Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego

Wiatr, wilgoć oraz długotrwałe przebywanie na siarczystym mrozie mogą doprowadzić do stanu zagrożenia zdrowia, a nawet życia ludzi i zwierząt, tj.: wychłodzenia organizmu (hipotermii) a nawet zamarznięcia. 

Jak podają statystyki Komendy Głównej Policji ,od początku 2026 roku już 20 osób  umarło z powodu wychłodzenia. 

Problem dotyczy również osób zamieszkujących tereny wiejskie. Praca w gospodarstwie rolnym często odbywa się na otwartej przestrzeni i w trudnych warunkach pogodowych, poza tym coraz więcej jest tam osób starszych i samotnych, nieporadnych życiowo.

Wychłodzenie organizmu (hipotermia)

Do wychłodzenia dochodzi, gdy temperatura ciała człowieka spada poniżej 35°C. Najczęściej dzieje się to stopniowo, podczas przebywania lub długiej pracy na mrozie, w mokrej odzieży lub przy silnym wietrze. Wyróżnia się:

• hipotermię łagodną (32–35℃),
• umiarkowaną (28–32℃), 
• ciężką (20–28℃)  
• głęboką (<20℃).

W ocenie głębokości stanu hipotermii stosuje się odczyt temperatury głębokiej (centralnej) ciała. W stanie hipotermii wszystkie procesy życiowe ulegają spowolnieniu, a w skrajnych przypadkach hipotermia może doprowadzić do śmierci z wychłodzenia.

Objawy hipotermii można podzielić na: łagodne, umiarkowane, ostre i krytyczne.

Łagodne objawy hipotermii to przede wszystkim silne dreszcze. Organizm stara się wytworzyć więcej ciepła poprzez drżenie i ruch mięśni. Gdy nie udaje się w ten sposób podwyższyć temperatury ciała, dochodzi do stopniowego osłabienia organizmu. Dłonie i stopy człowieka są bardzo zimne, może w nich zanikać czucie.

Umiarkowane objawy hipotermii charakteryzują się ustaniem dreszczy. Osoba, której taki stan dotyczy, jest senna, zdezorientowana i obojętna, ale przytomna. Tętno jest niemiarowe, a skóra na klatce piersiowej chłodna.

Ostre objawy hipotermii występują, gdy temperatura ciała człowieka spada poniżej 28℃. Osoba będąca w stanie hipotermii głębokiej jest nieprzytomna, jej oddech jest płytki i bardzo wolny, a skóra bardzo zimna. To stan, w którym serce bije bardzo wolno.

Zamarznięcia (odmrożenia)

Zamarznięcia dotyczą głównie palców rąk i nóg, uszu, nosa oraz policzków. Początkowo skóra staje się blada, zimna i zdrętwiała, a następnie może pojawić się ból, obrzęk i pęcherze. W ciężkich przypadkach dochodzi do martwicy tkanek. Ryzyko zamarznięć rośnie przy pracy bez rękawic, w ciasnym lub wilgotnym ubraniu i obuwiu, przy silnym mrozie i wietrze.

Szybciej dochodzi do hipotermii i odmrożenia, gdy: 

• jesteśmy głodni,
• przebywamy na dużej wysokości,
• jesteśmy osłabieni, zmęczeni lub odwodnieni,
• chorujemy na cukrzycę.

Stopnie odmrożenia:

I stopień

Dotyczy głównie zewnętrznych warstw skóry i charakteryzuje się bladą bądź sinoczerwoną barwą skóry w miejscu dotkniętym odmrożeniem. Dochodzi do przejściowego zaburzenia krążenia w drobnych naczyniach krwionośnych. Występować może także miejscowy ból, obrzęk i swędzenie oraz częściowa utrata czucia.

II stopień

Na skórze pojawiają się pęcherze wypełnione surowiczym płynem (czasami z domieszką krwi). Zwykle te objawy uwidoczniają się po kilku godzinach od faktycznego odmrożenia. Czucie bólu jest zniesione.

III stopień

Ten poziom odmrożeń charakteryzuje się martwicą powierzchownych warstw skóry, która przybiera siną barwę. Czucie bólu jest zniesione.

IV stopień

Najpoważniejszy rodzaj odmrożenia, w którym dochodzi do powstania głębokiej martwicy np. ścięgien, kości. Odmrożenia IV stopnia dotyczą całych części ciała, np. palca. W tym przypadku może dojść do samoistnej amputacji odmrożonych części. Czucie bólu jest zniesione.  

PIERWSZA POMOC PRZY HIPOTERMII I ODMROŻENIACH

• skontaktuj się z numerem alarmowym 112 i poinformuj o sytuacji,
• przenieś bardzo delikatnie osobę wychłodzoną w ciepłe miejsce (bez gwałtownych ruchów),
• zdejmij z poszkodowanego mokrą odzież (jeżeli masz ją czym zastąpić) i nakryj głowę. Wilgoć z ubrania przyspiesza utratę ciepła,
• rozgrzewaj stopniowo – gwałtowne ogrzanie grozi szokiem cieplnym; stosuj ciepłe koce, ubrania i napoje,
• jeśli poszkodowany jest przytomny, uzupełnij niedobory płynowe i kaloryczne. Nigdy nie podawaj alkoholu! Alkohol nie ogrzewa organizmu! Spożywanie alkoholu w niskich temperaturach daje złudne uczucie ciepła. W rzeczywistości powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i przyspiesza utratę ciepła, zwiększając ryzyko odmrożeń,
• monitoruj oddech. W przypadku ostrych objawów hipotermii może dojść do spowolnienia oddechu. W razie potrzeby rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową.  

Jak się chronić na co dzień ?

Rolnicy powinni stosować ciepłą, suchą i warstwową odzież i obuwie, chronić głowę oraz dłonie, robić regularne przerwy na przebywanie w ogrzewanym pomieszczeniu, unikać pracy w mokrych ubraniach. Ważne jest także spożywanie ciepłych posiłków i napojów oraz reagowanie na pierwsze objawy wychłodzenia lub odmrożeń.

Świadomość zagrożeń i odpowiednia profilaktyka pozwalają bezpieczniej wykonywać prace rolnicze nawet w trudnych, zimowych warunkach.
 

 

Opracowano w Biurze Prewencji na podstawie:
•    https://www.gov.pl/web/psse-kamien-pomorski/pierwsza-pomoc---odmrozenia 
•    https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/poradnik-pacjenta-pierwsza-pomoc-przy-odmrozeniach,8734.html
•    https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zgony-z-powodu-wychlodz/50881,Zgony-z-powodu-wychlodzenia-organizmu.html