Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego

Prowadzenie efektywnej produkcji rolniczej wymaga od rolnika interdyscyplinarnej wiedzy począwszy od przyrodniczej, technicznej, ekonomicznej po chemiczną. Zagrożenia związane ze stosowaniem substancji niebezpiecznych występują w większości miejsc pracy, należy jednak zaznaczyć, że w sektorze rolnictwa są one szczególnie wysokie. 

Wzrost wykorzystania substancji chemicznych wynika z zastąpienia tradycyjnych metod pracy technologiami opartymi głównie na chemikaliach, których celem jest m.in. zwiększanie plonów, poprawa jakości upraw, ograniczanie strat spowodowanych przez chwasty, choroby, szkodniki. W związku z tym konieczne jest ich odpowiedzialne i świadome stosowanie, w sposób ograniczający negatywny wpływ na zdrowie ludzi oraz środowisko naturalne.

Czym są substancje niebezpieczne?

Substancje niebezpieczne to wszelkie związki chemiczne lub ich mieszaniny, które ze względu na swoje właściwości fizyczne, chemiczne lub toksyczne mogą, podczas ich stosowania lub użytkowania, stanowić zagrożenie dla zdrowia lub życia człowieka bądź wywierać szkodliwy wpływ na środowisko naturalne. Substancje niebezpieczne mogą obejmować surowce, produkty, półprodukty jak również odpady.

Główne grupy substancji niebezpiecznych* stosowanych w rolnictwie to:

• pestycydy (środki ochrony roślin) – herbicydy, fungicydy, insektycydy;
• nawozy sztuczne – głównie wapno palone lub nawozy azotowe;
• paliwa i oleje napędowe – olej napędowy, benzyna, gaz;
• środki chemiczne do odkażania i dezynfekcji – stosowane w chlewniach, oborach, kurnikach, magazynach, urządzeniach do przechowywania mleka oraz środki do mycia dojarni;
• środki pielęgnacyjne i czyszczące dla ludzi i zwierząt;
• weterynaryjne środki medyczne: leki, antybiotyki, hormony, szczepionki.

Substancje niebezpieczne mogą wywoływać różnego rodzaju szkody, a niektóre z nich stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska. Narażenie na oddziaływanie  takich substancji może prowadzić m.in. do alergii, poparzeń, chorób układu oddechowego, podrażnienia skóry, oczu, nowotworów, zaburzeń płodności, wystąpienia zatruć ostrych i przewlekłych, skażenia środowiska naturalnego. Ich szkodliwość może wynikać zarówno z  jednorazowego, krótkiego narażenia na ich działanie, długotrwałego kontaktu lub długotrwałego gromadzenia się substancji w organizmie. W tym trzecim przypadku problemy zdrowotne mogą ujawnić się po upływie kilku czy kilkunastu lat. Utrudnia to powiązanie występujących objawów z wcześniejszym narażeniem na działanie substancji niebezpiecznych. 

W rankingu substancji niebezpiecznych to pestycydy należą do najbardziej szkodliwych środków, na których oddziaływanie są narażeni rolnicy. Kontakt z nimi występuje podczas wykonywania wielu czynności, takich jak: przygotowywanie cieczy użytkowej, przeprowadzanie oprysków, podlewanie roślin, pranie odzieży roboczej, gospodarka odpadami (zużytymi opakowaniami, resztkami produktów, przeterminowanymi preparatami). Ryzyko może również występować także podczas przebywania w magazynach, w których przechowywane są pestycydy oraz inne substancje chemiczne.

W jaki sposób ograniczać zagrożenia związane z użytkowaniem substancji niebezpiecznych:

• podnosić świadomość w tym zakresie poprzez szkolenia (tworzenie kultury bezpieczeństwa);
• poznać zagrożenia (zebrać informację na temat środków niebezpiecznych w miejscu pracy rolnika, szkodach jakie mogą powodować, zapoznać się z etykietami, kartami charakterystyki produktów, instrukcjami);
• określić rodzaj szkodliwego czynnika, z którym mamy do czynienia, czy są to substancje rakotwórcze bądź mutagenne;
• zidentyfikować drogi wnikania – przez układ pokarmowy, oddechowy, oczy, skórę, środowisko etc.;
• ograniczyć liczbę osób narażonych na działanie substancji szkodliwych lub wykluczyć je z pracy (osoby niedoświadczone, nieprzeszkolone, młodociani, kobiety w ciąży),
• prawidłowo oznaczać, przechowywać i transportować substancje niebezpieczne;
• stosować środki ochrony indywidualnej odpowiednie do używanych środków chemicznych.

KRUS od kilku lat prowadzi kampanię edukacyjną – „Bezpiecznie z niebezpiecznymi substancjami”, której celem jest zapobieganie skutkom niewłaściwego stosowania i magazynowania w gospodarstwie rolnym niebezpiecznych substancji oraz propagowanie zasad ochrony środowiska naturalnego. W ramach kampanii popularyzowane są poniższe zasady:

 Dekalog Rolnika – zasady bezpiecznego stosowania niebezpiecznych substancji:

I.    Pozyskuj niebezpieczne substancje zgodnie z prawem, z legalnych źródeł.
II.    Zapoznaj się z etykietą produktu i stosuj się do zamieszczonych tam zaleceń.
III.    Magazynuj niebezpieczne substancje zgodnie ze wskazaniami producentów i dostawców, w odpowiednich miejscach i na właściwym podłożu, z dala od źródeł wody, oddziaływania skrajnych temperatur, promieni słońca i opadów atmosferycznych.
IV.    Oznakuj miejsca przechowywania niebezpiecznych substancji.
V.    Ogranicz dostęp do niebezpiecznych substancji osobom postronnym, np. dzieciom.
VI.    Wykorzystuj niebezpieczne substancje zgodnie ze wskazaniami i w dawkach zalecanych przez producenta.
VII.    Stosuj środki ochrony indywidualnej podczas kontaktu z substancjami niebezpiecznymi.
VIII.    Po użyciu niebezpiecznych substancji zutylizuj ich resztki wraz z opakowaniem zgodnie z instrukcją.
IX.    Informuj osoby postronne o miejscach, w których zastosowano niebezpieczne preparaty.
X.    Poznaj zasady postępowania na wypadek przypadkowego spożycia, kontaktu oraz zatrucia niebezpieczną substancją.

Zrób audyt swojego gospodarstwa, skorzystaj z naszej listy kontrolnej! 

PAMIĘTAJ!
Obowiązkiem każdego rolnika jest zapewnienie sobie, domownikom i pracownikom, a  także osobom postronnym przebywającym w gospodarstwie rolnym bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w celu uniknięcia wypadków i chorób zawodowych.

*Niniejsze opracowanie nie uwzględnia substancji niebezpiecznych w środowisku pracy rolnika tj. gazów (czad, siarkowodór etc.) oraz czynników biologicznych, w kontekście rozważań dot. stosowania środków chemicznych w rolnictwie

Opracowano w Biurze Prewencji na podstawie:
- materiały i opracowania KRUS 
- www.ciop.pl
- www.rolnictwozrownowazone.pl