Jestem świadkiem
Jeżeli otrzymałeś wezwanie w charakterze świadka, oznacza to, że organ prowadzący postępowanie albo sąd chce uzyskać od Ciebie informacje, które mogą mieć znaczenie dla sprawy.
Świadek nie jest osobą podejrzaną ani oskarżoną. Jego zadaniem jest złożenie zeznań o tym, co wie w związku ze sprawą. Możesz być świadkiem dlatego, że widziałeś zdarzenie, słyszałeś rozmowę, posiadasz dokumenty albo znasz okoliczności ważne dla postępowania.
Poniżej znajdziesz najważniejsze informacje o prawach i obowiązkach świadka. Pełna treść pouczenia znajduje się również na tej stronie.
- Co oznacza wezwanie w charakterze świadka
Jeżeli zostałeś wezwany jako świadek, masz obowiązek stawić się w miejscu i terminie wskazanym w wezwaniu oraz złożyć zeznania.
Wezwanie może pochodzić między innymi z prokuratury, Policji albo sądu. W piśmie powinieneś znaleźć informację, gdzie i kiedy masz się stawić oraz w jakiej sprawie zostałeś wezwany.
Jeżeli nie możesz przyjść w wyznaczonym terminie, nie ignoruj wezwania. Skontaktuj się z organem, który je wysłał, i wyjaśnij przyczynę niestawiennictwa.
- Masz obowiązek mówić prawdę
Przed przesłuchaniem zostaniesz pouczony o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy.
Oznacza to, że jako świadek masz obowiązek mówić prawdę i nie możesz pomijać informacji, które są objęte pytaniem i mają znaczenie dla sprawy.
W postępowaniu przygotowawczym potwierdzasz podpisem, że zostałeś pouczony o tej odpowiedzialności.
W postępowaniu sądowym przed rozpoczęciem zeznań możesz mieć obowiązek złożenia przyrzeczenia, chyba że sąd od tego odstąpi.
- Jeżeli nie możesz się stawić
Jeżeli nie możesz stawić się na wezwanie z powodu choroby, nieobecność trzeba usprawiedliwić zaświadczeniem wystawionym przez lekarza sądowego.
Inne zaświadczenie albo zwolnienie lekarskie może nie wystarczyć do usprawiedliwienia nieobecności.
Jeżeli nie stawisz się bez usprawiedliwienia, może zostać nałożona kara pieniężna. Możliwe jest także zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie, a w przypadkach przewidzianych w przepisach również aresztowanie.
Jeżeli nie możesz stawić się z powodu choroby, kalectwa albo innej niedającej się pokonać przeszkody, możesz zostać przesłuchany w miejscu swojego pobytu.
- Zwrot kosztów stawiennictwa
Jeżeli stawiłeś się na wezwanie, możesz złożyć wniosek o zwrot kosztów stawiennictwa.
Wniosek możesz złożyć ustnie do protokołu albo na piśmie. Trzeba to zrobić w terminie 3 dni od zakończenia czynności z Twoim udziałem.
Zwrot kosztów może dotyczyć między innymi kosztów podróży albo utraconego zarobku, jeżeli spełnione są warunki określone w przepisach.
- Przesłuchanie w szczególnych warunkach
W wyjątkowych sytuacjach możesz zostać przesłuchany przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przesłuchanie na odległość.
Może tak być na przykład wtedy, gdy istnieje obawa, że bezpośrednia obecność oskarżonego mogłaby oddziaływać na Ciebie krępująco.
Jeżeli jesteś małoletnim świadkiem albo pokrzywdzonym w szczególnych rodzajach spraw, przesłuchanie może odbywać się według specjalnych zasad — na przykład tylko raz, przez sąd, w odpowiednio przystosowanym, przyjaznym pokoju, z utrwaleniem przebiegu czynności.
W określonych sprawach w przesłuchaniu może wziąć udział wskazana przez Ciebie osoba dorosła, jeżeli nie ograniczy to swobody Twojej wypowiedzi.
- Prawo do odmowy składania zeznań
Nie każdy świadek musi składać zeznania w każdej sytuacji.
Możesz odmówić składania zeznań, jeżeli jesteś osobą najbliższą dla oskarżonego. Dotyczy to na przykład małżonka, rodzica, dziecka, osoby pozostającej we wspólnym pożyciu albo osoby pozostającej w stosunku przysposobienia.
Prawo do odmowy składania zeznań przysługuje także po ustaniu małżeństwa albo przysposobienia.
Możesz odmówić składania zeznań również wtedy, gdy w innej sprawie jesteś oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.
Pamiętaj, że samo prawo do odmowy składania zeznań nie zwalnia Cię z obowiązku stawiennictwa na wezwanie. Musisz się stawić, a decyzję o skorzystaniu z prawa do odmowy możesz złożyć podczas czynności.
- Prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie
Możesz odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić Ciebie albo osobę dla Ciebie najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
To nie jest to samo co odmowa składania zeznań w całości. W tym przypadku odmawiasz odpowiedzi tylko na konkretne pytanie.
- Możesz żądać wyłączenia jawności rozprawy
Jeżeli treść Twoich zeznań mogłaby narazić Ciebie albo osobę dla Ciebie najbliższą na hańbę, możesz żądać, aby rozprawa była niejawna.
O tym, czy rozprawa będzie prowadzona z wyłączeniem jawności, decyduje sąd.
- Zwolnienie od złożenia zeznań lub odpowiedzi na pytanie
Jeżeli pozostajesz z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym, możesz wnosić o zwolnienie od złożenia zeznania albo od odpowiedzi na pytanie.
Taka sytuacja może dotyczyć relacji osobistej, która nie mieści się wprost w pojęciu osoby najbliższej, ale jest na tyle istotna, że składanie zeznań mogłoby być dla Ciebie szczególnie trudne.
- Tajemnica zawodowa i inne tajemnice
Jeżeli pytania mają dotyczyć informacji objętych tajemnicą, zasady przesłuchania zależą od rodzaju tej tajemnicy.
W niektórych przypadkach możesz zeznawać dopiero po zwolnieniu z obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawnioną osobę albo organ.
Dotyczy to między innymi informacji tajnych, ściśle tajnych, zastrzeżonych, poufnych oraz informacji objętych tajemnicą zawodową.
W przypadku niektórych tajemnic, takich jak tajemnica adwokacka, radcy prawnego, notarialna, lekarska, dziennikarska, doradcy podatkowego, statystyczna albo tajemnica Prokuratorii Generalnej, o możliwości przesłuchania decyduje sąd.
Są też sytuacje, w których dana osoba nie może być przesłuchana co do określonych faktów. Dotyczy to na przykład obrońcy w zakresie faktów, o których dowiedział się udzielając pomocy prawnej, duchownego co do faktów poznanych przy spowiedzi oraz mediatora co do faktów poznanych w postępowaniu mediacyjnym, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.
- Badania i pobranie materiału
W niektórych sytuacjach świadek może zostać poddany czynnościom potrzebnym do ustalenia okoliczności sprawy.
Jeżeli istnieją wątpliwości dotyczące Twojego stanu psychicznego, rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania albo odtwarzania spostrzeżeń, możesz zostać przesłuchany z udziałem biegłego lekarza albo biegłego psychologa.
Za Twoją zgodą możesz zostać poddany oględzinom ciała oraz badaniu lekarskiemu albo psychologicznemu.
Jeżeli trzeba ograniczyć krąg osób podejrzanych albo ustalić wartość dowodową ujawnionych śladów, mogą zostać pobrane od Ciebie odciski palców, wymaz ze śluzówki policzków, włosy, ślina, próby pisma albo zapach. Możesz zostać także sfotografowany, a Twój głos może zostać nagrany.
Tylko za Twoją zgodą biegły może zastosować środki techniczne służące kontroli nieświadomych reakcji organizmu.
- Ochrona Twoich danych
Twoje dane dotyczące miejsca zamieszkania i miejsca pracy, a także numer telefonu, telefaks i adres poczty elektronicznej, nie są ujawniane w aktach sprawy. Umieszcza się je w odrębnym załączniku, dostępnym dla organu prowadzącego postępowanie.
Dane te mogą zostać ujawnione tylko wyjątkowo.
Pytania zadawane podczas przesłuchania nie powinny zmierzać do ujawnienia Twojego miejsca zamieszkania ani miejsca pracy, chyba że ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
- Świadek anonimowy
Jeżeli istnieje niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach — Twojego lub Twoich najbliższych — można zachować w tajemnicy także okoliczności, które pozwalałyby ustalić Twoją tożsamość.
Jest to tak zwany świadek anonimowy.
Do czasu zamknięcia przewodu sądowego przed sądem pierwszej instancji możesz wystąpić do sądu z wnioskiem o uchylenie decyzji o zachowaniu tych okoliczności w tajemnicy.
- Ochrona i pomoc dla świadka
Jeżeli istnieje zagrożenie dla życia albo zdrowia Twojego lub Twoich najbliższych, możesz otrzymać ochronę Policji na czas czynności procesowej.
Jeżeli stopień zagrożenia jest wysoki, możliwa jest także ochrona osobista albo pomoc w zmianie miejsca pobytu.
Wniosek o ochronę kieruje się do komendanta wojewódzkiego Policji za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie albo sądu.
Ty i Twoi najbliżsi możecie również uzyskać bezpłatną pomoc psychologiczną w Sieci Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem.
- Pełnomocnik świadka
Jeżeli wymagają tego Twoje interesy w toczącym się postępowaniu, możesz ustanowić pełnomocnika.
Pełnomocnikiem może być adwokat albo radca prawny.
Jeżeli wykażesz, że nie stać Cię na pełnomocnika, sąd może na Twój wniosek wyznaczyć pełnomocnika z urzędu.
Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może odmówić udziału ustanowionego przez Ciebie pełnomocnika, jeżeli uzna, że nie wymaga tego obrona Twoich interesów.
- Przesłuchanie przez konsula
Jeżeli przebywasz za granicą, możesz zostać przesłuchany przez konsula.
Takie przesłuchanie może odbyć się tylko wtedy, gdy wyrazisz na to zgodę.
- O czym warto pamiętać
Jeżeli dostałeś wezwanie jako świadek, przeczytaj je uważnie. Sprawdź termin, miejsce, nazwę organu, sygnaturę sprawy oraz pouczenie.
Jeżeli nie rozumiesz wezwania albo nie wiesz, czy możesz skorzystać z prawa do odmowy składania zeznań, odmowy odpowiedzi na pytanie albo innego uprawnienia, zapytaj o to przed przesłuchaniem.
Jako świadek masz obowiązek stawić się na wezwanie i mówić prawdę, ale masz też prawa, które mają chronić Twoje bezpieczeństwo, prywatność i sytuację procesową.