Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Gorzowie Wielkopolskim

Ustawa z 8 marca 2013 o środkach ochrony roślin (Dz. U. 2024 poz. 630) wprowadza obowiązek prowadzenia integrowanej ochrony roślin przez każdego profesjonalnego użytkownika środków ochrony roślin. Zasady stosowania integrowanej ochrony roślin określone są w rozporządzeniu MRIRW z 18 kwietnia 2013 r. w sprawie wymagań integrowanej ochrony roślin (Dz. U. 2013 poz. 505). W w/w rozporządzaniu znajduje się zapis §1 ust. 1 pkt 6 o obowiązku ochrony organizmów pożytecznych oraz stwarzaniu warunków sprzyjających ich występowaniu, w szczególności dotyczy to owadów zapylających i naturalnych wrogów organizmów szkodliwych.

Organizmy pożyteczne, jak zostało wskazane w rozporządzeniu, możemy bardzo ogólnie podzielić na zapylacze oraz naturalnych wrogów szkodników.

Zapylacze są chyba najpowszechniej znaną grupą owadów pożytecznych. Z uwagi na fakt, że 78% roślin jest owadopylnych, obecność zapylaczy w środowisku rolniczym jest niezbędna. Gatunki takie jak koniczyna, lucerna, ogórek, czereśnia w zasadzie są uzależnione od zapylania przez owady. Rzepak, malina czy truskawka mogą, teoretycznie, obejść się bez zapylaczy, jednak obecność owadów ma ogromny wpływ na jakość i ilość plonu. Najbardziej znanym zapylaczem jest oczywiście pszczoła miodna, hodowana przez człowieka ale nie możemy zapominać o innych gatunkach dzikich pszczół. W Polsce żyje około 450 gatunków pszczół przynależnych do 6 rodzin są to min. trzmiele – 31 gatunków, murarki, pszczoły samotnice. Zapylaczami są również motyle, muchówki, chrząszcze czy pajęczaki.

Wrogowie naturalni szkodników pochodzą z wielu grup. Wyróżniamy np. nicienie owadobójcze Pozwalają one ograniczać populację szkodników glebowych. Sami możemy regulować ich ilość w glebie poprzez wprowadzenie do środowiska glebowego odpowiednich preparatów zawierających nicienie owadobójcze. Należy przy tym pamiętać, że wilgotność  i temperatura gleby są niezmiernie istotne dla skuteczności działania nicieni. Innymi grupami organizmów pożytecznych są drapieżniki takie jak: pajęczaki, kosarze, błonkówki, muchówki (bzygowate), chrząszcze np. biegaczowate, powszechnie znane skorki, złotooki, ważki i biedronki. Wszystkie te owady czy pajęczaki są drapieżne i żywią się m.in. owadami, które w rolnictwie są szkodnikami. Jeżeli zapytamy kogoś o pożyteczne owady drapieżne to najczęściej usłyszymy o biedronkach, których w Polsce jest 76 gatunków w tym 1 gatunek inwazyjny. W świadomości rolników może występować jeszcze kruszynek, maleńka błonkówka, która jest już wykorzystywana do zwalczania jaj omacnicy prosowianki w uprawach kukurydzy.

Jakie są zagrożenia dla owadów pożytecznych?:

- intensywne rolnictwo, duże jednogatunkowe plantacje, monokultury;

- intensywne stosowanie środków ochrony roślin;

- intensywne użytkowanie łąk i pastwisk oraz wypalanie łąk i nieużytków;

- niszczenie drzewostanów i zarośli śródpolnych;

- osuszanie terenów podmokłych, likwidacja śródpolnych oczek wodnych;

- zanieczyszczanie środowiska  w tym kumulacja metali ciężkich;

- ocieplanie się klimatu.

Powyższe czynniki wpływają na ograniczanie siedlisk dla owadów oraz ograniczają bioróżnorodność gatunkową, a to niestety  wpływa na zmniejszenie ilości owadów pożytecznych w środowisku i zmniejszanie się tzw. oporu środowiska. Opór środowiska to naturalne mechanizmy w przyrodzie które mogą regulować populację gatunków szkodliwych.

 

W jaki sposób możemy pomóc owadom pożytecznym?:

- zbiegi chemiczne w  uprawach wykonywać tylko w przypadkach przekroczenia progów ekonomicznej szkodliwości i o ile to możliwe ograniczyć je do pasów brzeżnych;

- stosować preparaty selektywne, jeżeli są dostępne (takie, które są toksyczne dla organizmu zwalczanego, natomiast w stosunku do innych gatunków nie działają lub działają słabo);

- zabiegi w uprawach kwitnących lub z kwitnącymi chwastami wykonywać bezwzględnie po oblocie pszczół, zabieg zakończyć w takich godzinach aby rano opryskane rośliny nie stwarzały zagrożenia dla owadów zapylających;

 - bezwzględnie przestrzegać  zapisów zawartych w etykiecie instrukcji stosowania ś. o. r.;

-  nie opryskiwać roślin pokrytych wydzieliną mszyc -  spadzią;

- nie wykonywać zabiegów przy zbyt silnym wietrze, aby zapobiec przenoszeniu cieczy roboczej, szczególnie na sąsiednie kwitnące uprawy;

- usunąć lub zabezpieczyć ule przed wychodzeniem pszczół gdy chcemy stosować insektycyd w pobliżu pasieki (informować pszczelarzy o wykonywanych zabiegach ochrony roślin);

- pozostawiać w środowisku rolniczym miedze, zadrzewienia śródpolne, oczka wodne, które są siedliskiem bytowania wrogów naturalnych szkodników.

 

Tekst: Aleksandra Wolniewicz