Prokuratura Okręgowa
w Warszawie

Jako pokrzywdzony masz prawo uczestniczyć w postępowaniu, otrzymywać informacje, składać wnioski i korzystać z pomocy. Zakres Twoich praw zależy od etapu sprawy oraz od tego, w jakiej roli występujesz. Poniżej znajdziesz najważniejsze prawa wyjaśnione prostym językiem. Szczegóły i podstawy prawne znajdują się w pełnym pouczeniu.

Masz prawo do informacji

Masz prawo wiedzieć, jakie przysługują Ci prawa i jakie masz obowiązki. Możesz pytać prowadzącego postępowanie, jeżeli nie rozumiesz pisma, terminu albo czynności, w której masz uczestniczyć. Prowadzący postępowanie powinien wyjaśnić Ci Twoje prawa i obowiązki w sposób kompletny i zrozumiały. Możesz także złożyć wniosek o przekazanie informacji o tym, jak sprawa zakończyła się w sądzie. Taki wniosek można złożyć już w postępowaniu przygotowawczym.

Masz prawo do pełnomocnika

Możesz ustanowić pełnomocnika. Pełnomocnikiem może być adwokat albo radca prawny. Pełnomocnik może reprezentować Cię w całym postępowaniu albo przy konkretnej czynności procesowej. Możesz mieć nie więcej niż trzech pełnomocników jednocześnie. Jeżeli nie stać Cię na pełnomocnika z wyboru, możesz ubiegać się o pełnomocnika z urzędu. We wniosku trzeba wykazać, że nie jesteś w stanie ponieść kosztów pełnomocnika bez szkody dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

Masz prawo do tłumacza

Jeżeli nie znasz języka polskiego, masz prawo do pomocy tłumacza. Prawo do tłumacza przysługuje także wtedy, gdy jesteś osobą głuchą albo nie mówisz, a porozumienie się z Tobą na piśmie nie wystarcza. Tłumacz może być potrzebny również wtedy, gdy trzeba przetłumaczyć pismo, dokument albo dowód sporządzony w języku, którego nie znasz.

Masz prawo do ochrony swoich danych

Twoje dane kontaktowe, takie jak adres miejsca zamieszkania, adres miejsca pracy, numer telefonu i adres poczty elektronicznej, nie powinny znajdować się w głównych aktach sprawy. Umieszcza się je w odrębnym załączniku. Sąd albo organ prowadzący postępowanie przygotowawcze może ujawnić te dane tylko wyjątkowo. Podczas przesłuchania pytania nie powinny zmierzać do ujawnienia Twojego miejsca zamieszkania albo miejsca pracy, chyba że ma to znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Masz prawo brać udział w czynnościach

Jeżeli ma odbyć się czynność, w której masz prawo uczestniczyć, powinieneś zostać powiadomiony o jej czasie i miejscu. W postępowaniu przygotowawczym możesz wskazać osobę, której ufasz, i poprosić, aby była obecna podczas czynności z Twoim udziałem. Taka osoba może być obecna, jeżeli nie uniemożliwi to przeprowadzenia czynności ani nie utrudni jej w istotny sposób. Jeżeli czynności nie będzie można powtórzyć na rozprawie, co do zasady możesz wziąć w niej udział. Ma to znaczenie zwłaszcza przy czynnościach ważnych dla zabezpieczenia dowodów.

Masz prawo składać wnioski dowodowe

Możesz składać wnioski dowodowe. Możesz na przykład wnioskować o przesłuchanie świadka, uzyskanie dokumentu albo dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. W postępowaniu przygotowawczym, jeżeli złożyłeś wniosek o przeprowadzenie czynności i chcesz wziąć w niej udział, co do zasady nie można odmówić Ci udziału w tej czynności. Możesz także zażądać, aby Cię przesłuchano, jeżeli w śledztwie albo dochodzeniu odstąpiono od Twojego przesłuchania. Takie żądanie nie zostanie uwzględnione, jeżeli prowadziłoby do przewlekłości postępowania.

Masz prawo do akt sprawy

W postępowaniu przygotowawczym możesz żądać dostępu do akt sprawy. Możesz także wnioskować o wydanie odpisów albo kopii z akt lub samodzielnie sporządzać kopie. Dostęp do akt może zostać ograniczony ze względu na ważny interes państwa albo dobro postępowania. Po skierowaniu sprawy do sądu pełny dostęp do akt przysługuje Ci wtedy, gdy działasz jako strona, na przykład jako oskarżyciel posiłkowy.

Masz prawo działać jako oskarżyciel posiłkowy

W sprawach z oskarżenia publicznego możesz działać przed sądem jako oskarżyciel posiłkowy. Aby to zrobić, musisz złożyć oświadczenie, że chcesz działać jako oskarżyciel posiłkowy. Możesz złożyć je ustnie do protokołu albo pisemnie. Termin jest bardzo ważny. Oświadczenie trzeba złożyć najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego, czyli do momentu przedstawienia zarzutów oskarżenia na rozprawie. Jeżeli zostaniesz oskarżycielem posiłkowym, działasz w postępowaniu sądowym jako strona. Możesz wtedy korzystać z uprawnień strony, w tym składać wnioski dowodowe, zadawać pytania i zaskarżać orzeczenia, jeżeli przepisy na to pozwalają.

Masz prawo działać jako oskarżyciel prywatny

W sprawach z oskarżenia prywatnego możesz występować jako oskarżyciel prywatny. Oznacza to, że to Ty co do zasady wnosisz i popierasz oskarżenie. Jeżeli Twoja sprawa należy do spraw z oskarżenia prywatnego, warto upewnić się, jakie pismo należy złożyć, do jakiego sądu i w jakim terminie.

Masz prawo wnieść zażalenie

Masz prawo wnieść zażalenie w przypadkach przewidzianych w ustawie. Zażalenie może przysługiwać między innymi wtedy, gdy w ciągu 6 tygodni od złożenia zawiadomienia o przestępstwie nie otrzymasz informacji o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego. Możesz także wnieść zażalenie na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego albo o jego umorzeniu. Termin wynosi 7 dni od doręczenia postanowienia. Zażalenie przysługuje również na czynności naruszające Twoje prawa oraz w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.

Masz prawo do mediacji

Na każdym etapie postępowania możesz złożyć wniosek o skierowanie sprawy do postępowania mediacyjnego. Postępowanie mediacyjne jest dobrowolne. Jego celem jest między innymi próba uzgodnienia między pokrzywdzonym a oskarżonym sposobu naprawienia szkody. Postępowanie mediacyjne prowadzi mediator. Mediator ma obowiązek zachować w tajemnicy jego przebieg.

Masz prawo domagać się naprawienia szkody albo zadośćuczynienia

Możesz złożyć wniosek, aby sąd orzekł od oskarżonego na Twoją rzecz obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, w całości albo w części. Możesz także złożyć wniosek o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Wniosek można złożyć do zamknięcia przewodu sądowego.

Masz prawo ubiegać się o zwrot kosztów

Możesz złożyć do sądu wniosek o zwrot wydatków poniesionych w związku z postępowaniem karnym. Może to dotyczyć między innymi kosztów ustanowienia pełnomocnika albo kosztów stawiennictwa w sądzie.

Masz prawo do informacji o tymczasowym aresztowaniu

Sąd albo prokurator powinien zawiadomić Cię, jeżeli tymczasowe aresztowanie stosowane wobec podejrzanego zostało uchylone, zmienione na inny środek zapobiegawczy powodujący zwolnienie podejrzanego z aresztu śledczego albo jeżeli podejrzany uciekł z aresztu śledczego. Możesz zrezygnować z otrzymywania takich informacji.

Masz prawo do ochrony i pomocy

Jeżeli istnieje zagrożenie dla życia albo zdrowia Twojego lub Twoich najbliższych, możesz ubiegać się o ochronę Policji na czas czynności procesowej. Jeżeli zagrożenie jest wysokie, możliwa jest także ochrona osobista albo pomoc w zmianie miejsca pobytu. Ty i Twoi najbliżsi możecie również uzyskać bezpłatną pomoc medyczną, psychologiczną, rehabilitacyjną, prawną oraz materialną w Sieci Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem.

Możesz wystąpić o kompensatę państwową

Jeżeli spełniasz warunki określone w ustawie, możesz złożyć do sądu wniosek o kompensatę państwową. Kompensata może dotyczyć określonych kosztów i strat, takich jak utracone zarobki lub inne środki utrzymania, koszty leczenia i rehabilitacji albo koszty pogrzebu. Możesz ubiegać się o kompensatę wtedy, gdy nie możesz uzyskać tych środków od sprawcy, z ubezpieczenia albo ze środków pomocy społecznej.