Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Gorzowie Wielkopolskim

W trakcie kontroli zgodności danych zawartych we wnioskach o dokonanie oceny polowej ze stanem faktycznym plantacji nasiennych, w tym przypadku plantacji nasiennej gorczycy białej, inspektorzy natknęli się na groźnego szkodnika gnatarza rzepakowca (Athalia rosae).

Bardzo ciepła i sucha pogoda sprzyja masowemu pojawowi tego szkodnika.

Gnatarz rzepakowiec, zwany potocznie „czarną liszką” (larwy), od lat kojarzony jest przede wszystkim z uprawami rzepaku i gorczycy. W uprawach powoduje znaczne szkody, prowadząc do ogołacania roślin z liści. Należy podkreślić, że jest także groźnym szkodnikiem roślin kapustnych, chrzanu, rzodkwi oraz rzepy. Szczególnie upodobał sobie kapustę pekińską.

Gnatarz rzepakowiec jest błonkówką z rodziny pilarzowatych, charakteryzującą się pomarańczowym odwłokiem oraz ciemną głową. Dorosły owad osiąga około 15 mm długości. Larwy szkodnika mają barwę ciemnozieloną. Początkowo żerują na dolnej stronie liści, a następnie również na ich górnej powierzchni.

Największe zagrożenie występuje w okresach, gdy maj, czerwiec, sierpień i wrzesień są upalne oraz suche. W takich warunkach naloty błonkówek są bardzo intensywne, a często pojawia się także drugie pokolenie szkodnika.

Lot błonkówek pierwszego pokolenia trwa od połowy maja do połowy czerwca. Drugie pokolenie pojawia się od połowy lipca do początku sierpnia. Samica gnatarza za pomocą pokładełka wykonuje podłużne nacięcia w brzegowej części liści, do których składa od 1 do 4 jaj.

Po 7–12 dniach wylęgają się larwy, które wygryzają w liściach okrągłe otwory. Szczególną uwagę należy zwrócić na dolną stronę liści, ponieważ tam najczęściej występują najmłodsze stadia larwalne. Żerowanie larw bardzo przypomina uszkodzenia powodowane przez pchełki. Larwy zeskrobują tkankę liściową i pozostawiają otwory, co prowadzi do ogołacania roślin. Są na tyle żarłoczne, że w ciągu kilku dni mogą zniszczyć znaczną część plantacji.

Po zakończeniu żerowania larwy schodzą do gleby, gdzie zimują i przepoczwarczają się.

Przyjmuje się, że szkodnik nie uszkadza kwiatostanów ani łuszczyn. Być może w przypadku rzepaku tak właśnie jest, jednak obserwacje na plantacjach gorczycy wskazują, że sytuacja może wyglądać inaczej.

Próg szkodliwości dla owadów dorosłych wynosi 4 owady na 25 roślinach. W przypadku larw próg szkodliwości stanowi 1 larwa na 1 roślinie.

Tekst i zdjęcia Małgorzata Żylińska