Zespół Szkół Muzycznych im. M. Spisaka w Dąbrowie Górniczej

„Człowiek pragnie odnaleźć w sobie płacz, który minął, szum drzew, który jest wspomnieniem i źródło, w którym przed laty widział swoje oczy” 
/Roman Brandstaetter/

Początki działalności (1991–1999)
Historia placówki rozpoczęła się w 1991 roku. Z inicjatywy ówczesnego prezydenta miasta Jerzego Talkowskiego oraz dyrektora Pałacu Kultury Zagłębia, Ryszarda Gusnara, powstała Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia. 

• 3 września 1991 roku: Uroczysta inauguracja roku szkolnego w Pałacu Kultury Zagłębia, który stał się pierwszą siedzibą szkoły.
• Pierwszy dyrektor: Stanowisko objął Ryszard Gusnar.
• Pierwsi uczniowie: Naukę rozpoczęło 86 uczniów w dziale dziecięcym i młodzieżowym. Kształcili się pod okiem 18 pedagogów w zakresie gry na fortepianie, skrzypcach, wiolonczeli, instrumentach dętych i perkusji. 
• 29 lutego 1992 roku: Szkoła otrzymała imię wybitnego polskiego kompozytora i  dąbrowianina, Michała Spisaka. 
• Czerwiec 1995 roku: Mury szkoły opuściło pierwszych 16 absolwentów działu młodzieżowego.

Młodych adeptów sztuki stale przybywało. Warunki lokalowe w zaadaptowanych pomieszczeniach pałacowych szybko okazały się niewystarczające. Stały się one główną troską kolejnych dyrektorów – Marioli Kudery (objęła stanowisko w 1995 roku) oraz Zenona Dąbka (sprawującego funkcję dyrektora od 1998 roku). 

Przełomowy rok 2000 i powstanie Zespołu Szkół Muzycznych
Szczęśliwym i milowym krokiem dla rozwoju placówki okazał się rok 2000, kiedy szkoła zyskała upragnioną niezależność lokalową i otrzymała samodzielny budynek po zlikwidowanej Szkole Podstawowej nr 6 przy ulicy Wojska Polskiego 52.

• 1 września 2000 roku: Oficjalne przeniesienie siedziby szkoły.
• 25 kwietnia 2001 roku: Rada Miejska podjęła uchwałę o powołaniu Zespołu Szkół Muzycznych.
• 1 września 2001 roku: Zespół Szkół Muzycznych formalnie rozpoczął działalność. 

W jego skład weszły nowo utworzona Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I stopnia oraz dotychczasowa Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. M. Spisaka.

• 1 września 2003 roku: Uchwałą miasta dotychczasowa Państwowa Szkoła Muzyczna przyjęła nazwę Szkoła Muzyczna.
• 11 kwietnia 2005 roku: Oficjalnie wystawiono Akt Nadania Imienia, na mocy którego szkoła przyjęła nazwę: Zespół Szkół Muzycznych im. Michała Spisaka w Dąbrowie Górniczej.

W 2004 roku dyrektorem Zespołu Szkół Muzycznych zostaje Marek Marcinkowski – kompozytor z zamiłowania, autor utworów na różnorodne składy instrumentalne i wokalne. Za jego kadencji liczba uczniów regularnie i dynamicznie rosła.

Nowa siedziba i nowoczesna edukacja (od 2009) 
W 2009 roku funkcję dyrektora objęła Iwona Tuszycka. Dzięki jej staraniom oraz decyzji władz miasta z Prezydentem Zbigniewem Podrazą na czele, szkoła rozpoczęła proces przenosin do znacznie większego budynku po Gimnazjum nr 3 przy ulicy Jakuba Dąbskiego 17 (obecnie Wirgiliusza Grynia). Rok szkolny 2011/2012 uczniowie rozpoczęli już w nowym, zmodernizowanym obiekcie. 
Przeprowadzka do nowego obiektu przyniosła przełomowe zmiany artystyczne. Rozszerzono instrumentarium o klasę altówki i harfy oraz znacząco wzbogacono ofertę zajęć pozalekcyjnych oraz świetlicowych. 
W tym okresie miały miejsce dwa niezwykle ważne wydarzenia upamiętniające ojców założycieli:

• 12 października 2012 roku: Odsłonięto tablicę pamiątkową patrona szkoły, Michała Spisaka.
• 12 marca 2013 roku: Sali Kameralnej uroczyście nadano imię pierwszego dyrektora, Ryszarda Gusnara. W obchodach uczestniczyli m.in. Prezydent Miasta Zbigniew Podraza, przedstawiciele Wydziału Oświaty oraz Maria Gusnar (wdowa po patronie) wraz z synem.

Od września 2019 roku misję szkoły kontynuowała dyrektor Anna Gołkowska – wieloletni pedagog i wicedyrektor. Skupiła się na wszechstronnym rozwoju uczniów, stwarzaniu warunków do obcowania z „żywą muzyką” oraz wprowadzaniu do edukacji nowoczesnych technologii.

Nowy rozdział: Przejęcie przez Ministerstwo (od 2025) 
1 stycznia 2025 roku nastąpił najważniejszy zwrot w najnowszych dziejach placówki. 
Na mocy porozumienia zawartego 31 lipca 2024 roku pomiędzy Prezydentem Miasta Marcinem Bazylakiem a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, szkoła została przekazana pod bezpośrednie resortowe prowadzenie.
Wraz z tą historyczną zmianą Ministerstwo zobowiązało się do realizacji kluczowej dla społeczności szkolnej inwestycji – rozbudowy Zespołu Szkół Muzycznych o profesjonalną salę koncertową.
 
Aktualne Władze Szkoły (od 2024 roku) 
Obecnie nad najwyższym poziomem artystycznym i ogólnokształcącym placówki czuwa zespół kierowniczy w składzie:

• Olga Piwowar – Dyrektor ZSM im. Michała Spisaka.
• Agnieszka Kurek – Wicedyrektor ds. kształcenia muzycznego.
• Magdalena Widawska – Wicedyrektor ds. kształcenia muzycznego.
• Agnieszka Wyrodek – Wicedyrektor ds. kształcenia ogólnego.

Szkoła Dziś: Kadra, Uczniowie i Sukcesy
Naszą szkołę tworzy wysoce wykwalifikowana, ambitna i zaangażowana kadra pedagogiczna. Obecnie placówka skupia ponad 300 uczniów oraz 85 pedagogów.
Uczniowie rozwijają swoje pasje, ucząc się gry na: fortepianie, akordeonie skrzypcach, altówce, wiolonczeli, gitarze, harfie, flecie, klarnecie, oboju, saksofonie, trąbce, puzonie, waltorni i perkusji. Obok sukcesów na krajowych i międzynarodowych estradach, szkoła dba o doskonały poziom edukacji ogólnej, czego dowodem są bardzo wysokie wyniki osiągane co roku na Egzaminie Ósmoklasisty. Najzdolniejsi młodzi artyści otrzymują stypendia Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej.

Nasi Absolwenci – Nasza Duma
Od momentu powstania szkoły jej mury opuściło już 1134 absolwentów – świadomych odbiorców sztuki i profesjonalnych muzyków. Wśród nich znajdują się wybitne osobowości, m.in.:

• Dawid Podsiadło – realizujący solową karierę na polskiej scenie muzycznej.
• Dombrova Piano Duo – uznany duet fortepianowy, którego członkowie: Łukasz Szubski i Krzysztof Włodarczyk, dzielą karierę koncertową z pracą pedagogiczną w naszej szkole.
• Liczni artyści realizujący karierę w międzynarodowych orkiestrach m.in. w Austrii, Niemczech i Stanach Zjednoczonych, a także profesorowie i wykładowcy szkół muzycznych na Śląsku oraz Akademii Muzycznej w Katowicach.

Działalność artystyczna i tradycje
Działalność szkoły istotnie wpływa na kulturę muzyczną mieszkańców Dąbrowy Górniczej. Współpracujemy ściśle z Pałacem Kultury Zagłębia, Miejską Biblioteką Publiczną, Muzeum „Sztygarka”, Centrum Sportu i Rekreacji oraz lokalnymi domami kultury. Jesteśmy także organizatorem uznanych ogólnopolskich wydarzeń wpisanych do kalendarza Imprez Szkolnictwa Artystycznego CEA:

• Śląski Konkurs „Instrumenty Dęte” (od 1992 r.) – służący prezentacji osiągnięć, promocji najzdolniejszych uczniów oraz wymianie doświadczeń nauczycieli.
• Dąbrowski Konkurs Gitarowy o zasięgu ogólnopolskim (od 2012 r.) 
• Ogólnopolski Konkurs Perkusyjny „Tamburi di canto” (od 2014 r.) – cieszący się niesłabnącym zainteresowaniem młodych perkusistów.
• Tradycyjne koncerty: Koncerty Noworoczne i Karnawałowe w PKZ, koncerty pedagogów z okazji Międzynarodowego Dnia Muzyki, koncerty świąteczne, promocyjne oraz audycje muzyczne dla dąbrowskich przedszkoli i szkół.

Mury szkoły co roku opuszczają zastępy świadomych odbiorców sztuki. Wielu kontynuuje naukę w szkołach II stopnia oraz na akademiach muzycznych. Najlepszym dowodem ciągłości tradycji jest fakt, że część z nich powraca do ZSM w charakterze nauczycieli.
Historia szkoły jest ciągle otwarta. Mimo codziennych wyzwań, jej największym sukcesem pozostaje rozbudzanie wrażliwości na piękno oraz wyjątkowa, ciepła i serdeczna atmosfera, która od ponad trzech dekad łączy kolejne pokolenia muzyków.

W chwili obecnej do Szkoły Muzycznej uczęszcza 135 uczniów, natomiast w Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej uczy się 204 uczniów. Zatrudnionych jest 50 nauczycieli przedmiotów artystycznych, 33 przedmiotów ogólnokształcących oraz 28 pracowników administracji i obsługi.

Michał Spisak to jeden z najwybitniejszych polskich kompozytorów XX wieku, czołowy przedstawiciel nurtu neoklasycznego, a prywatnie – dumnie wspominany dąbrowianin.

Życiorys i edukacja
Urodził się 14 września 1914 roku w Dąbrowie Górniczej, a zmarł 28 stycznia 1965 roku w Paryżu. 
Edukację muzyczną rozwijał w najważniejszych ośrodkach kraju i Europy:

• Studiował grę na skrzypcach i kompozycję w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Katowicach.
• Naukę kompozycji kontynuował pod okiem prof. Kazimierza Sikorskiego w Warszawie. 
• W pierwszych latach swojej kariery z sukcesami koncertował jako skrzypek. 

Okres paryski i działalność twórczaOd 1937 roku artysta wyjechał do Paryża, który stał się jego drugim domem. Na emigracji kontynuował studia kompozytorskie u legendarnej pedagog Nadii Boulanger.
Szybko włączył się w nurt życia kulturalnego i społecznego:

• Objął funkcję wiceprezesa Stowarzyszenia Młodych Muzyków Polskich w Paryżu, wspierając rodaków tworzących we Francji.
• Od 1947 był oficjalnym członkiem Związku Kompozytorów Polskich (ZKP).

Prestiżowe nagrody i wyróżnienia
Talent Michała Spisaka zyskał ogromne uznanie na arenie międzynarodowej, czego dowodem są liczne, prestiżowe laury:

• Dwukrotnie Grand Prix na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety Belgijskiej w Brukseli (1953, 1957).
• I nagroda na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. H. Wieniawskiego w Poznaniu (1962).
• Nagroda Związku Kompozytorów Polskich w Warszawie (1964). 

Ważniejsze kompozycje
Twórczość Michała Spisaka charakteryzuje się niezwykłą precyzją formy, witalnością rytmiczną i blaskiem brzmienia. Do jego najważniejszych dzieł należą:

• Utwory orkiestrowe: Serenada (1939), Suita na orkiestrę smyczkową (1945), Symphonie concertante nr 1 (1947) i nr 2 (1955), Concerto giocoso na orkiestrę kameralną (1957).
• Utwory na chór i orkiestrę: Dwa psalmy (1938), Hymn olimpijski (1955) – nagrodzony na Międzynarodowym Konkursie w Monako i wykonany na otwarciu Igrzysk Olimpijskich w Melbourne.
• Inne dzieła: Messe de Noël (Msza Bożonarodzeniowa) na chór a cappella (1953), balet Melos (1951), liczne utwory kameralne oraz miniatury fortepianowe.

Żywe dziedzictwo: Miejsca i instytucje im. Michała Spisaka
Pamięć o kompozytorze pozostaje niezwykle żywa, znajdując swoje odzwierciedlenie w nazwach instytucji oraz przestrzeni miejskich w całej Polsce:

• Zespół Szkół Muzycznych im. Michała Spisaka w Dąbrowie Górniczej – nasza placówka dumnie nosi imię tego wybitnego artysty od 2005 roku, łącząc pamięć o nim z edukacją kolejnych pokoleń muzyków.
• Ulice imienia kompozytora: Michał Spisak patronuje ulicom w miastach bliskich jego sercu oraz ważnych dla polskiej kultury – ulicy w Dąbrowie Górniczej (w dzielnicy Gołonóg) oraz ulicy w Gdańsku (w dzielnicy Osowa).

Konkursy i festiwale: Muzyczne serce Dąbrowy Górniczej
Rodzinne miasto kompozytora stało się międzynarodowym centrum promocji jego twórczości poprzez cykliczne wydarzenia muzyczne wpisane na stałe do kalendarza kulturalnego:

• Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Michała Spisaka – organizowany od 2006 roku w dąbrowskim Pałacu Kultury Zagłębia we współpracy z Akademią Muzyczną im. Karola Szymanowskiego w Katowicach. To jedno z najważniejszych europejskich wydarzeń dla młodych instrumentalistów (do 30. roku życia), które wyrosło z pierwotnej, ogólnopolskiej edycji konkursu. Zmagania odbywają się w rotacyjnych specjalnościach instrumentalnych.
• Młodzieżowy Konkurs Muzyczny im. Michała Spisaka „Młodzi i Utalentowani” – ogólnopolski konkurs dedykowany młodszym adeptom sztuki (uczniom szkół muzycznych I i II stopnia w wieku 13–19 lat), wspierający rozwój ich talentów na wczesnym etapie edukacji.
• Festiwal im. Michała Spisaka – coroczne jesienne święto muzyki klasycznej odbywające się w Dąbrowie Górniczej. Festiwalowi towarzyszą spektakularne koncerty symfoniczne i kameralne z udziałem wybitnych orkiestr oraz laureatów spisakowskich konkursów.

Wszystkie te inicjatywy stanowią doskonały pomost łączący historyczną postać naszego patrona ze współczesnym, młodym pokoleniem artystów z całego świata.
 

Ryszard Gusnar był muzykiem-klarnecistą, pedagogiem oraz niezwykle zasłużonym animatorem życia muzycznego Zagłębiu Dąbrowskim. Zapisał się w historii regionu jako wizjoner, który połączył edukację młodego pokolenia z profesjonalnym ruchem artystycznym. Mawiał: „Czego nie można wyrazić słowami – pozostaje milczenie, a gdy i to zawiedzie, odezwie się muzyka”.

Młodość, wykształcenie i początki kariery
Swoją edukację muzyczną rozpoczął w Szkole Muzycznej w Sosnowcu. Następnie kształcił się w renomowanym Państwowym Liceum Muzycznym im. Karola Karłowicza w Katowicach, skąd trafił na studia wyższe. Ukończył klasę klarnetu w Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach (obecnej Akademii Muzycznej).
Po zdobyciu dyplomu powrócił do Szkoły Muzycznej w Sosnowcu, tym razem jako pedagog. W latach 80. mocno związał się z przemysłem i kulturą robotniczą regionu – pełnił funkcję dyrygenta oraz dyrektora orkiestry dętej Kopalni Węgla Kamiennego im. Gen. Zawadzkiego w Dąbrowie Górniczej. Z jego inicjatywy wybudowano wówczas nowoczesną salę koncertową w dzielnicy Ksawera.

Na czele Pałacu Kultury Zagłębia
W październiku 1988 roku (oficjalnie od 1989 roku) Ryszard Gusnar objął stanowisko dyrektora Pałacu Kultury Zagłębia (PKZ) w Dąbrowie Górniczej. Instytucją tą kierował aż do października 1999 roku. Dekada jego rządów uważana jest za jeden z najlepszych i najbardziej twórczych okresów w powojennej działalności Pałacu.

Powołanie do życia Szkoły Muzycznej
Największym i najtrwalszym osiągnięciem Ryszarda Gusnara było sformułowanie pomysłu i doprowadzenie do utworzenia profesjonalnej szkoły muzycznej w Dąbrowie Górniczej. Inicjatywę tę zrealizował przy silnym wsparciu ówczesnego prezydenta miasta, Jerzego Talkowskiego.

3 września 1991 roku nastąpiła oficjalna inauguracja Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia. Pod kierownictwem Gusnara, który został jej pierwszym dyrektorem, naukę rozpoczęło 86 uczniów, a kadrę stanowiło 18 nauczycieli. Kilka miesięcy później – 29 lutego 1992 roku – z jego inicjatywy szkole nadano imię wybitnego dąbrowskiego kompozytora, Michała Spisaka.
Gusnar kierował szkołą przez 5 lat, łącząc te obowiązki z zarządzaniem PKZ. Przez pierwsze lata (aż do 2005 roku) placówka działała we wschodnim skrzydle Pałacu, korzystając z jego sal, sceny i zaplecza teatralnego. Po latach twórczej pracy szkoła pozyskała i przejęła na własność samodzielny budynek po dawnej szkole podstawowej przy ul. Wojska Polskiego.

Rozwój młodych talentów i inicjatywy konkursowe
Jako dyrektor dąbrowskiej szkoły muzycznej, Gusnar wdrożył dwa kluczowe projekty podnoszące rangę placówki:

• Śląski Konkurs Instrumentów Dętych: Ryszard Gusnar był pomysłodawcą i głównym organizatorem tego wydarzenia (początkowo pod nazwą Międzywojewódzki Konkurs Instrumentów Dętych). W latach 1991–1997 każda edycja gromadziła około 120 młodych muzyków ocenianych przez profesjonalne jury, stając się trampoliną dla najzdolniejszych z nich. Konkurs ten jako wydarzenie cykliczne przetrwał do dziś.
• Współpraca z akademią: Dzięki staraniom dyrektora, najzdolniejsi dąbrowscy uczniowie zyskali możliwość dodatkowego kształcenia i konsultacji u profesorów Akademii Muzycznej w Katowicach.

Dziedzictwo i upamiętnienie
Ryszard Gusnar zmarł w listopadzie 1999 roku, pozostawiając po sobie ogromny wkład w kulturę Dąbrowy Górniczej. Jego miłość do muzyki przetrwała w rodzinie – syn, Paweł Gusnar, to dzisiaj uznany w Europie saksofonista, profesor i prorektor Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie.
W marcu 2013 roku postać założyciela została trwale upamiętniona w mieście. Jego imieniem oficjalnie nazwano Salę Kameralną na II piętrze w obecnym Zespole Szkół Muzycznych im. Michała Spisaka w Dąbrowie Górniczej.