STOP niszczeniu gniazd jaskółek i płoszeniu ptaków
22.06.2026
Zniszczono gniazda jaskółek w Czeladzi i gminie Zbrosławice. Podobnych interwencji w sezonie lęgowym ptaków co roku wpływa do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach kilkanaście. Niestety skala tego nielegalnego procederu jest szersza i nie wszystko zgłaszane jest odpowiednim organom. Jaskółki objęte są ochroną gatunkową, co oznacza, że nie można niszczyć ich gniazd oraz umyślnie płoszyć tych ptaków, które zaczęły zakładać gniazda. Ponadto strącając gniazdo, może dojść do zniszczenia jaj lub zabicia piskląt, co podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Tylko w ciągu ostatniego tygodnia do katowickiej RDOŚ wpłynęły dwa zgłoszenia dotyczące niszczenia gniazd jaskółek na terenie województwa śląskiego.
- Pierwsze dotyczy osiedla mieszkaniowego w Czeladzi, gdzie - według zgłoszenia - z wnęk okiennych wielu mieszkań usunięto kilkadziesiąt gniazd. Ślady po zniszczonych konstrukcjach widoczne są na elewacjach budynków. Zgłaszający wskazują, że gniazda były zajęte przez ptaki, a część z nich była już użytkowana w bieżącym sezonie lęgowym – mówi Przemysław Skrzypiec, Z-ca Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Katowicach i Regionalny Konserwator Przyrody. Do drugiego zgłoszenia dołączono zdjęcia z samego momentu niszczenia gniazd, czyszczenia elewacji budynku z ich pozostałości oraz zdjęcia martwych ptaków. I chociaż w naszej pracy przewijają się dziesiątki naruszeń, które regularnie zgłaszamy na policję, to dla przyrodnika na co dzień zajmującego się ochroną przyrody zawsze są to bardzo smutne obrazy. Coraz ciężej tłumaczyć takie działania nieznajomością przepisów czy nieświadomością szkody wyrządzanej ptakom. Zgłoszenia zostały oczywiście przekazane przez nas na policję - dodaje.
Niestety podobne interwencje wpływają do RDOŚ każdego roku. Szczególnie niepokojące są przypadki usuwania gniazd w okresie ich budowy lub podczas wychowu młodych. Działania takie wymagają uzyskania stosownego zezwolenia na odstępstwo od zakazów obowiązujących wobec gatunków chronionych, które przede wszystkim określa termin wykonania takich prac i często warunki kompensacyjne w przypadkach, gdzie rzeczywiście nie ma możliwości zachowania gniazda. W przypadku braku takiej zgody informacje o podejrzeniu naruszenia przepisów przekazywane są organom ścigania. Niestety nie w każdym przypadku zgromadzony materiał dowodowy pozwala na jednoznaczne ustalenie sprawcy lub udowodnienie momentu popełnienia czynu. Często też w wyniku braku bezpośredniego zgłoszenia od razu na policję nie ma możliwości szybkiej reakcji i zabezpieczenia dowodów przez odpowiednie organy i spora część postępowań jest umarzana.
Ochrona gatunkowa oraz ustawa o ochronie zwierząt
Jaskółki objęte są ścisłą ochroną gatunkową. Obowiązuje wobec nich m.in.: zakaz umyślnego zabijania, zakaz umyślnego niszczenia ich jaj, zakaz niszczenia siedlisk lub ostoi, będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania, zakaz niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd, lub innych schronień, zakazu płoszenia i niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach, rozrodu lub wychowu młodych. Zgodnie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody, kto bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom narusza zakazy w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową – podlega karze aresztu albo grzywny. Ponadto, jeśli doszło do zniszczenia jaj lub zabicia piskląt, to zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt taka osoba podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Rozwiązania, które nie szkodzą ptakom
Jaskółki są naszymi sprzymierzeńcami. Żywią się owadami, w tym komarami i muchówkami, ograniczając ich liczebność w sąsiedztwie człowieka. Gatunki gniazdujące na budynkach, najczęściej oknówki, budują charakterystyczne gniazda z gliny i źdźbeł trawy we wnękach okiennych, balkonowych oraz pod okapami i gzymsami budynków.
Okres lęgowy jaskółek trwa od wiosny do połowy sierpnia. W tym czasie ptaki mogą wyprowadzić nawet dwa lęgi. Co istotne, zdecydowana większość starych gniazd jest ponownie wykorzystywana po powrocie ptaków z zimowisk, dlatego również ich usuwanie po sezonie wymaga zachowania obowiązujących przepisów.
Wiele par jaskółek, zamiast przystępować do lęgów, zmuszonych jest obecnie do ciągłej odbudowy niszczonych konstrukcji. Każde zniszczone gniazdo oznacza stratę czasu i energii, które powinny zostać przeznaczone na wychowanie młodych.
- Problem zabrudzeń pod gniazdami można rozwiązać w sposób bezpieczny dla ptaków, montując specjalne półki na odchody. Jaskółki chętnie akceptują również sztuczne gniazda montowane w miejscach, gdzie naturalne konstrukcje uległy zniszczeniu – podkreśla Regionalny Konserwator Przyrody.
Apelujemy o poszanowanie miejsc lęgowych ptaków oraz zgłaszanie przypadków niszczenia gniazd bezpośrednio odpowiednim służbom.
