Awans zawodowy nauczycieli
Awans zawodowy nauczycieli w rozdziale 3a i 3b Karty Nauczyciela oraz rola ORPEG
Awans zawodowy nauczycieli jest jednym z mechanizmów służących potwierdzaniu rozwoju zawodowego, jakości pracy nauczyciela oraz spełniania wymagań określonych w przepisach prawa oświatowego. Obecnie w Karcie Nauczyciela przewidziane są dwa stopnie awansu zawodowego: nauczyciel mianowany oraz nauczyciel dyplomowany. Nauczyciel, który nie posiada stopnia awansu zawodowego, jest określany jako nauczyciel początkujący, nie jest to jednak odrębny stopień awansu zawodowego, lecz etap poprzedzający możliwość ubiegania się o stopień nauczyciela mianowanego.
W odniesieniu do nauczycieli związanych z edukacją polską za granicą znaczenie mają dwa rozdziały Karty Nauczyciela: rozdział 3a, dotyczący awansu zawodowego nauczycieli, oraz rozdział 3b, dotyczący awansu zawodowego nauczycieli szkół za granicą. Rozdział 3a ma zastosowanie do nauczycieli szkół polskich przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP oraz do sekcji polskich we Francji, natomiast rozdział 3b dotyczy nauczycieli szkół za granicą, w tym nauczycieli języka polskiego, historii, geografii i innych przedmiotów nauczanych w języku polskim w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw lub w innych formach prowadzonych przez organizacje społeczne zarejestrowane za granicą.
Awans zawodowy w rozdziale 3a Karty Nauczyciela
Rozdział 3a Karty Nauczyciela reguluje klasyczną ścieżkę awansu zawodowego nauczycieli. W kontekście ORPEG obejmuje ona przede wszystkim nauczycieli szkół polskich przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP oraz nauczycieli sekcji polskich we Francji. Jest to ścieżka właściwa dla nauczycieli zatrudnionych w strukturach, w których stosuje się przepisy Karty Nauczyciela w zakresie awansu zawodowego nauczycieli szkół polskich.
Pierwszym etapem tej ścieżki jest okres pracy nauczyciela początkującego, który odbywa przygotowanie do zawodu nauczyciela. Co do zasady trwa ono 3 lata i 9 miesięcy, przy czym w określonych przypadkach może zostać skrócone do 2 lat i 9 miesięcy, na przykład gdy nauczyciel posiada stopień naukowy albo przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Polsce prowadził zajęcia w szkole za granicą.
W czasie przygotowania do zawodu nauczyciel pracuje pod opieką mentora. Mentor wspiera nauczyciela w bieżącym wdrażaniu do pracy, pomaga w doborze form doskonalenia zawodowego, dzieli się wiedzą i doświadczeniem, umożliwia obserwowanie zajęć oraz obserwuje zajęcia prowadzone przez nauczyciela.
Warunkiem uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego w rozdziale 3a jest spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela, uzyskanie co najmniej dobrej oceny pracy w ostatnim roku przygotowania, uzyskanie pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.
Kolejnym stopniem jest nauczyciel dyplomowany. O ten stopień może ubiegać się nauczyciel mianowany po przepracowaniu wymaganego okresu od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego. Co do zasady jest to 5 lat i 9 miesięcy, a w określonych przypadkach 4 lata i 9 miesięcy. Warunkiem uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego jest także spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, posiadanie co najmniej bardzo dobrej oceny pracy uzyskanej w ostatnim roku pracy przed złożeniem wniosku oraz uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po analizie dorobku zawodowego i rozmowie z nauczycielem.
Rola ORPEG w awansie z rozdziału 3a
W przypadku nauczycieli szkół polskich za granicą ORPEG pełni szczególną rolę, ponieważ powierzono mu wykonywanie zadań związanych z nadzorem pedagogicznym, zadaniami organu prowadzącego oraz awansem zawodowym nauczycieli tych szkół. Wynika to z regulacji dotyczących powierzenia ORPEG zadań wobec szkół polskich przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP.
W praktyce oznacza to, że ORPEG uczestniczy w organizowaniu i obsłudze procedur awansowych nauczycieli szkół polskich. W przypadku postępowania na stopień nauczyciela mianowanego komisję egzaminacyjną powołuje organ prowadzący szkołę, a w skład komisji wchodzą m.in. przedstawiciel organu prowadzącego, przedstawiciel organu sprawującego nadzór pedagogiczny, dyrektor szkoły oraz eksperci. Natomiast w przypadku postępowania na stopień nauczyciela dyplomowanego komisję kwalifikacyjną powołuje organ sprawujący nadzór pedagogiczny.
Rola ORPEG w rozdziale 3a ma więc charakter organizacyjny, nadzorczy i proceduralny. ORPEG czuwa nad prawidłowością czynności związanych z awansem zawodowym nauczycieli szkół polskich, uczestniczy w procedurach wynikających z roli organu prowadzącego i organu sprawującego nadzór pedagogiczny oraz zapewnia zgodność działań szkół z przepisami Karty Nauczyciela i aktami wykonawczymi.
Awans zawodowy w rozdziale 3b Karty Nauczyciela
Rozdział 3b Karty Nauczyciela został wprowadzony jako odrębna ścieżka awansu zawodowego dla nauczycieli szkół za granicą. Dotyczy on przede wszystkim nauczycieli pracujących poza polskim systemem oświaty, w środowiskach polonijnych i polskich za granicą, którzy prowadzą nauczanie języka polskiego, wiedzy o Polsce, historii, geografii lub innych przedmiotów w języku polskim.
Nauczyciele szkół za granicą mogą ubiegać się o te same stopnie awansu zawodowego, które przewiduje Karta Nauczyciela, czyli o stopień nauczyciela mianowanego i nauczyciela dyplomowanego. Warunkiem ubiegania się o awans jest m.in. posiadanie wymaganych kwalifikacji oraz brak prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo.
W przypadku nauczyciela szkoły za granicą nieposiadającego stopnia awansu zawodowego warunkiem uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego jest posiadanie kwalifikacji, odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela, uzyskanie pozytywnej oceny realizacji planu rozwoju zawodowego, uzyskanie pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach oraz zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną.
Przygotowanie do zawodu nauczyciela w rozdziale 3b trwa co do zasady 3 lata i 9 miesięcy. Nauczyciel szkoły za granicą, który posiada stopień naukowy, może odbyć przygotowanie w wymiarze 2 lat i 9 miesięcy.
Nauczyciel szkoły za granicą posiadający stopień nauczyciela mianowanego może ubiegać się o stopień nauczyciela dyplomowanego, jeżeli przez wymagany okres prowadził zajęcia w szkole za granicą. Co do zasady okres ten wynosi 5 lat i 9 miesięcy od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego, a w przypadku nauczyciela posiadającego stopień naukowy 4 lata i 9 miesięcy. Warunkiem nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego jest także uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej, która analizuje dorobek zawodowy nauczyciela i przeprowadza z nim rozmowę.
Rozdział 3b przewiduje również szczególną możliwość nadania stopnia nauczyciela mianowanego nauczycielowi szkoły za granicą posiadającemu znaczący dorobek zawodowy, który w okresie 20 lat poprzedzających złożenie wniosku przez co najmniej 15 lat szkolnych prowadził zajęcia w szkole za granicą. W takim przypadku stopień może zostać nadany po analizie dokumentów potwierdzających kwalifikacje, dorobek zawodowy oraz wymagany okres prowadzenia zajęć.
Rola ORPEG w awansie z rozdziału 3b
W awansie zawodowym nauczycieli szkół za granicą rola ORPEG jest szczególnie istotna, ponieważ Dyrektor ORPEG został upoważniony do załatwiania indywidualnych spraw z zakresu awansu zawodowego nauczycieli szkół za granicą, w tym do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie nadania albo odmowy nadania stopnia awansu zawodowego.
Postępowania w rozdziale 3b prowadzone są z wykorzystaniem systemu teleinformatycznego. System służy m.in. składaniu wniosków o rozpoczęcie przygotowania do zawodu nauczyciela, składaniu wniosków o podjęcie postępowania egzaminacyjnego albo kwalifikacyjnego, dokumentowaniu przebiegu przygotowania do zawodu.
W praktyce ORPEG realizuje zadania związane z oceną dokumentacji, obsługą systemu, wyznaczaniem mentorów, organizacją postępowań egzaminacyjnych i kwalifikacyjnych, komunikacją z nauczycielami i mentorami oraz przygotowaniem decyzji w sprawach awansu zawodowego nauczycieli szkół za granicą.
Najważniejsze różnice między rozdziałem 3a i 3b
Zasadnicza różnica między rozdziałem 3a i 3b polega na kręgu nauczycieli, do których stosuje się daną ścieżkę. Rozdział 3a dotyczy nauczycieli objętych standardowym systemem awansu zawodowego, w tym w kontekście ORPEG nauczycieli szkół polskich przy placówkach RP oraz sekcji polskich we Francji. Rozdział 3b dotyczy natomiast nauczycieli szkół za granicą, pracujących w środowiskach polonijnych poza granicami kraju.
Druga różnica dotyczy organizacji postępowania. W rozdziale 3a znaczącą rolę odgrywa dyrektor szkoły, organ prowadzący oraz organ sprawujący nadzór pedagogiczny. W rozdziale 3b procedura jest w większym stopniu scentralizowana i realizowana przez system teleinformatyczny, a indywidualne sprawy z zakresu awansu zawodowego nauczycieli szkół za granicą obsługuje ORPEG na podstawie upoważnienia właściwego ministra.
W obu ścieżkach podstawowe założenie jest jednak wspólne: awans zawodowy nie jest wyłącznie formalnym potwierdzeniem stażu pracy, lecz procedurą służącą ocenie kwalifikacji, doświadczenia, jakości pracy, efektów działań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz dorobku zawodowego nauczyciela.