W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Republika Kuby (República de Cuba) jest największą wyspą karaibską (na liście największych wysp świata zajmuje 15 miejsce), położoną w archipelagu Wielkich Antyli, o powierzchni 110,86 tys. km2. Od wybrzeży Florydy dzieli ją 180 km, a od Półwyspu Jukatan 210 km. Najbliższymi Kuby wyspami są: Jamajka, Kajmany, Bahamy i Hispaniola (Haiti i Dominikana). Oprócz głównej wyspy, w skład Republiki Kuby wchodzi ok. 1.600 mniejszych wysepek i atoli koralowych, z których największą, Wyspę Młodości (Isla de la Juventud), o powierzchni 2.200 km2, zamieszkuje 86 tys. osób.

Ludność Kuby liczy 11,2 miliona (ostatni spis z 2014 r.), z czego 75% żyje w miastach. Zaludnienie 102,3 os/km2. Główną grupę etniczną stanowią Mulaci (51%), następnie Biali (37%), Czarni (11%) i Chińczycy (1%). Wskaźnik przyrostu demograficznego: -0,03%.

Kubańczycy są głównie potomkami hiszpańskich kolonizatorów i niewolników z Afryki.

Stolicą Republiki Kuby jest Hawana (La Habana) - 2,4 mln mieszkańców.

Językiem urzędowym jest hiszpański. Angielskim posługuje się niewiele osób, głównie w dużych miastach i w ośrodkach turystycznych.

Warunki klimatyczne

Na Kubie panuje klimat tropikalny charakteryzujący się dużą wilgotnością i wysokimi temperaturami powietrza. W okresie od sierpnia do listopada mogą występować huragany i cyklony tropikalne.   Rozróżnia się porę deszczową (od maja do października) oraz porę suchą (od listopada do kwietnia). Średnia temperatura roczna wynosi około 25°C, przy średnim wskaźniku wilgotności na poziomie 75%. Podczas pory suchej temperatura w ciągu dnia może spaść do 15°C, na ogół jednak utrzymuje się w granicach 25°C, a w porze deszczowej wzrasta do 35°C. Średnie opady deszczu wynoszą 1.375 mm rocznie (w porze deszczowej średnio 1.059 mm, natomiast w sezonie suchym 316 mm). W ciągu roku notuje się 330 dni słonecznych.

Najwyższa, zanotowana w historii, temperatura na Kubie to prawie 40°C, najniższa to 0,6°C.

Główne bogactwa naturalne

Najważniejszym bogactwem naturalnym Kuby jest nikiel (37% zasobów światowych), w mniejszych ilościach występują kobalt, chrom i miedź. Kuba posiada także zasoby ropy naftowej i gazu. Najważniejszym obszarem eksploatacji ropy jest strefa między Hawaną i prowincją Matanzas (na wschód od stolicy), gdzie znajdują się złoża surowca szacowane na ok. 6 mld baryłek. Aktualnie produkcja na Kubie wynosi rocznie 19 mln baryłek ropy oraz 1,1 mld m3 gazu i pokrywa ok. 40% zapotrzebowania kraju.

Od kilku lat prowadzone są poszukiwania ropy naftowej pod kubańskim szelfem kontynentalnym oraz poza nim, w kubańskiej „Wyłącznej Strefie Ekonomicznej” (Zona Económica Exclusiva - ZEE) w Zatoce Meksykańskiej. Strefa ta obejmuje 112 000 km2, podzielonych na 59 obszarów wydobycia.

Strategia rządu kubańskiego ukierunkowana na przyciągnięcie inwestycji zagranicznych, obejmuje szereg projektów (w ramach tzw. portfela możliwości – cartera de oportunidades) poszukiwania i eksploatacji ropy naftowej na kubańskim szelfie kontynentalnym i w ZEE.

System walutowy, kurs i wymiana

System walutowy Kuby jest złożony z uwagi na funkcjonujące w obiegu dwie oficjalne waluty: peso wymienialne (CUC) i peso krajowe (CUP). CUC powiązane jest z dolarem amerykańskim, od 2011 r. w stosunku 1 do 1, przy czym transakcje wymiany walut w gotówce w USD obciążone są dodatkowo podatkiem w wysokości 10%.

Kurs wymiany CUC do CUP wynosi 1:24, jednak w rozliczeniach z zagranicznymi przedsiębiorstwami i instytucjami stosowany jest przelicznik 1:1.

Religia

Na podstawie konstytucji z 2018 r. Kuba jest państwem świeckim.

Kuba tradycyjnie jest krajem katolickim (ok. 60% mieszkańców zostało ochrzczonych), natomiast praktykujących katolików jest bardzo niewielu (ok. 1%). Kolejny 1% stanowią protestanci, wśród których najliczniejsi są zielonoświątkowcy i baptyści.  

Szeroko praktykowane są synkretyczne kulty afrykańskie znane jako Santería, również pod nazwą Regla de Ocha (Obrządek Ocha). Kulty te rozpowszechnili na Kubie niewolnicy ze szczepu Yoruba (zwanego na Kubie „Lucumi”, zamieszkującego region obecnej Nigerii), którzy następnie zasymilowali je z religią chrześcijańską poprzez włączenie własnych bogów do panteonu świętych katolickich. Słowo „santería” wywodzi się z hiszpańskiego słowa “santo” czyli święty. Kapłani santerii to santeros lub babalochas (babalawos) - „ojcowie tajemnic”.

Ważne znaczenie na Kubie ma kult Matki Boskiej z El Cobre, który korzeniami sięga 1687 r. Jest ona patronką całej wyspy, oficjalnie ustanowioną w 1916 r. przez papieża Benedykta XV i koronowaną w 1998 r. przez Jana Pawła II. Jest czczona i szanowana przez wszystkich bez względu na wyznanie, zarówno katolików jak i wyznawców religii afro-kubańskich. Niepokalana z El Cobre jest kubańskim symbolem wolności. Była patronką walki o niepodległość w wojnie z Hiszpanią, ruchu powstańczego walczących o zniesienie niewolnictwa, jej też w opiekę oddają się kubańscy uchodźcy.

W 2012 r. obchodzono 400-lecie objawienia się Matki Boskiej z El Cobre. Z tej okazji w marcu 2012 r. Papież Benedykt XVI złożył wizytę na Kubie. Była to druga w historii pielgrzymka Ojca Świętego na Kubę, pierwszą odbył Jan Paweł II w 1998 r. Trzecia wizyta papieska miała miejsce w 2016 r., gdy Kubę odwiedził papież Franciszek.

Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy

1 i 2 stycznia – Rocznica Rewolucji. Dzień Wyzwolenia

Wielki Piątek (data ruchoma)

1 maja – Międzynarodowy Dzień Pracy

26 lipca – Dzień Powstania Narodowego (rocznica ataku na koszary Moncada w 1953 r.).

10 października – początek wojen o niepodległość

25 grudnia – Boże Narodzenie

31 grudnia – koniec roku.

Zwyczajowo każdego roku ustala się dniami wolnymi również 25 i 27 lipca.

Infrastruktura transportowa

Kuba posiada 11 lotnisk międzynarodowych, z których największym jest port lotniczy im. José Martí w Hawanie, obsługujący ponad 6,1 mln pasażerów rocznie (5,8 mln pasażerów z zagranicy).

W 10 portach morskich Kuby przeładowuje się rocznie ok. 566 mln ton towarów, z czego prawie połowa przypada na największy z nich: Mariel (60 km od stolicy kraju). Inne ważne porty to Hawana, Cienfuegos, Santiago de Cuba i Matanzas.

Kuba nie posiada granic lądowych.

Baza marynarki wojennej USA w Guantánamo jest dzierżawiona.

Obowiązek wizowy

Między Kubą i Polską istnieje obowiązek wizowy. Obywatele polscy udający się na Kubę muszą posiadać wizę, odpowiadającą celowi pobytu. Kartę Turysty można uzyskać za pośrednictwem biur podróży organizujących wycieczki na Kubę. Inne kategorie wiz wydaje Ambasada Kuby
w Warszawie (Godziny pracy: poniedziałek - piątek 08.30-15.30; ul. Domaniewska 34 A, 02-672 Warszawa; telefon: (22) 848 17 15, (22) 646 11 78 Fax: (22) 848 22 31; e-mail: embacuba@medianet.pl; Wydział Wizowy e-mail: consulcu@medianet.pl , godziny pracy: wtorek i czwartek 09.00-14.00.).

W przypadku podróży biznesowych należy posiadać tzw. wizę biznesową (visa de negocios), co umożliwia kontakty z lokalnymi instytucjami. Brak wizy biznesowej często stanowi podstawę do odmowy spotkania.

System administracyjny

Ustrój polityczny

Kuba jest państwem o ustroju komunistycznym i systemie monopartyjnym (Komunistyczna Partia Kuby – Partido Comunista de Cuba – PCC).

Władza ustawodawcza

Władzę ustawodawczą sprawuje 1-izbowy parlament - Zgromadzenie Narodowe Władzy Ludowej (Asamblea Nacional del Poder Popular), który wybierany jest co 5 lat, w wyborach powszechnych
i bezpośrednich (ostatnie wybory w marcu 2018 r.). 605-osobowe ZN zbiera się dwa razy w roku lub częściej w przypadku sesji nadzwyczajnych.

Jednym z naczelnych organów władzy pozostaje 21-osobowa Rada Państwa, wybierana przez parlament na okres 5-letniej kadencji. Przewodniczącym Rady Państwa jest M. Diaz-Canel. Przewodniczący Rady Państwa wybierany jest przez Zgromadzenie Narodowe na okres pięcioletni, na maksymalnie dwie kadencje.

Przewodnią rolę w państwie sprawuje partia komunistyczna (art. 5 konstytucji) i jej I sekretarz – obecnie Raul Castro Ruz. Następny kongres partii przewidziany jest na 2021 r.

Członkowie ZN wybierani są raz na pięć lat w wyborach powszechnych (od rad osiedlowych, poprzez gminne, do zgromadzeń prowincjonalnych i do Zgromadzenia Narodowego).

Władza wykonawcza

Kierownictwo państwowe sprawuje prezydent (od 2019 r. Miguel Diaz-Canel). Innym naczelnym organem władzy jest Rada.

Zgodnie z Konstytucją Kuby, władzę wykonawczą sprawuje Rada Ministrów, która jest powoływana przez parlament na wniosek prezydenta. Na jej czele stoi Prezes Rady Ministrów (od 2019 r. Manuel Marrero).

W prowincjach i w gminach najwyższym organem władzy wykonawczej są odpowiednio, Zgromadzenia Władzy Ludowej i Rady Ludowe. W praktyce realna władza spoczywa w rękach kierownictwa Komitetów Partii Komunistycznej.

Struktura administracji gospodarczej

Za każdą gałąź gospodarki odpowiada oddzielne ministerstwo: górnictwa, przemysłu ciężkiego, przemysłu lekkiego, handlu wewnętrznego, hutnictwa, turystyki, transportu, wyżywienia itd.

Ogromna większość funkcjonujących na Kubie przedsiębiorstw (z wyjątkiem osób pracujących na własne konto, tzw. cuentapropistas, oraz firm zagranicznych) należy do państwa. Podlegają one, pod względem norm regulujących ich działalność, odpowiednim ministerstwom, a w dziedzinie spraw związanych z produkcją, finansami i innymi praktycznymi aspektami działalności – lokalnym Zgromadzeniom Władzy Ludowej. Za politykę gospodarczą odpowiada Ministerstwo Gospodarki i Planowania, którego szef jest jednocześnie wiceprzewodniczącym Rady Ministrów. Politykę fiskalną i budżetową kształtuje Ministerstwo Finansów i Cen, natomiast politykę monetarną – Bank Centralny.

Sądownictwo gospodarcze

Nie istnieje oddzielne sądownictwo gospodarcze. Spory w tej dziedzinie rozstrzygają sądy cywilne, karne lub pracy, w zależności od charakteru sprawy. W praktyce jednak bardzo rzadko trafiają one do sądów ze względu na scentralizowany system podejmowania decyzji i monopolistyczny charakter firm państwowych we wszystkich obszarach.

W oparciu o ustawę nr 250/07 działa Kubański Trybunał Arbitrażowy ds. Handlu Międzynarodowego, który rozstrzyga wyłącznie spory między podmiotami zagranicznymi i kubańskimi lub zagranicznymi działającymi na Wyspie.

Kuba jest sygnatariuszem Konwencji Genewskiej i Nowojorskiej.

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Kubańska gospodarka opiera się na centralnym planowaniu i państwowej własności środków produkcji. Charakteryzuje się wyraźnym podziałem na dwa działy: zewnętrzny, relatywnie wydajny i konkurencyjny, obejmujący turystykę, produkcję dóbr luksusowych, eksport usług (głównie medycznych), wydobycie niklu i biotechnologię oraz wewnętrzny, obejmujący produkcję dóbr dystrybuowanych przez państwo wśród ludności.

Od 2011 r. rząd bardzo powoli wprowadza reformy mające na celu „aktualizację modelu gospodarczego”, nie zmieniają one jednak podstaw scentralizowanego i nakazowo-rozdzielczego systemu. Zapowiedziany przez władze okres wdrożenia wszystkich założeń reformy miał wynieść 5 lat, głównie w odniesieniu do likwidacji dotacji socjalnych i redukcji zatrudnienia w sektorze państwowym. Niemniej jednak, w 2017 r. specjalna komisja ustaliła, że wdrożono jedynie 17% planowanych reform. Mechanizmy reformy gospodarczej nie mają bezpośredniego przełożenia (poza sektorem prywatnym w rolnictwie) na wzrost produkcji dóbr (przemysł, budownictwo), a tym samym na poziom życia ludności. Wzrost PKB był dotychczas możliwy dzięki eksportowi usług (w dziedzinie ochrony zdrowia) świadczonych przez kubańskich specjalistów za granicą i rozwojowi sektora usług (głównie turystyki), a w mniejszych stopniu dzięki wzrostowi popytu wewnętrznego, inwestycjom i eksportowi. W 2019 r. liczba zagranicznych turystów odwiedzających Kubę wyniosła niespełna 5 mln – w ciągu 5 lat wzrosła o ponad 60% (3 mln turystów w 2014 r.).

Średnia pensja na Kubie w 2019 r. wyniosła 877 CUP (równowartość ok. 35 USD) i wzrosła o 12%. Nieco wyższe wynagrodzenia otrzymują osoby zatrudnione w budownictwie i górnictwie, jak również pracujące w gastronomii i usługach, na własny rachunek (cuentapropistas - ok. 6% ogółu zatrudnionych). Cuentapropistas nie są jednak przedsiębiorcami prywatnymi w pełnym znaczeniu tego słowa – mają tylko koncesje na wykonywanie określonej działalności usługowej, ale nie są właścicielami lokalu w którym pracują, ani jego wyposażenia.

Według danych kubańskiego GUS (Organización Nacional de Estadisticas e Información – ONEI), w 2018 r. wskaźnik tempa wzrostu PKB Kuby wyniósł 2,2%, a na 2019 r. szacowano wzrost o 0,5% (nie opublikowano jeszcze oficjalnych danych). Natomiast w 2017 r. wzrost ten osiągnął 1,8%. Od 2011 r., tj. od uchwalenia planu na 2015-2018 średnioroczne tempo wzrostu PKB wyniosło ok. 2,2%, dużo poniżej zakładanego przez rząd poziomu 4-5%.

Według szacunkowych danych ONEI, wzrost PKB Kuby wyniósł w 2014 r. 1,3% i był niższy od planowanego przez rząd (2,2%). Władze kubańskie tłumaczą to spadkiem dopływu dewiz z eksportu, słabym wzrostem w pierwszym półroczu (0,6%), niesprzyjającymi warunkami klimatycznymi które wpłynęły m.in. na niższe zbiory trzciny cukrowej, kryzysem gospodarki światowej oraz tradycyjnie handlowo-finansowym embargo Stanów Zjednoczonych.

Dane dot bezrobocia nie są publikowane – szacuje się je na 2,3%; zatrudnienie wzrosło o 32 500 miejsc pracy, z czego aż 20 tys. w sektorze prywatnym („niepaństwowym”).

Rząd w Hawanie zdaje sobie sprawę z niedoinwestowania i niskiej wydajności przedsiębiorstw.  Gospodarka Kuby jest zacofana technologicznie i zdekapitalizowana. Kraj potrzebuje rocznie co najmniej 2,5 mld USD inwestycji, aby nie mieć stabilny i zrównoważony wzrost gospodarczy. Stąd w ramach rządowej polityki „aktualizacji modelu gospodarczego”, kwestią kluczową jest przyciągnięcie inwestycji mogących przyczynić się do transferu technologii, zdynamizowania wzrostu PKB i rozwoju kraju.

Podczas corocznych Międzynarodowych Targów Hawańskich (FIHAV), minister handlu zagranicznego Rodrigo Malmierca Díaz przedstawia założenia polityki rządu na rzecz rozwoju gospodarczego i wzrostu inwestycji. Jej podstawą jest Ustawa nr 118 o inwestycjach zagranicznych, która weszła w życie 28 czerwca 2014 r. i zastąpiła ustawę 77/95 z 1995 r. Za sektory priorytetowe w kontekście przyciągnięcia kapitału zagranicznego uznano branże, w których Kuba planuje zwiększyć eksport lub produkcję na rynek krajowy w ramach substytucji importu (biotechnologia, budownictwo, turystyka, transport, przemysł wydobywczy, rolno-spożywczy i energetyka). Wśród zachęt oferowanych inwestorom znajdują się ulgi podatkowe dla spółek joint-venture, gwarancja ochrony majątku firmy, swoboda transferu zysków i dywidend za granicę oraz handlu z partnerami zagranicznymi. Ważnymi elementami polityki inwestycyjnej rządu są także: specjalna strefa ekonomiczna wokół portu Mariel, oferująca przedsiębiorcom dodatkowe preferencje oraz tzw. portfel możliwości (cartera de oportunidades), obejmujący ponad 300 projektów opiewających na łączną kwotę 9 mld USD. Na Kubie obecnie dopuszczone są trzy formy działalności zagranicznych podmiotów: firmy z kapitałem mieszanym (inwestora i kubańskiej firmy państwowej), firmy kontraktowe, gdzie partnerzy zachowują swój dotychczasowy status prawny i firmy ze 100% udziałem kapitału zagranicznego. Poza tym, możliwa jest współpraca w oparciu o kooperację produkcyjną i kontrakty na administrowanie, stosowane głównie w hotelarstwie, przy zachowaniu własności nieruchomości przez stronę kubańską.

Głównymi inwestorami na Kubie są Kanada, Hiszpania i Włochy. Ponad 50% inwestycji zagranicznych pochodzi z krajów Unii Europejskiej, głównie Hiszpanii (turystyka, przemysł naftowy, transport, usługi finansowe, zaopatrzenie w wodę, przemysł cementowy). Inwestycje kanadyjskie to przede wszystkim turystyka, energetyka i nikiel, natomiast włoskie - telekomunikacja. Ważnymi inwestorami na Wyspie są również firmy pochodzące z Wenezueli, Brazylii i Chin.

Ostatnie oficjalne dane dot. zadłużenia zagranicznego pochodzą z 2016 r. i określają je na ok. 18,2 mld USD. W 2016 r. Kuba wynegocjowała redukcję zadłużenia wobec Klubu Paryskiego, ale już w 2018 r. miała opóźnienia w spłacie, a w 2019 r. poprosiła o dalsze prolongaty spłat. W 2020 r. Kuba miała do spłacenia 4,3 mld USD długu zagranicznego, ale już na początku roku poprosiła o przeniesienie spłat na 2021 r., a następnie – ze względu na epidemię COVID-19 – aż na 2022 r. W kontekście potrzeby przyciągnięcia inwestycji zagranicznych, rząd w Hawanie zdaje sobie sprawę z konieczności pilnego uregulowania kwestii zadłużenia.

Najbardziej aktualne dane ONEI nt. kubańskiego handlu zagranicznego dotyczą 2018 roku, w którym Kuba odnotowała dodatni bilans handlowy w wysokości 1,2 mld USD, w tym: ujemne saldo obrotów towarowych w wysokości 9,1 mld USD (eksport – 2,4 mld USD i import – 11,5 mld USD), natomiast dodatnie saldo w handlu usługami – 10,3 mld USD (eksport 11,3 mld USD, import 1,0 mld USD). Tak wysoki poziom eksportu usług wynika głównie z „dyplomacji medycznej” – wysyłania za granicę znacznej liczby kubańskich pracowników służby zdrowia. Za granicą pracuje ponad 50 tys. kubańskich specjalistów w różnych dziedzinach, z czego połowę stanowią lekarze. Szacuje się, ze dochód Kuby z eksportu usług medycznych w 2018 r. wyniósł ok. 6,4 mld USD.

Do najważniejszych towarów eksportowanych przez Kubę należą surowce nieprzetworzone (ponad 30% eksportu), przede wszystkim nikiel i ropa naftowa. W dalszej kolejności znajdują się produkty chemiczne (leki i szczepionki), cukier, wyroby tytoniowe (cygara), ryby, owoce cytrusowe i kawa.

Kuba jest uzależniona od importu podstawowych dóbr konsumpcyjnych i produkcyjnych. Ponad 80% konsumowanej przez kraj żywności jest sprowadzane z zagranicy kosztem ponad 2 mld USD rocznie. Do ważnych składników kubańskiego importu zaliczyć należy paliwa, produkty przetworzone, urządzenia i maszyny transportowe, chemikalia i surowce. 

Głównymi partnerami handlowymi Kuby są Wenezuela, Chiny, Hiszpania, Kanada, USA, Brazylia, Włochy i Wietnam. Wenezuela jest strategicznym partnerem gospodarczym Kuby jako główny dostawca – na zasadach preferencyjnych – ropy naftowej (ponad 100 tysięcy baryłek dziennie)
i najważniejszy odbiorca kubańskich usług medycznych, edukacyjnych i doradczych (oficjalne dane nie są publikowane, ich wartość szacowana jest na 4-5 mld USD w skali roku).

W 2011 r. rząd zapowiedział unifikację dwóch systemów walutowych funkcjonujących na Wyspie (peso krajowe CUP i peso wymienialne CUC), lecz do tej pory nieznane są ani data, ani warunki jej przeprowadzenia.  

Główne sektory gospodarki

Około 90% PKB Kuby wytwarzane jest w sektorze państwowym. Do działów gospodarki o największym udziale w PKB należały w 2018 r.: handel i usługi dla ludności (18% PKB), ochrona zdrowia i opieka społeczna (17%), przemysł przetwórczy (11%), turystyka oraz rolnictwo i rybołówstwo. Szczególną pozycję w tym ostatnim sektorze zajmuje produkcja cukru, która jednak co roku spada (w 2018 r. najgorszy wynik od 100 lat).

Ważną gałęzią gospodarki jest turystyka przynosząca dochód w wysokości niespełna 3 mld USD rocznie. Przekazy pieniężne od rodzin kubańskich z zagranicy, głównie ze Stanów Zjednoczonych, wykazują stałą tendencję wzrostową. W 2019 r. ich wartość oszacowano na 3,7 mld USD i dodatkowo 3 mld USD w towarach. Wobec zdominowania sektora rolnego przez państwowe gospodarstwa i kontrolowane przez państwo kooperatywy, sektor ten charakteryzuje się niską wydajnością i stanowi niewielką część PKB (3%).

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

 

Wyszczególnienie

2017

2018

PKB

96 851

100 023

PKB na jednego mieszkańca

8 624

8 918

Tempo wzrostu PKB w procentach

1,8

2,2

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

8,1

8,6

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB w procentach

b.d.

b.d.

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w procentach

4,6

6,9

Stopa bezrobocia w procentach

1,7

1,7

Wartość obrotów handlu zagranicznego (w Euro lub USD)

25 600

26 200

Wartość eksportu (w Euro lub USD)

14 500

13 700

Wartość importu (w Euro lub USD)

11 100

12 500

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w procentach

b.d.

b.d.

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania (w Euro lub USD)

b.d.

b.d.

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w Euro lub USD)

b.d.

b.d.

Handel zagraniczny

Wartość handlu zagranicznego Kuby w 2018 r. wyniosła 26,2 mln USD, z czego około połowę stanowił handel dobrami, a połowę – usługami. Eksport dóbr w 2018 r. wyniósł 2,3 mld USD, podczas gdy eksport – 11,4 mld USD (saldo: -9,1 mld USD). W dziedzinie usług Kuba importowała w 2018 r. 11,2 mld USD, a wyeksportowała aż 11,3 mld USD.

Najważniejszymi partnerami wymiany towarowej z Kubą były w 2018 r. Wenezuela (3,1 mld USD), Chiny (2 mld USD) i Hiszpania (1,4 mld USD). Kubański eksport trafia głównie do Chin i Kanady, a import przybywa przede wszystkim z Wenezueli, Chin i Hiszpanii. Struktura towarowa eksportu: surowce kopalne (31%), wyroby tytoniowe (11%), cukier (7%).

Inwestycje zagraniczne

W 2014 r. podczas corocznych Międzynarodowych Targów Hawańskich (FIHAV), minister handlu zagranicznego Rodrigo Malmierca Díaz przedstawił założenia polityki rządu na rzecz rozwoju gospodarczego i wzrostu inwestycji. Jej podstawą jest Ustawa nr 118 o inwestycjach zagranicznych, która weszła w życie 28 czerwca 2014 r. i zastąpiła ustawę 77/95 z 1995 r. Za sektory priorytetowe w kontekście przyciągnięcia kapitału zagranicznego uznano branże, w których Kuba planuje zwiększyć eksport lub produkcję na rynek krajowy w ramach substytucji importu (biotechnologia, budownictwo, turystyka, transport, przemysł wydobywczy, rolno-spożywczy i energetyka). Wśród zachęt oferowanych inwestorom znajdują się ulgi podatkowe dla spółek joint-venture, gwarancja ochrony majątku firmy, swoboda transferu zysków i dywidend za granicę oraz handlu z partnerami zagranicznymi. Ważnymi elementami polityki inwestycyjnej rządu są także: specjalna strefa ekonomiczna wokół portu Mariel, oferująca przedsiębiorcom dodatkowe preferencje oraz tzw. portfel możliwości (cartera de oportunidades), obejmujący ponad 300 projektów opiewających na łączną kwotę 9 mld USD. Na Kubie obecnie dopuszczone są trzy formy działalności zagranicznych podmiotów: firmy z kapitałem mieszanym (inwestora i kubańskiej firmy państwowej), firmy kontraktowe, gdzie partnerzy zachowują swój dotychczasowy status prawny i firmy ze 100% udziałem kapitału zagranicznego. Poza tym, możliwa jest współpraca w oparciu o kooperację produkcyjną i kontrakty na administrowanie, stosowane głównie w hotelarstwie, przy zachowaniu własności nieruchomości przez stronę kubańską.

Głównymi inwestorami na Kubie są Kanada, Hiszpania i Włochy. Ponad 50% inwestycji zagranicznych pochodzi z krajów Unii Europejskiej, głównie Hiszpanii (turystyka, przemysł naftowy, transport, usługi finansowe, zaopatrzenie w wodę, przemysł cementowy). Inwestycje kanadyjskie to przede wszystkim turystyka, energetyka i nikiel, natomiast włoskie - telekomunikacja. Ważnymi inwestorami na Wyspie są również firmy pochodzące z Wenezueli, Brazylii i Chin.

Strategia rządu kubańskiego ukierunkowana na przyciągnięcie inwestycji zagranicznych, obejmuje szereg projektów (w ramach tzw. portfela możliwości – cartera de oportunidades). W tym celu utworzono również specjalną strefę ekonomiczną ZED Mariel, wokół portu w Mariel (ok. 60 km na wschód od Hawany). Wszystkie BIZ muszą zostać zaakceptowane przez poszczególne szczeble administracji, aczkolwiek od kilku lat trwają prace nad wprowadzeniem tzw. ventana única (jedyne okienko), gdzie inwestorzy mogliby załatwić wszystkie formalności łącznie.

Wg rządowych planów do zrównoważonego rozwoju konieczne są BIZ na poziomie 2,5 mld USD rocznie (dające wzrost PKB rzędu 5%), natomiast dotychczas udało się przyciągnąć inwestycje o wartości ok. 450 mln USD rocznie (2014-18).

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Kuba jest członkiem założycielem WTO, jednak nie odgrywa tam aktywnej roli, wykorzystując to forum przede wszystkim do piętnowania amerykańskiego embarga handlowego obowiązującego od 1962 r. Kuba nie należy do głównych światowych instytucji finansowych (MFW, BŚ). Wchodzi natomiast w skład: Stowarzyszenia Państw Karaibskich (AEC – Asociación de Estados del Caribe), Stowarzyszenia Integracji Latynoamerykańskiej (ALADI – Asociación Latinoamericana de Integración), bloku ACP, zrzeszającego kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku oraz Wspólnoty Państw Latynoamerykańskich i Karaibskich (CELAC). Jest też aktywnym członkiem Boliwariańskiego Sojuszu dla Ameryki (ALBA-TCP, Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América) – ugrupowania, w skład którego wchodzą oprócz Kuby: Antigua i Barbuda, Boliwia, Dominika, Grenada, Nikaragua, St. Kitts i Nevis, St. Lucia, St. Vincent i Grenadyny oraz Wenezuela. Ponadto jest członkiem: FAO, Międzynarodowej Organizacji Cukru (ISO - International Sugar Organization) i Międzynarodowej Organizacji Kawy (ICO - International Coffee Organization).

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

Udział Unii Europejskiej w handlu zagranicznym Kuby wyniósł w 2019 r. 36%. Kuba zajęła 82 miejsce wśród partnerów handlowych UE, z 0,1% udziałem w obrotach.

Obroty handlowe UE z Kubą w ostatnich latach przedstawiały się następująco:

2019 r.: eksport UE – 2,1 mld EURO (spadek o 2,3%), import – 0,3 mld EURO (wzrost o 7,3%).

Według danych za 2019 rok UE jest pierwszym partnerem handlowym Kuby, przed ChRL (12,5%), Meksykiem (6,6%), Rosją (5,6%) i Wenezuelą (5,1%).

UE eksportuje na Kubę głównie maszyny, wyroby przemysłu przetwórczego, urządzenia transportowe, produkty chemiczne i produkty pochodzenia zwierzęcego (zwierzęta żywe, produkty spożywcze), natomiast do najważniejszych produktów importowanych przez UE z Wyspy należą paliwa kopalne (ropa), wyroby tytoniowe, napoje alkoholowe, towary rolno-spożywcze, w tym owoce cytrusowe, miód i owoce morza.

Do końca 2013 r. Kuba była beneficjentem Ogólnego Systemu Preferencji Taryfowych (GSP) w obrotach z krajami Unii Europejskiej. Utraciła ten przywilej w następstwie zakwalifikowania do kategorii państw o wysokim średnim dochodzie (Upper Middle Income Country), na podstawie statystyk dot. PKB dostarczonych przez Kubę ONZ.

W latach 2017-2020 europejska pomoc rozwojowa dla Kuby potroiła się i wyniosła ok. 120 mln EUR na realizację programów w ramach priorytetów: 1) bezpieczeństwo żywnościowe, 2) środowisko naturalne, zmiany klimatu i energia, 3) wsparcie społecznej i gospodarczej modernizacji kraju. Dodatkowo, inicjatywy w zakresie dziedzictwa kulturowego mogą być wspierane z funduszy w ramach linii tematycznych. Kuba korzysta także z unijnych programów horyzontalnych o zasięgu regionalnym, finansowanych ze środków przeznaczonych na pomoc gospodarczą (Al-Invest, ALFA, URB-AL, @LIS).

12.12.2016 r., po 2 latach negocjacji, w Brukseli została podpisana Umowa o Dialogu Politycznym i Współpracy (Political Dialogue and Cooperation Agreement – PDCA), która jest pierwszą umową dwustronną między UE i PCz UE a Kubą. Umowa zdefiniowała na nowo stosunki bilateralne między Hawaną a Unią oraz PCz, zastępując dotychczasowy dialog prowadzony w trybie ad hoc. PDCA zapewniła instytucjonalne ramy i platformę ściślejszej współpracy i dialogu w ramach szerokiej gamy dziedzin polityki, w tym pomocy zagranicznej, nie objęła jednak preferencji handlowych. Umowa zastąpiła unijne Wspólne Stanowisko wobec Kuby z 1996 r., które uzależniało dotychczasowy rozwój kontaktów politycznych od kwestii przestrzegania na Kubie praw człowieka i swobód obywatelskich. Umowa ma charakter przełomu politycznego i odzwierciedla znaczącą poprawę stosunków między Kubą a PCz UE.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Obecnie współpraca gospodarcza między Kubą a Polską nie jest regulowana żadnymi umowami dwustronnymi.

Dwustronna wymiana handlowa

W strukturze handlu między Polską a Kubą dominują produkty rolno-spożywcze. W 2018 r. obroty
w handlu dwustronnym wyniosły 33,3 mln USD, w tym polski eksport – 33,2 mln, import – 0,084 mln.   

Głównymi pozycjami w polskim eksporcie na Kubę – podobnie jak w latach poprzednich – były „produkty pochodzenia zwierzęcego” i „gotowe artykuły spożywcze, alkohol, tytoń”. Wśród ważniejszych produktów eksportowanych przez Polskę na Kubę znajdują się: mleko w proszku, mięso mechanicznie oddzielane, ziarno orkiszowe, słód zbożowy, części zamienne do samolotów. W imporcie zdecydowanie dominowały „gotowe artykuły spożywcze, alkohol, tytoń” (3,4 mln USD, 97,1%). Polska importuje z Kuby przede wszystkim soki owocowe, cygara, tytoń nieprzetworzony i rum.

Interesującym i perspektywicznym obszarem współpracy polsko-kubańskiej jest sektor lotniczy. Firma Pezetel Aviation Sp. z o.o. podpisała w  ubiegłych latach szereg kontraktów dot. dostaw części do samolotów rolniczych polskiej produkcji używanych na Kubie.

Wzajemne inwestycje

W ostatnich latach we wzajemnym obrocie gospodarczym nie było inwestycji.

Współpraca samorządów gospodarczych

Brak współpracy na szczeblu samorządów gospodarczych – nie istnieją na Kubie. 

Działa natomiast Kubańska Izba Handlowa, która jest instytucją zrzeszającą najważniejsze przedsiębiorstwa kubańskie. Izba jest członkiem Międzynarodowej Izby Handlowej i Europejskiego Centrum Współpracy Międzynarodowej.

W dniu 9 lipca 2009 r. Krajowa Izba Gospodarcza i Izba Handlowa Kuby podpisały nową umowę o współpracy, która stanowi aktualizację dokumentu obowiązującego od 2001 roku.

W ostatnich latach na Kubie regularnie przebywały misje gospodarcze zorganizowane przez KIG (ostatnio w 2016 i 2018 r.) i reprezentująca sektory: energetyczny, elektryczny, budowlany, samochodowy, spożywczy, biotechnologii, maszynowy, kosmetyczny i IT. W 2017 i 2019 r. misje na Kubie zorganizował Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego. Misje wzięły udział w Międzynarodowych Targach Hawańskich FIHAV 2017 i 2019. Ambasada RP zorganizowała podczas misji polsko-kubańskie fora gospodarcze, podczas których obok oficjalnych wystąpień odbyły się spotkania B2B. Strona kubańska poinformowała o swoim zainteresowaniu wzrostem wymiany handlowej z Polską i zaoferowała gotowość pomocy polskim przedsiębiorcom zainteresowanym współpracą z partnerami kubańskimi.

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Kuba nie należy do łatwych rynków. Wszystkie ważne decyzje o charakterze ekonomicznym
i handlowym są podejmowane na szczeblu politycznym. Upolitycznienie i centralne sterowanie gospodarką prowadzi do zróżnicowanego traktowania zagranicznych partnerów i nierówności w dostępie do kubańskiego rynku.

Pomimo odczuwalnych braków na rynku, również w zakresie podstawowych produktów spożywczych, dostęp do niego jest utrudniony nie tylko z przyczyn politycznych, lecz także z powodu skomplikowanych procedur zakupowych oraz wygórowanych oczekiwań strony kubańskiej w odniesieniu do kredytowania dostaw z zagranicy lub długich terminów odroczenia płatności.

Najlepszą formą wejścia na rynek jest znalezienie odpowiedniego partnera kubańskiego, zainteresowanego importem towarów lub usług z Polski, posiadającego autoryzację Banku Centralnego na wydatkowanie środków i licencję importową obejmującą produkty oferowane przez polską firmę.

Kanały dystrybucji znajdują się pod całkowitą kontrolą firm państwowych powiązanych z danym sektorem towarowym. Zagraniczne firmy nie mają możliwości prowadzenia bezpośredniej sprzedaży detalicznej i hurtowej.

Dostęp do rynku pracy

Firmy posiadające siedzibę na Kubie mogą zatrudniać cudzoziemców. Konieczne jest przy tym uzyskanie zezwolenia z Ministerstwa Pracy. Zatrudnianie obywateli kubańskich obowiązkowo odbywa się za pośrednictwem państwowej agencji, która dysponuje pulą pracowników uprawnionych do podejmowania pracy w firmach z udziałem kapitału zagranicznego.

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Na Kubie nie ma możliwości nabywania nieruchomości przez obcokrajowców
i zagraniczne podmioty prawne. Firmy, które chcą posiadać przedstawicielstwo na Wyspie, mogą wynająć nieruchomość za pośrednictwem jednej z państwowych agencji wynajmujących budynki
i lokale cudzoziemcom.

Wdrożone w 2011 r. reformy w tym obszarze dotyczą wyłącznie obywateli kubańskich zamieszkałych na Wyspie oraz cudzoziemców legitymujących się kartą stałego pobytu.

System zamówień publicznych

Zgodnie z dyspozycją Banku Centralnego większe zamówienia dokonywane przez ministerstwa
i przedsiębiorstwa państwowe muszą opierać się na porównywaniu kilku ofert przy uwzględnieniu jakości, ceny, warunków płatności, terminów dostawy, gwarancji i usług posprzedażnych.
W ministerstwach i przedsiębiorstwach działają komitety dewizowe, które jednomyślnie decydują o udzieleniu zamówienia. Szczegółowe procedury dotyczące zamówień regulują wewnętrzne przepisy poszczególnych instytucji. W procedurze zamówień stosuje się preferencje wobec producentów krajowych, którzy mają m.in. prawo do złożenia ostatniej oferty w postępowaniu.

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Nie ma istotniejszych różnic w obyczajach w porównaniu z Polską. Na Kubie cudzoziemcy cieszą się uprzywilejowanym statusem. Kubańczycy są bardzo życzliwi i często starają się pomóc obcokrajowcom w znalezieniu restauracji lub noclegu, choć czasami oczekują wynagrodzenia za okazaną pomoc.

Przydatne kontakty i linki

Oficjalna strona Rządu Republiki Kuby                                                  www.cubagob.cu 

Ministerstwo Spraw Zagranicznych                                                       www.cubaminrex.cu

Ministerstwo Handlu Zagranicznego i Inwestycji Zagranicznych     www.mincex.cu

Ministerstwo Gospodarki i Planowania                                                www.mep.cu

Ministerstwo Finansów i Cen                                                                  www.mfp.cu

Ministerstwo Informatyki i Telekomunikacji                                       www.mincom.gob.cu

Bank Centralny Kuby                                                                                 www.bc.gob.cu

Ambasada Republiki Kuby w Warszawie                                               www.cubadiplomatica.cu/polonia

Oficjalna prasa ekonomiczna:

Tygodnik „Opciones”: www.opciones.cu , podejmuje tematy związane z gospodarką, handlem i turystyką.

Miesięcznik „Negocios” wydawany przez rządową Agencję Prasową „Prensa Latina”.

Oficjalne strony o charakterze ekonomicznym:

Centrum Promocji Handlu Zagranicznego i Inwestycji Zagranicznych Rep. Kuby      www.cepec.cu

Kubański Urząd Statystyczny                                                                                                www.one.cu

Kubański Urząd Celny                                                                                                             www.aduana.co.cu

Izba Handlowa Republiki Kuby                                                                                             www.camaracuba.cu

Kubańskie Stowarzyszenie Ekonomistów i Księgowych

(ANEC – Asociación Nacional de Economistas y Contadores)                                       www.anec.cu


Data aktualizacji: 14.05.2020