Powrót

18 listopada - Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach

18.11.2026

Plakat na białym tle z hasłem „Jedno zdrowie, jedno działanie. Zapobiegaj AMR już teraz” zapisanym czarnymi literami na żółtych prostokątach. Skrót AMR wyróżniono kolorem czerwonym. Po lewej stronie znajduje się okrągła grafika One Health z sylwetkami człowieka, krowy i drzewa, symbolizującymi zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska. Po prawej umieszczono wyjaśnienie skrótu AMR oraz hasło „Każde działanie ma znaczenie. Zacznij od siebie!”. Na dole widoczne są logotypy organizatorów i partnerów kampanii, adres www.antybiotyki.edu.pl oraz kod QR.

Antybiotyki tracą swoją moc? To problem nas wszystkich

Wyobraź sobie prawie pełne trybuny gdańskiego stadionu - to około 35 tysięcy osób. Właśnie tyle ludzi umiera każdego roku w Unii Europejskiej i Europejskim Obszarze Gospodarczym wskutek zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na środki przeciwdrobnoustrojowe. Średnio około 96 osób dziennie - cztery osoby w ciągu godziny.

Za tymi liczbami kryje się jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny: antybiotykooporność. Zjawisko, przez które leki ratujące życie milionom ludzi stopniowo tracą skuteczność wobec niektórych bakterii.

A przecież jeszcze nie tak dawno odkrycie antybiotyków było prawdziwą rewolucją. Zakażenia, które wcześniej mogły prowadzić do śmierci, stały się możliwe do wyleczenia. Antybiotyki otworzyły drogę do skomplikowanych operacji, przeszczepów i nowoczesnego leczenia nowotworów. Dziś trudno wyobrazić sobie bez nich medycynę. Problem w tym, że skuteczność antybiotyków nie jest dana raz na zawsze.

To bakterie stają się oporne, nie ludzie

Antybiotyk działa na bakterie, zabijając je lub hamuje ich namnażanie pomaga organizmowi zwalczyć zakażenie.

Bakterie mają jednak pewną niezwykłą zdolność: potrafią się zmieniać. Niektóre z nich, dzięki przypadkowym zmianom genetycznym lub przejęciu genów od innych bakterii, zyskują cechy pozwalające im przetrwać działanie antybiotyku.

Co dzieje się wtedy?

Wśród milionów bakterii wywołujących zakażenie znajdują się również takie, na które dany lek nie działa. Antybiotyk eliminuje bakterie wrażliwe, ale te oporne mogą przetrwać. Co więcej, gdy pozostałe bakterie znikają, oporne mają mniej konkurencji i mogą dalej się namnażać. To właśnie antybiotykooporność.

Warto zapamiętać jedną rzecz: to nie nasz organizm przyzwyczaja się do antybiotyku. Oporność rozwijają bakterie, które mogą następnie przenosić się między ludźmi, dlatego problem dotyczy każdego z nas, nawet jeśli sami bardzo rzadko przyjmujemy antybiotyki.

Dlaczego utrata skuteczności antybiotyków jest tak niebezpieczna?

Zwykła operacja, zabieg bez komplikacji, niskie, ale nie zerowe, ryzyko zakażenia. Współczesna medycyna potrafi ograniczać to ryzyko, a gdy jest to konieczne, stosować antybiotyki, by zapobiegać zakażeniom bakteryjnym lub je leczyć. Ale co, jeśli bakterie okażą się oporne na dostępne leki? Leczenie może trwać znacznie dłużej, wymagać zastosowania innych preparatów, a czasem nie przynieść oczekiwanych rezultatów.

Podobny problem dotyczy pacjentów po przeszczepach czy osób leczonych onkologicznie - ich organizmy mogą być szczególnie podatne na zakażenia, dlatego skuteczne antybiotyki odgrywają ogromną rolę w bezpieczeństwie terapii.

Katar, gorączka i antybiotyk? Niekoniecznie!

Wszyscy znamy powiedzenie, że katar leczony trwa tydzień, a nieleczony - siedem dni. Jest w nim ziarno prawdy. Większość przeziębień wywołują wirusy, na które antybiotyki nie działają. Dlaczego? Ponieważ bakterie i wirusy to zupełnie różne rodzaje drobnoustrojów. Antybiotyki wykorzystują cechy charakterystyczne dla bakterii, na przykład ich budowę lub sposób wytwarzania białek. Wirusy nie mają takich samych struktur i namnażają się wewnątrz naszych komórek, dlatego przyjmowanie antybiotyku na zwykłe przeziębienie jest jak próba otwarcia drzwi kluczem, który pasuje do zupełnie innego zamka. Możemy próbować, ale nie osiągniemy zamierzonego efektu.

Co gorsza, niepotrzebnie przyjęty antybiotyk może oddziaływać na bakterie naturalnie występujące w naszym organizmie i sprzyjać selekcji tych opornych na leczenie. Nie oznacza to oczywiście, że antybiotyki są złe. Przeciwnie - odpowiednio dobrane i stosowane wtedy, gdy są potrzebne, ratują życie. Najważniejsze jest to, aby przyjmować je wtedy, gdy istnieją ku temu medyczne wskazania.

Co możesz zrobić, żeby antybiotyki nadal działały?

Antybiotykooporność jest problemem globalnym, ale wiele działań ograniczających jej rozwój zaczyna się od codziennych decyzji:

  • nie przyjmuj antybiotyków na własną rękę, stosuj je wyłącznie zgodnie z zaleceniami lekarza,
  • nie oczekuj antybiotyku przy każdej infekcji - w przypadku zakażeń wirusowych taki lek nie pomoże,
  • przestrzegaj zaleceń dotyczących leczenia, przyjmuj antybiotyk w odpowiedniej dawce, o właściwych porach i przez ustalony czas; nie zmieniaj samodzielnie terapii,
  • nie wykorzystuj leków pozostałych po wcześniejszym leczeniu - antybiotyk, który pomógł kiedyś, nie musi być odpowiedni przy kolejnej infekcji; nie przekazuj go też innym osobom,
  • a przede wszystkim: zapobiegaj zakażeniom, myj ręce, dbaj o higienę przygotowywania posiłków i korzystaj z zalecanych szczepień ochronnych.

Ten ostatni punkt jest szczególnie ważny. Każde zakażenie, któremu uda się zapobiec, to potencjalnie mniej potrzebnych leków, w tym antybiotyków, a im mniej niepotrzebnego stosowania antybiotyków, tym mniejsza presja sprzyjająca rozprzestrzenianiu się opornych bakterii.

Jedno zdrowie, jedno działanie

Bakterie nie znają granic państw, nie zatrzymują się na drzwiach szpitala i nie występują wyłącznie u ludzi. Można je znaleźć również u zwierząt, w wodzie czy glebie. Także bakterie oporne na antybiotyki mogą przemieszczać się między tymi środowiskami.

Dlatego z antybiotykoopornością nie poradzimy sobie skupiając się wyłącznie na leczeniu ludzi. Potrzebna jest współpraca lekarzy, weterynarzy, rolników, naukowców i specjalistów ochrony środowiska. To założenie koncepcji Jedno Zdrowie (ang. One Health), która przypomina, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska jest ze sobą ściśle powiązane.

18 listopada przypada Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach, otwierając Światowy Tydzień Wiedzy o Oporności na Środki Przeciwdrobnoustrojowe, który trwa do 24 listopada. Hasło tegorocznej kampanii -„Jedno zdrowie, jedno działanie: zapobiegaj AMR już teraz” - przypomina, że odpowiedzialność za skuteczność antybiotyków nie spoczywa wyłącznie na pracownikach ochrony zdrowia.

Antybiotyki są jednym z najcenniejszych narzędzi, jakie mamy w walce z zakażeniami bakteryjnymi. Warto zadbać o to, aby pozostały skuteczne również wtedy, gdy będą potrzebne nam lub naszym bliskim.


Więcej informacji na stronie antybiotyki.edu.pl/edwa

Materiały

Plakat - tydzień szczepień
plakat​_A3​_-​_tydzień​_szczepień​_-​_2026.pdf 0.26MB
Korzyści ze szczepień
ETS​_-​_korzyści​_ze​_szczepień​_-​_2026.pdf 0.57MB
Program Szczepień Ochronnych
Broszura​_PSO​_-​_2026.pdf 0.55MB
Broszura dezinformacja
Broszura​_dezinformacja​_-​_2026.pdf 0.72MB
Superbakterie - Oporniaki
Wystawa-B1-2026-lekki.pdf 11.15MB
{"register":{"columns":[]}}