Kasa Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego

Pracuje ci się wyjątkowo ciężko i musisz włożyć dużo energii w to, żeby osiągnąć satysfakcjonujące rezultaty. Towarzyszy temu również przewlekłe zmęczenie, poczucie smutku, pogorszenie jakości snu, regularne ataki paniki, spadek wydajności w pracy, przyrost lub utrata masy ciała, długotrwałe napięcie w relacjach osobistych, obniżenia odporności? Być może są to symptomy wypalenia zawodowego, przewlekłego stanu wyczerpania fizycznego i emocjonalnego, który pojawia się w związku z miejscem pracy.  

Wypalenie zawodowe według definicji WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) to – syndrom wynikający z przewlekłego stresu w miejscu pracy.¹ Wypalenie zawodowe zostało ujęte w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10, ICD-11) jako czynnik mający wpływ na stan zdrowia. Nie jest klasyfikowane jako stan chorobowy, ale należy traktować je jako poważne zjawisko, mające wpływ na stan psychofizyczny człowieka. 

Zwykle główną przyczyną wypalenia zawodowego jest zbyt długa i ciężka praca, jednak kompleksowy raport na temat stresu psychospołecznego w miejscu pracy opublikowany przez Światową Organizację Zdrowia zawiera spójne dowody na to, że „wysokie wymagania zawodowe, niska kontrola oraz brak równowagi pomiędzy wysiłkiem a nagrodą są czynnikami ryzyka dla problemów ze zdrowiem psychicznym i fizycznym”. W przypadku rolników czynnikami przyczyniającymi się do zagrożenia psychospołecznego są m.in.:

 

 

Kolejnym z powodów, dla których rolnicy mogą doświadczać wypalenia zawodowego, jest zjawisko znane jako syndrom Boryny. Starsi rolnicy, oddając gospodarstwo swoim następcom, często boją się o dalsze losy swojego majątku i ograniczają młodszym pokoleniom samodzielność w podejmowaniu decyzji. Starszym rolnikom bardzo trudno oddać władzę w gospodarstwie. Mimo przekazania ziemi nadal chcą być aktywnymi rolnikami. Taka sytuacja może przytłaczać następcę i powodować niechęć do dalszego prowadzenia gospodarstwa.

Skutki zdrowotne i społeczne wypalenia zawodowego 

Przewlekły stres zawodowy u rolnika negatywnie wpływa zarówno na jego zdrowie fizyczne, jak i psychiczne, czego przejawem mogą być m.in.:

•  objawy fizyczne – chroniczne zmęczenie, bóle mięśni (np. kręgosłupa), zaburzenia snu i apetytu;
• objawy psychicznie – obniżony nastrój, apatia, lęki oraz problemy z koncentracją. Rolnik dotknięty wypaleniem może odczuwać spadek motywacji do pracy i życia codziennego, co może prowadzić do konfliktów rodzinnych oraz izolacji społecznej (np. unikanie kontaktów z bliskimi).

Reasumując, skutki wypalenia zawodowego mogą mieć charakter nie tylko zdrowotny, lecz także społeczny. Spada wydolność fizyczna i psychiczna rolnika, przez co wzrasta ryzyko chorób zawodowych oraz wypadków przy pracy. 

Profilaktyka i edukacja – klucz do zapobiegania wypaleniu zawodowemu 

W obliczu problemu jakim jest wypalenie zawodowe wśród rolników, istotne jest wdrażanie działań profilaktycznych. Odpowiednio wczesna reakcja i zapobieganie przeciążeniu fizycznemu i psychicznemu mogą nie tylko poprawić jakość życia rolników, ale także przyczynić się do stabilności gospodarstwa i jego prawidłowego funkcjonowania. Oto kilka zasad jakie należy wdrożyć do swojej codziennej rutyny: 

• odpoczynek na równi z pracą. W pracy rolnika nie jest łatwo oddzielić pracę od życia prywatnego z uwagi na to, że miejsce zamieszkania rolniczej rodziny jest również miejscem jej pracy. Warto planować dzień i określić ramy czasowe pracy w gospodarstwie rolnym. Regularny efektywny odpoczynek i sen wpływają na redukcję stresu; 
• utrzymywanie dobrych relacji i kontaktów społecznych i rodzinnych. Nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów z innymi ludźmi pozwala na uzyskanie wsparcia w trudnych sytuacjach. Wbrew powszechnemu przekonaniu, że nie wypada nikogo prosić o pomoc, że należy być samowystarczalnym, wsparcie i pomoc innych ludzi w sytuacjach kryzysowych, ma ogromne znaczenie;
• aktywność fizyczna i rozwijanie swoich pasji i talentów. Dzięki prostym, codziennym nawykom oraz robieniu rzeczy przynoszących satysfakcję i przyjemność możliwa jest poprawa stanu psychofizycznego. Ruch nie tylko zmniejsza ryzyko chorób przewlekłych, ale również poprawia samopoczucie, jakość snu i ogólną sprawność. 

Kampania „Dobrostan Rolnika” – cele i działania  

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego dostrzega problemy współczesnego świata. W 2025 roku inaugurowano kampanię prewencyjną „Dobrostan Rolnika”, której celem jest popularyzowanie wśród rolników wiedzy o zdrowiu oraz promowanie profilaktyki zdrowotnej. W ramach kampanii KRUS podejmuje szereg działań edukacyjnych i profilaktycznych, które maja na celu poprawę stanu zdrowia rolników, ograniczenie niepożądanych zdarzeń podczas pracy w rolnictwie, a także zapobieganie m.in. wypaleniu zawodowemu.

¹https://rsk3.ezdrowie.gov.pl/resource/structure/icd11/99ICD1/202301/mms/element/129180281/code/QD85 [dostęp na dzień 09.10.2025 r]