Prokuratura Okręgowa
w Warszawie

Jeżeli przestępstwo bezpośrednio naruszyło albo zagroziło Twojemu dobru prawnemu, możesz być pokrzywdzonym w postępowaniu karnym. Ta strona pomoże Ci zrozumieć, co oznacza bycie pokrzywdzonym, na jakim etapie może znajdować się sprawa i jaka może być Twoja rola w postępowaniu. Szczegółowe informacje znajdziesz w pełnym pouczeniu o uprawnieniach i obowiązkach pokrzywdzonego.

Kiedy jesteś pokrzywdzonym

Pokrzywdzonym jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone albo zagrożone przez przestępstwo. Może chodzić na przykład o Twoje zdrowie, bezpieczeństwo, wolność, nietykalność cielesną, mienie, prywatność albo inne dobro chronione przez prawo. Pokrzywdzonym może być osoba fizyczna. Pokrzywdzonym może być także osoba prawna albo inny podmiot, jeżeli przestępstwo bezpośrednio naruszyło albo zagroziło jego dobru prawnemu. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba, która nie może samodzielnie wykonywać swoich praw, mogą działać za nią inne osoby wskazane w przepisach. Dotyczy to na przykład osoby małoletniej, osoby ubezwłasnowolnionej albo osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia. W razie śmierci pokrzywdzonego jego prawa mogą wykonywać osoby najbliższe albo osoby pozostające na jego utrzymaniu.

Na jakim etapie może być Twoja sprawa

Sprawa karna może mieć kilka etapów. Twoja rola i zakres uprawnień zależą między innymi od tego, na którym etapie znajduje się postępowanie.

Postępowanie przygotowawcze

Postępowanie przygotowawcze to etap przed skierowaniem sprawy do sądu. Może mieć formę śledztwa albo dochodzenia. Na tym etapie ustala się, czy doszło do przestępstwa, kto może ponosić za nie odpowiedzialność i jakie dowody trzeba zebrać. Postępowanie przygotowawcze prowadzi albo nadzoruje prokurator. Czynności mogą wykonywać także inne organy, w szczególności Policja. W postępowaniu przygotowawczym jesteś stroną. Oznacza to, że możesz działać we własnym imieniu, składać wnioski, korzystać z pomocy pełnomocnika i wykonywać prawa przewidziane dla pokrzywdzonego.

Postępowanie sądowe

Postępowanie sądowe rozpoczyna się po skierowaniu sprawy do sądu. Na tym etapie sąd rozpoznaje sprawę i wydaje orzeczenie. Samo bycie pokrzywdzonym nie zawsze oznacza, że przed sądem automatycznie masz wszystkie prawa strony. W sprawach z oskarżenia publicznego możesz uzyskać pozycję strony, jeżeli złożysz oświadczenie, że chcesz działać jako oskarżyciel posiłkowy. Oświadczenie możesz złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie. Trzeba to zrobić najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, czyli do momentu przedstawienia zarzutów oskarżenia na rozprawie.

Rodzaje ścigania i Twoja rola

Nie każda sprawa karna toczy się w taki sam sposób. Dla pokrzywdzonego ważne jest przede wszystkim to, czy sprawa jest prowadzona z oskarżenia publicznego, czy z oskarżenia prywatnego.

Sprawy z oskarżenia publicznego

W sprawach z oskarżenia publicznego oskarżenie co do zasady wnosi i popiera oskarżyciel publiczny, najczęściej prokurator. Są to sprawy, w których ściganie przestępstwa leży w interesie publicznym. Jeżeli sprawa z oskarżenia publicznego trafi do sądu, możesz działać jako oskarżyciel posiłkowy. To ważne: oskarżyciel posiłkowy występuje właśnie w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Jako oskarżyciel posiłkowy działasz obok oskarżyciela publicznego albo — w określonych sytuacjach — zamiast niego. Dzięki temu możesz korzystać z praw strony w postępowaniu sądowym, na przykład składać wnioski dowodowe, zadawać pytania przesłuchiwanym osobom i zaskarżyć orzeczenie, jeżeli przepisy na to pozwalają.

Sprawy ścigane na wniosek

Niektóre przestępstwa są ścigane z oskarżenia publicznego, ale do rozpoczęcia albo prowadzenia ścigania potrzebny jest wniosek o ściganie. Jeżeli sprawa wymaga wniosku o ściganie, organ prowadzący postępowanie powinien wyjaśnić Ci, czy taki wniosek jest potrzebny i jakie skutki wiążą się z jego złożeniem albo cofnięciem. Po złożeniu wniosku o ściganie sprawa co do zasady toczy się jak sprawa z oskarżenia publicznego. Oznacza to, że po skierowaniu sprawy do sądu możesz występować jako oskarżyciel posiłkowy, jeżeli złożysz wymagane oświadczenie w terminie.

Sprawy z oskarżenia prywatnego

Są też sprawy z oskarżenia prywatnego. W takich sprawach to pokrzywdzony co do zasady wnosi i popiera oskarżenie jako oskarżyciel prywatny. Oskarżyciel prywatny to inna rola niż oskarżyciel posiłkowy. Oskarżyciel posiłkowy działa w sprawach z oskarżenia publicznego. Oskarżyciel prywatny działa w sprawach z oskarżenia prywatnego. Jeżeli nie wiesz, czy Twoja sprawa jest z oskarżenia publicznego, czy z oskarżenia prywatnego, zapytaj o to organ prowadzący postępowanie. Ma to znaczenie dla tego, kto wnosi oskarżenie do sądu i w jakiej roli możesz występować.

Dlaczego terminy są ważne

W postępowaniu karnym wiele uprawnień zależy od zachowania terminu. Dotyczy to między innymi zażalenia, oświadczenia o działaniu jako oskarżyciel posiłkowy, wniosków składanych w toku postępowania oraz środków zaskarżenia. Jeżeli otrzymasz pismo z prokuratury, Policji albo sądu, przeczytaj je uważnie. Zwróć szczególną uwagę na termin, nazwę pisma oraz pouczenie, które znajduje się na końcu dokumentu.