35 lat Inspekcji Ochrony Środowiska. Od pierwszych kontroli do nowoczesnego monitoringu
Silna Inspekcja chroni środowisko, zapewnia uczciwe warunki kontroli podmiotów korzystających ze środowiska i racjonalność podejmowanych działań - powiedziała Hanna Kończal, Główny Inspektor Ochrony Środowiska, podczas uroczystej konferencji z okazji 35-lecia Inspekcji Ochrony Środowiska. Od 35 lat IOŚ odgrywa ważną rolę w ochronie środowiska w Polsce. Przez ponad trzy dekady zmieniały się jej struktura, zakres zadań i wykorzystywane technologie. Niezmienny pozostaje jednak główny cel jej działalności - kontrola przestrzegania przepisów ochrony środowiska oraz monitorowanie jego stanu. W 2026 roku Inspekcja obchodzi jubileusz 35-lecia swojego istnienia.
Uroczysta konferencja 35-lecia IOŚ
Konferencja z okazji 35-lecia Inspekcji Ochrony Środowiska była okazją do podsumowania zmian, jakie zaszły w jej działalności od 1991 roku, oraz omówienia kierunków dalszego rozwoju. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele kierownictwa GIOŚ, Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Wojewódzcy Inspektorzy Ochrony Środowiska, przedstawiciele instytucji związanych z ochroną środowiska oraz osoby, które w poprzednich latach kierowały Inspekcją i wojewódzkimi inspektoratami.
Pierwszy panel, „Inspekcja Ochrony Środowiska: 35 lat minęło”, poświęcono historii instytucji, zmianom w jej funkcjonowaniu oraz rozwojowi zadań realizowanych na przestrzeni kolejnych dekad. W dyskusji uczestniczyli Adam Mierzwiński, zastępca Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w latach 1991–1995, Wojciech Stawiany, Główny Inspektor Ochrony Środowiska w latach 2005–2006, Andrzej Jagusiewicz, Główny Inspektor Ochrony Środowiska w latach 2008–2015, oraz Waldemar Kulaszka, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska w latach 1991–2021.
Drugi panel, „Quo vadis Inspekcjo – perspektywy rozwoju”, poświęcono przyszłości Inspekcji, wyzwaniom związanym z ochroną środowiska oraz znaczeniu monitoringu i współpracy między instytucjami. W rozmowie udział wzięli Anita Sowińska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Hanna Kończal, Główny Inspektor Ochrony Środowiska, Mateusz Balcerowicz, Prezes Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, oraz Marcin Stoczkiewicz, Dyrektor Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego.
– Wiedza, jaką dostarcza nam monitoring środowiska, potrzebna jest do poprawy jego jakości. Dane i raporty, które wypracowuje Inspekcja, dają nam podstawę do wprowadzania zmian legislacyjnych i bieżącego reagowania na zmieniające się warunki środowiskowe. Dlatego działalność całej Inspekcji jest niezwykle ważna dla społeczeństwa – powiedziała Anita Sowińska, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska.
– Przez 35 lat zmieniły się technologie, przepisy i skala działania Inspekcji, ale nie zmienił się nasz podstawowy obowiązek – chronić środowisko i skutecznie reagować na zagrożenia. Dziś stawiamy jednolite standardy kontroli i rozwój kompetencji pracowników. Chcemy, aby Inspekcja działała sprawnie i konsekwentnie – podkreśliła Hanna Kończal, Główny Inspektor Ochrony Środowiska.
W programie znalazła się również projekcja filmu jubileuszowego oraz wręczenie podziękowań przedstawicielom wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska. Uroczystość uświetniła Reprezentacyjna Orkiestra Lasów Państwowych z Tucholi, która wystąpiła po obu panelach, zapewniając muzyczną oprawę jubileuszu.
Inspekcja Ochrony Środowiska dzisiaj
Współczesna Inspekcja Ochrony Środowiska łączy działalność kontrolną z monitoringiem środowiska, badaniami laboratoryjnymi oraz analizą danych. W 2025 roku organy Inspekcji przeprowadziły 45 723 kontrole, z czego podczas 9 283 stwierdzono naruszenia przepisów.
Jednym z kluczowych obszarów działalności GIOŚ jest Państwowy Monitoring Środowiska, obejmujący siedem obszarów, w tym jakość powietrza, wód i stan przyrody. Prowadzone pomiary i badania pozwalają oceniać stan środowiska oraz zachodzące w nim zmiany. W ramach monitoringu wód powierzchniowych badanych jest około 4 tysięcy jednolitych części wód, a wyniki monitoringu są udostępniane społeczeństwu i wykorzystywane przez administrację publiczną.
Ważnym zadaniem Inspekcji pozostaje również zwalczanie przestępczości środowiskowej, w tym nielegalnego gospodarowania odpadami. W tym celu wykorzystywane są nowoczesne technologie, takie jak drony i georadary, a działania prowadzone są we współpracy z Policją, prokuraturą i innymi służbami.
Wyzwania na kolejne lata
Jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed Inspekcją jest dalszy rozwój monitoringu środowiska oraz skuteczniejsze wykorzystywanie gromadzonych danych. Coraz większe znaczenie ma ich szybka analiza, pozwalająca wcześniej identyfikować zagrożenia i podejmować odpowiednie działania.
Istotna pozostaje również współpraca między instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę środowiska, szczególnie w zakresie monitorowania stanu wód i reagowania na zagrożenia. Sprawna wymiana informacji oraz rozwój nowoczesnych narzędzi analitycznych mogą pomóc w skuteczniejszym wykrywaniu przestępstw środowiskowych.
Kolejne lata to także dalsze doskonalenie standardów kontroli, rozwój kompetencji pracowników i dostosowywanie metod działania do nowych wyzwań. Celem jest Inspekcja, która przede wszystkim przyczynia się do poprawy stanu środowiska w Polsce.
35 lat historii Inspekcji Ochrony Środowiska
Historia Inspekcji Ochrony Środowiska w obecnym kształcie rozpoczęła się 28 października 1991 roku, wraz z wejściem w życie ustawy o Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska. Powołano wówczas jednolitą instytucję odpowiedzialną za kontrolę przestrzegania przepisów ochrony środowiska oraz badanie jego stanu. Był to ważny etap budowania systemu ochrony środowiska w Polsce w okresie przemian ustrojowych i gospodarczych.
W kolejnych latach Inspekcja rozwijała system monitorowania środowiska oraz współpracę międzynarodową, m.in. z Europejską Agencją Środowiska. Ważnym krokiem było rozpoczęcie w latach 2003–2004 budowy ogólnopolskiego systemu pomiarów jakości powietrza, zgodnego z wymaganiami prawa unijnego.
W 2019 roku przeniesiono zadania laboratoryjne i związane z prowadzeniem sieci pomiarowych Państwowego Monitoringu Środowiska na poziom centralny.
W kolejnych latach rozwijano również działania związane ze zwalczaniem przestępczości środowiskowej i przeciwdziałaniem nielegalnemu przemieszczaniu odpadów.
