Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Białymstoku

31 maja obchodzimy Światowy Dzień bez Tytoniu – inicjatywę World Health Organization mającą zwrócić uwagę na zagrożenia zdrowotne związane z używaniem wyrobów tytoniowych i nikotynowych. Tegoroczne obchody są okazją do refleksji nad tym, jak zmienił się przemysł nikotynowy oraz jakie mechanizmy marketingowe stosuje dziś wobec młodych ludzi.

Choć klasyczne reklamy papierosów zniknęły z telewizji i billboardów, sam marketing nikotyny nie zniknął. Zmieniła się jedynie forma przekazu.

Od papierosów „dla elit” do e-papierosów jako elementu stylu życia

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu papierosy reklamowano jako symbol prestiżu, nowoczesności i sukcesu. W reklamach występowali lekarze, sportowcy i celebryci, a palenie przedstawiano jako coś eleganckiego i społecznie akceptowanego. Z czasem przemysł tytoniowy zaczął kierować przekaz również do kobiet i młodzieży, budując skojarzenia z wolnością, niezależnością i atrakcyjnością.

Dziś podobne mechanizmy obserwujemy w promocji e-papierosów, podgrzewaczy tytoniu czy saszetek nikotynowych. Produkty te często prezentowane są jako:

• „nowoczesne”,
• „mniej szkodliwe”,
• „stylowe”,
• „bezpieczniejsza alternatywa”.

Nowoczesny design, atrakcyjne smaki i obecność w mediach społecznościowych sprawiają, że szczególnie silnie oddziałują na młode osoby.

Smaki, design i social media – nowa strategia uzależniania

Eksperci zdrowia publicznego podkreślają, że przemysł nikotynowy od lat koncentruje swoje działania na pozyskiwaniu nowych, młodych użytkowników. Szczególnie atrakcyjne dla młodzieży są:

• owocowe i słodkie smaki,
• kolorowe opakowania,
• możliwość dyskretnego używania,
• promocja produktów przez influencerów.

Media społecznościowe stały się współczesnym odpowiednikiem dawnych reklam z udziałem autorytetów medycznych. Dziś zamiast lekarzy młodzi ludzie obserwują influencerów prezentujących produkty nikotynowe jako element codziennego stylu życia.

„Mniej szkodliwe” nie oznacza bezpieczne

W przestrzeni publicznej często pojawia się narracja sugerująca, że e-papierosy czy podgrzewacze tytoniu są „bezpieczniejsze” od tradycyjnych papierosów. Tymczasem specjaliści przypominają, że wszystkie produkty nikotynowe:

• uzależniają,
• zawierają substancje toksyczne,
• mogą negatywnie wpływać na zdrowie.

Stanowisko World Health Organization jest jednoznaczne: wszystkie wyroby nikotynowe są szkodliwe i uzależniające, a teoria „redukcji szkód” bywa wykorzystywana przez przemysł do utrzymania sprzedaży i zdobywania nowych konsumentów.

Podobne stanowisko prezentują polscy eksperci zdrowia publicznego, onkologii i kardiologii, wskazując, że nowe produkty nikotynowe nie są obojętne dla zdrowia, a ich długoterminowe skutki nadal nie są w pełni poznane.

Młodzież wie, że to szkodzi – i nadal sięga po nikotynę

Badania pokazują, że większość młodych ludzi ma świadomość zagrożeń zdrowotnych związanych z nikotyną. Sama wiedza okazuje się jednak niewystarczająca.

Inicjacja nikotynowa często wynika z:

• presji rówieśniczej,
• potrzeby akceptacji,
• ciekawości,
• chęci „dopasowania się do grupy”.

Dlatego tak ważne jest nie tylko informowanie o szkodliwości nikotyny, ale również demaskowanie mechanizmów manipulacji i marketingu stosowanych przez przemysł.

Polska wzmacnia ochronę zdrowia

Od lat Polska konsekwentnie rozwija przepisy chroniące zdrowie publiczne:

• zakaz sprzedaży wyrobów nikotynowych osobom niepełnoletnim,
• zakazy reklamy,
• ostrzeżenia zdrowotne,
• ograniczenia palenia w miejscach publicznych,
• regulacje dotyczące e-papierosów i nowych produktów nikotynowych.

Nowe przepisy obejmują również kolejne wyzwania rynku, takie jak e-papierosy jednorazowe czy saszetki nikotynowe.

Uczmy się na błędach przeszłości

Potrzebowaliśmy wielu dekad, aby udowodnić, jak ogromne szkody zdrowotne powodują papierosy tradycyjne. Dziś wiedzę naukową mamy znacznie szybciej. Wiemy również, jak działa przemysł nikotynowy i jakie grupy są szczególnie narażone na jego przekaz.

Światowy Dzień bez Tytoniu to dobry moment, aby przypomnieć:
nowe formy nikotyny to często te same stare mechanizmy manipulacji – jedynie w nowoczesnym opakowaniu.

Chrońmy dzieci i młodzież przed uzależnieniem od nikotyny.

Nie dajmy się zwieść marketingowi.

Zdrowie nie powinno przegrywać z reklamą i zyskiem.