Patron szkoły
WINCENTY WITOS
I. Dzieciństwo i młodość.
Urodził się 21 stycznia 1874 w Wierzchosławicach k. Tarnowa w biednej, chłopskiej rodzinie galicyjskiej. Rodzice posiadali zaledwie 2 morgi lichego gruntu. Witos mieszkał z nimi w przerobionej na mieszkanie stajence, a w sieni chowała się jedyna krowa. Ze względu na biedę później niż rówieśnicy zaczął naukę. Ukończył zaledwie 2-klasową szkołę ludową, do której uczęszczał przez 4 zimy, ale wiedzę nieustannie uzupełniał przez samokształcenie. Pracował okresowo jako robotnik rolny i drwal w lasach księcia Sanguszki. Po odbyciu służby wojskowej Wincenty ożenił się i stał się zamożnym gospodarzem.
II. W ruchu ludowym, samorządzie i parlamencie.
Od 1893 był korespondentem Przyjaciela ludu, od 1895 związał się z pierwszą partia chłopską- Stronnictwem Ludowym (od 1903 PSL). W 1913 był współinicjatorem rozłamu w PSL, w 1914 współzałożycielem PSL Piast, do 1918 wiceprezesem a w latach 1918-31 prezesem tej partii. W 1908 został wybrany na wójta Wierzchosławic i sprawował ten urząd aż do 1931 kiedy sanacja zlikwidowała samorząd. W latach 1908-14 był posłem do Sejmu Krajowego we Lwowie, a od 1914 do 1918 posłem do Rady Państwa w Wiedniu.
III. Ku Niepodległości
W czasie I wojny światowej przeszedł od orientacji proaustriackiej do niepodległościowej. W latach 1917-18 był nawet członkiem Ligi Narodowej. Współinicjator słynnej rezolucji Koła Polskiego w parlamencie austriackim domagającej się wolnej Polski z dostępem do morza. Współtwórca i przewodniczący polskiej Komisji Likwidacyjnej w latach 1918-19.
IV. W Wolnej Polsce
Witos odmówił wejścia do pierwszych rządów I. Daszyńskiego i J. Moraczewskiego ze względu na ich lewicowy charakter. W latach 1919-33 był posłem na Sejm i przewodniczącym klubu parlamentarnego PSL Piast. Był też 3-krotnie premierem. Pierwszy raz objął ten urząd 24 VII 1920 kiedy dosłownie oderwany od pługa stanął na czele Rządu Obrony Narodowej. Jako premier wezwał prawie milion braci- chłopów do wojska. Uratował w ten sposób z J. Piłsudskim jako Wodzem Naczelnym Polskę i Europę przed nawałą bolszewicką. Zahartowany w dzieciństwie był silny fizycznie, pracował permanentnie i mógł wyjeżdżać w teren wizytować oddziały wojska polskiego. Ustąpił z urzędu 13 IX 1921 gdy niebezpieczeństwo minęło, uchwalono Konstytucję marcową i dokonał się korzystny dla Polski podział górnego śląska. Drugi raz był premierem od 28 V do 14 XII 1923. Oddał władzę wskutek trudności gospodarczych. Po raz trzeci pełnił urząd premiera od 10 do 15 maja 1926, został obalony wskutek zamachu majowego J. Piłsudskiego. Pełniąc tak wysokie stanowiska w państwie nie zapominał o swoich chłopskich korzeniach. Nie nosił krawata, chodził w butach z cholewami, a po powrocie do Wierzchosławic wykonywał sam prace w gospodarstwie. Stawał z sąsiadami do budowy drogi czy młyna. Cechował go pragmatyzm, długo ważył argumenty za i przeciw przed podjęciem decyzji. Był oszczędny i nie szastał groszem publicznym. Przez rok zarabiał mniej niż większość premierów w ciągu 2 miesięcy. Rocznie z funduszu dyspozycyjnego wydawał mniej niż większość premierów przez 2 miesiące.
V. W opozycji.
Był współorganizatorem centrolewu i Kongresu Obrony Prawa i Wolności Ludu. 10 IX 1930 aresztowany i uwięziony w Twierdzy Brzeskiej. Po 74 dniach zwolniony, w latach 1931-1932 sądzony w procesie brzeskim i skazany na 1,5 roku więzienia. Został przez sanacje pozbawiony wszystkich urzędów, odebrano mu nawet Order Orła Białego, który otrzymał za zwycięstwo nad bolszewikami. Po zjednoczeniu ruchu ludowego w latach 1931-35 był przewodniczącym RN SL a w latach 1935-39 prezesem NKW SL.
VI. Emigracja
W latach 1933-39 Witos na emigracji w Czechosłowacji w 1936 był jednym z inicjatorów powołanego w Szwajcarii frontu Morges, a w 1937 powszechnego strajku chłopskiego. Po zajęciu Czechosłowacji przez Hitlera był ścigany przez gestapo i powrócił 30 III 1939 do kraju. Został przejściowo aresztowany przez sanację, po kilku tygodniach zwolniony i 17 V objął prezesurę PSL. Wezwał chłopów do obrony Ojczyzny przed agresją niemiecką.
VII. II wojna
16 września 1939 został aresztowany przez Niemców i osadzony w więzieniach w Rzeszowie, Berlinie i Poczdamie oraz w areszcie domowym w Zakopanem i Wierzchosławicach. Nie zgodził się na kolaboracje z Niemcami. Nawet wtedy gdy Niemcy uwięzili w obozie koncentracyjnym Jego jedyną córkę Julię. Ze względu na stan zdrowia nie udało się AK przerzucić Witosa na Zachód. Po wkroczeniu sowietów Witos został w III 1945 aresztowany przez NKWD i przewieziony do Warszawy, a następnie do Brześcia. Gdy odmówił współpracy z komunistami zwolniony został z aresztu domowego i ciężko chory wrócił do Wierzchosławic. Odrzucił też propozycje wejścia do KRN. W VI 1945 powołano go na wiceprezydenta KRN ale nie podjął obowiązków. Poparł tworzone przez Mikołajczyka PSL i objął funkcję honorowego prezesa. Wyniszczony chorobą Parkinsona trafił do szpitala w Krakowie. Zmarł 31 X 1945 a Jego pogrzeb w Wierzchosławicach z udziałem 100 tys. osób był wielkim hołdem dla Witosa i manifestacją poparcia wsi dla wolnej Polski.
Witos zostawił nam swoją spuściznę: Wybór pism i artykułów 1939, Moje wspomnienia tom. 1-3 (1964-65) i Moja tułaczka 1967.
Wincenty Witos był wielkim patriotą i jednym z Ojców Niepodległości. Dążył do emancypacji ekonomicznej chłopów i rozwoju oświaty na wsi ale zawsze interes narodowy stawiał ponad interesem klasowym. Rozbudził świadomość narodową i propaństwową chłopów polskich. Miał poglądy centrowe a mimo to był atakowany przez przeciwników, którzy nie rozumieli, że należy służyć bezinteresownie Polsce pomimo różnic i podziałów. Miarą Jego wielkości jest fakt, że był najczęściej cytowanym z polskich polityków w homiliach Prymasa 100-lecia kardynała Stefana Wyszyńskiego i największego z rodu polaków Św. Jana Pawła II.
Credo Witosa:
„Niema sprawy ważniejszej niż Polska.”
„Chłop zachował w najgorszych chwilach ziemię, religię i narodowość. Te 3 wartości dały podstawę do stworzenia państwa.”
„Kiedy nie było Polski dążyć do niej, gdy przyszła-pracować dla niej, a gdy była w potrzebie bronić jej.”
„Praca na roli, współżycie z przyrodą wychowują ludzi z charakterem, polegających na własnych siłach, odpowiedzialnych, pracowitych, gospodarnych.”
„Fundamentem państwa musi być obywatel wolny, świadomy i ze swego losu zadowolony.”
„… a Polska winna trwać wiecznie”
