaradczych należy zachować szczególną ostrożność:
- nie pozostawiać fragmentów pędów i kłączy na gruncie,
- odpowiednio zabezpieczać i zagospodarowywać biomasę,
- dokładnie czyścić maszyny oraz sprzęt wykorzystywany do prac,
- unikać przenoszenia zanieczyszczonej ziemi na inne tereny.
Pozostawiony na podłożu niewielki fragment pędu może rozpocząć ukorzenianie i stworzyć kolejne stanowisko rdestowca.
Skuteczne zwalczanie wymaga czasu
Eliminacja rdestowców jest procesem wieloletnim. Największą skuteczność przynoszą działania prowadzone na wczesnym etapie pojawienia się rośliny oraz metody łączące zabiegi mechaniczne z późniejszym monitoringiem stanowiska.
W zależności od warunków stosuje się m.in.:
- wykopywanie kłączy na niewielkich stanowiskach,
- wielokrotne, intensywne koszenie prowadzące do stopniowego wyczerpywania roślin,
- zacienianie stanowiska poprzez przykrycie gruntu lub nasadzenia rodzimych drzew,
- w uzasadnionych przypadkach – selektywne stosowanie środków ochrony roślin zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Priorytetem powinno być usuwanie nowych, niewielkich stanowisk, zanim roślina zdąży rozbudować system kłączy. Pozwala to znacząco ograniczyć koszty i czas potrzebny do jej eliminacji.
Obowiązek przeciwdziałania rozprzestrzenianiu
Rdestowiec japoński (Reynoutria japonica), rdestowiec czeski (Reynoutria × bohemica) i rdestowiec sachaliński (Reynoutria sachalinensis) znajduje się na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii Europejskiej rozprzestrzenionych na szeroką skalę. W związku z tym, zgodnie z ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych, wobec tego gatunku prowadzi się działania zaradcze.
Obowiązek podejmowania działań mających na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się rdestowca spoczywa przede wszystkim na podmiotach władających nieruchomościami, na których gatunek ten występuje, oraz na zarządcach terenów realizujących zadania wynikające z obowiązujących przepisów. Działania zaradcze powinny być prowadzone zgodnie z rozporządzeniem w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych oraz z zastosowaniem metod odpowiednich do charakteru stanowiska.
Warto podkreślić, że usuwanie mechaniczne rdestowców lub stosowanie herbicydów w ramach działań zaradczych nie wymaga uzyskania zezwolenia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska ani regionalnego dyrektora ochrony środowiska.
Widzisz rdestowca? Reaguj! Każde nowe stanowisko zgłoś do właściwego urzędu gminy lub miasta. Im wcześniej zostaną podjęte działania zaradcze, tym większa szansa na skuteczne zatrzymanie ekspansji tej inwazyjnej rośliny i ochronę naszej przyrody oraz infrastruktury.
