Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Katowicach

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach realizuje kampanię informacyjno-edukacyjną pn. „Z wilkiem po sąsiedzku”, w ramach zadania „Działania informacyjno-edukacyjne o obszarach Natura 2000 w 2025 r.”, dofinansowanego ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach.

Kampania prowadzona będzie na terenie województwa śląskiego w latach 2025–2026 i skierowana jest do:

• mieszkańców gmin położonych w sąsiedztwie obszarów występowania wilka,

• lokalnych hodowców zwierząt gospodarskich,

• pracowników samorządów.

Celem kampanii jest zwiększenie wiedzy na temat biologii wilka, zasad jego ochrony oraz bezpiecznego funkcjonowania ludzi w sąsiedztwie tego gatunku, a także przeciwdziałanie dezinformacji i utrwalonym stereotypom. Istotnym elementem działań jest również upowszechnianie praktycznych sposobów zabezpieczania zwierząt hodowlanych przed atakami drapieżników oraz przekazywanie rzetelnych informacji dotyczących właściwego reagowania na sytuacje problemowe.

W ramach kampanii zaplanowano m.in.:

• szkolenia dla pracowników samorządów lokalnych,

• spotkania edukacyjno-informacyjne dla mieszkańców, uczniów i hodowców,

• udział w lokalnych wydarzeniach ze stoiskiem edukacyjnym,

• przygotowanie i dystrybucję materiałów informacyjnych (ulotek, kolorowanek edukacyjnych oraz gadżetów tematycznych),

• opracowanie i publikację serii podcastów poświęconych wilkowi, jego ochronie oraz zasadom współistnienia człowieka i drapieżników.

Działania realizowane w ramach kampanii mają przyczynić się do podniesienia świadomości ekologicznej mieszkańców regionu oraz do zmniejszenia konfliktów na linii człowiek – wilk, szczególnie na obszarach, gdzie obecność tego gatunku jest zjawiskiem stosunkowo nowym.

---

Terytorium zajmowane przez wilczą grupę zależy od terenu i dostępności pokarmu. W Polsce średnia wielkość wilczego terytorium liczy od 150 km 2 w górach do 400 km 2 na nizinach. Wilcze grupy rodzinne liczą w Polsce zazwyczaj od 2 do 8 osobników. Zwykle jest to para rodzicielska z młodymi oraz osobniki z wcześniejszych miotów. Do grupy może przyłączyć się wilk niespokrewniony, ale jest to zjawisko nieczęste.

Wilcze życie

Wilcza ruja odbywa się z reguły w połowie lutego, a szczenięta rodzą się od połowy kwietnia do połowy maja. Wtedy aktywność grupy koncentruje się na opiece i odkarmieniu szczeniąt. Wilki porozumiewają się za pomocą skomplikowanej mowy ciała. Postawą mogą wyrażać zarówno dominację, gniew, jak i uległość, strach czy chęć zabawy. Komunikują się też za pomocą sygnałów dźwiękowych (np. wycie, warknięcia) oraz poprzez znakowanie terenu.

Wilk i człowiek

W poszukiwaniu pożywienia wilki mogą znaleźć się w bliskim sąsiedztwie ludzi. Poza lasami obserwuje się głównie młode wilki, które opuściły swoją grupę rodzinną, poszukują partnera i miejsca do osiedlenia. Nie mają one jeszcze wiedzy o lokalizacji innych kompleksów leśnych, a poruszając się po terenie metodą prób i błędów zdobywają doświadczenie.

Z uwagi na postępującą zabudowę korytarzy migracyjnych i fragmentację siedlisk wilki zmuszone są do przemieszczania się w bliskim sąsiedztwie człowieka, stąd też ich pojedyncze obserwacje. Starają się jednak unikać kontaktu z ludźmi. Należy pamiętać, że niektóre rodziny wilcze, np. na terenie Karpat, żyją w sąsiedztwie człowieka już od wielu pokoleń.

Wilki dostosowują swój tryb aktywności do rytmu życia ludzi – najczęściej poruszają się nocą lub o świcie, gdy człowiek jest nieaktywny. W ten sposób dzielą z nami tę samą przestrzeń, unikając jako płochliwe zwierzę bezpośredniego kontaktu z ludźmi. Z racji rozwoju technologii oraz powszechnej dostępności przydomowych systemów monitoringu i fotopułapek są często rejestrowane tymi urządzeniami.

Zagrożenia

Dużym zagrożeniem dla wilków jest sieć drogowa i fragmentacja kompleksów leśnych. Wilki często giną w wyniku kolizji z samochodami. Niestety nadal także stają się ofiarą kłusowników, ginąc w męczarniach we wnykach lub w wyniku nielegalnego odstrzału.

Pomimo tego, iż powszechnie uważa się, że wilki jako drapieżniki szczytowe nie mają naturalnych wrogów, są one podatne na różne choroby i pasożyty (m.in. świerzb, wirus nosówki i parwowirus psi), które wpływają na śmiertelność tego gatunku.

Dieta

Podstawą diety wilków są dzikie ssaki kopytne - jelenie, sarny, dziki (nawet ponad 90% diety). Chętnie uzupełniają swoją dietę bobrami, polują także na mniejsze drapieżniki, zające czy też gryzonie.

Polowanie na duże zwierzęta np. dorosłego jelenia czy łosia nie jest dla wilków prostym zadaniem. Zdrowe i duże zwierzę potrafi się skutecznie bronić potężnymi porożami lub kopytami. Z tego powodu ofiarą wilków padają zwykle osobniki słabe, chore lub młode, ponieważ są one łatwiejsze do upolowania. W ten sposób wilki odgrywają ważną rolę w ekosystemie, dokonując naturalnej selekcji.

Zdarza się, że wilki zapolują na zwierzęta hodowlane. Jednak odpowiednie zabezpieczenie stada skutecznie może ochronić przed atakiem tegoż drapieżnika (psy pasterskie, koszarowanie na noc, pastuchy elektryczne, fladry).

Zmysły

Postrzeganie świata przez wilki różni się znacząco niż u ludzi. Zwierzęta te mają doskonały węch i słuch. Węch jest najistotniejszym narzędziem do pozyskiwania przez wilki informacji. Zmysł ten jest nawet 100 razy lepszy niż u człowieka.

Odwrotna sytuacja ma miejsce ze wzrokiem. U wilków jest on przez dzień zdecydowanie mniej ostry od ludzkiego. W nocy wilki widzą zdecydowanie lepiej. Skośne osadzenie oczu pozwala wilkom na widzenie peryferyjne, czyli ich wzrok ma szersze pole widzenia niż ludzkie i nastawione jest na ruch.

Różnice w postrzeganiu otoczenia za pomocą wzroku mogą prowadzić do sytuacji konfliktowych, odczytywanych przez ludzi jako utrata strachu przed człowiekiem, podczas gdy w rzeczywistości wynikają one z naturalnej ciekawości wilków (szczególnie młodych osobników) i ich odmiennego sposobu reagowania na bodźce wzrokowe.

Wygląd

Głowa duża: szerokie czoło, długi pysk nos czarny, uszy małe i trójkątne, tęczówka skośnie osadzonych oczu bursztynowa. Sylwetka smukła o prostym grzbiecie, wąskiej klatce piersiowej i blisko osadzonych łapach. Umaszczenie płowo-beżowe, grzbiet i końcówka ogona ciemniejsze, tył głowy rudawy.           

Tropy

Trop dorosłego osobnika jest duży, wydłużony i symetryczny. Patrząc z góry na odbicie łapy, można zobaczyć regularny znak x.

W przeciwieństwie do psów, podczas kłusu wilki pozostawiają tropy w jednej linii. Grupa rodzinna często pozostawia jeden ślad, ponieważ kolejne wilki stąpają po tropach poprzednika.