235. rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja
03.05.2026
- Rocznica uchwalenia Konstytucji 3 Maja to obchody pełne dumy i refleksji nad historią Rzeczypospolitej. Wielka sprawa, że z nami na Placu Zamkowym był też Andrzej Poczobut. To dziejąca się historia Polski na naszych oczach - podkreślił minister Tomasz Siemoniak po uroczystościach państwowych z okazji Święta Narodowego Trzeciego Maja w Warszawie.
W niedzielę, 3 maja br., w całym kraju świętowaliśmy 235. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja.
Uroczystości na Placu Zamkowym w Warszawie
Centralne obchody Święta Narodowego Trzeciego Maja odbyły na Placu Zamkowym w Warszawie z udziałem pary prezydenckiej, przedstawicieli władz państwowych, dowódców wojskowych i szefów służb mundurowych. W uroczystościach wziął udział minister - członek Rady Ministrów, koordynator służb specjalnych Tomasz Siemoniak.
Obchody rozpoczęły się rano w warszawskiej Bazylice Archikatedralnej p.w. Męczeństwa św. Jana Chrzciciela, gdzie została odprawiona msza święta za ojczyznę. Następnie na Zamku Królewskim w Warszawie prezydent nadał najwyższe odznaczenia państwowe. Podczas uroczystości Order Orła Białego odebrał również Andrzej Poczobut „w uznaniu znamienitych zasług w działalności na rzecz Polaków na Białorusi, w szczególności za walkę o prawa człowieka i niezłomną postawę w konfrontacji z przejawami odradzających się reżimów totalitarnych”. Order został przyznany dziennikarzowi i działaczowi polskiej mniejszości na Białorusi z okazji Narodowego Święta Niepodległości 11 listopada 2025 r. Wtedy nie mógł go odebrać, gdyż był więziony przez reżim Łukaszenki. W ubiegłym tygodniu, po ponad 5 lat latach kolonii karnej o zaostrzonym rygorze, udało się doprowadzić do uwolnienia Andrzeja Poczobuta w wyniku wymiany więźniów.
Uroczystości na Placu Zamkowym rozpoczęły się od hymnu państwowego. Uczestnicy wysłuchali również preambuły Konstytucji 3 Maja. Wojsko oddało salut armatni na cześć twórców konstytucji. Obchody na Placu Zamkowym zakończyła pieśń „Witaj Majowa Jutrzenko” i defilada wojskowa.
Pierwsza w Europie i druga na świecie
Konstytucja 3 Maja została uchwalona 3 maja 1791 r. przez Sejm Czteroletni. Zmieniła ustrój państwa - wprowadzono monarchię dziedziczną i ustanowiono trójpodział władzy: Sejm, król i Straż Praw oraz sądy. Zniesiono liberum veto, które blokowało decyzje Sejmu. Ograniczono przywileje szlachty, mieszczanie zyskali prawa, a chłopi ochronę państwa. Reformy przerwała interwencja rosyjska w 1792 r. W 1793 r. konstytucja przestała obowiązywać decyzją Sejmu w Grodnie.
Konstytucji 3 Maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie, po konstytucji Stanów Zjednoczonych, nowożytną ustawą zasadniczą. Pomimo krótkiego obowiązywania na stałe zapisała się w historii Polski jako symbol nowoczesnego myślenia o państwie. W czasie zaborów pamięć o konstytucji stanowiła niezwykle ważny element tożsamości narodowej. Wkrótce po odzyskaniu przez Polskę niepodległości 3 maja ustanowiono świętem narodowym. W czasie PRL obchodzenie święta było zabronione. Święto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 r. (weszła w życie 28 kwietnia 1990 r.).
Oryginał Konstytucji 3 Maja z 1791 r. w KPRM
Z okazji Święta Narodowego Trzeciego Maja w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów można było zobaczyć na żywo oryginał Konstytucji 3 Maja z 1791 r. Była to wyjątkowa okazja do zobaczenia z bliska jeden z najważniejszych dokumentów w historii Polski. Wydarzenie zorganizowano wspólnie z Archiwum Głównym Akt Dawnych oraz Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Pierwsze osoby, które przyszły obejrzeć oryginał Konstytucji 3 Maja, powitał premier Donald Tusk.
W Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie przechowywane są trzy unikatowe egzemplarze Konstytucji 3 Maja. Pierwszy to tekst z tzw. Metryki Litewskiej, ocalony w Bibliotece Królewskiej. Drugi pochodzi z Archiwum Publicznego Potockich. Trzeci egzemplarz Konstytucji jest częścią liczącego 25 tomów Archiwum Sejmu Czteroletniego. Zbiór ten, zabezpieczony przez jednego z sekretarzy sejmowych, Antoniego Siarczyńskiego, trafił w 1808 r. do Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie. Po rozwiązaniu tej instytucji w 1832 r. wywieziono go do Rosji, skąd powrócił do Polski w ramach rewindykacji archiwaliów dopiero w 1964 r. W Archiwum Głównym Akt Dawnych zachował się również urzędowy druk tekstu Ustawy Rządowej z wpisem do akt grodzkich warszawskich, potwierdzony pieczęcią i podpisem pisarza grodzkiego.
Konstytucja 3 Maja 1791 r. została wyróżniona prestiżowym Znakiem Dziedzictwa Europejskiego, wpisanym na Polską Listę Krajową Programu UNESCO Pamięć Świata.
