Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Miechowie

Dlaczego maj jest kluczowy w profilaktyce chorób odkleszczowych?

Maj to okres największej aktywności kleszczy w Polsce. Wraz z ociepleniem i wzrostem wilgotności środowiska pajęczaki te stają się szczególnie liczne w parkach, lasach, na działkach, łąkach i w przydomowych ogrodach. To właśnie wiosną obserwuje się najwięcej ukłuć, a tym samym – największe ryzyko zakażeń chorobami odkleszczowymi, takimi jak kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) czy borelioza.

Gdzie najczęściej występują kleszcze?

Kleszcze nie spadają z drzew. Najczęściej bytują:

• w trawie i niskich krzewach,
• na obrzeżach ścieżek i polan,
• w parkach miejskich, w ogrodach, na działkach i terenach rekreacyjnych,
• w miejscach wilgotnych i zacienionych.

Aktywne są już od kilku stopni powyżej zera, ale największą aktywność osiągają w maju i czerwcu.

Najważniejsze choroby przenoszone przez kleszcze

1. Borelioza (choroba z Lyme)

Najczęstsza choroba odkleszczowa w Polsce. Zgodnie z danymi PZH, co roku rejestruje się kilkadziesiąt tysięcy przypadków.

Typowy objaw:

• rumień wędrujący — zaczerwienienie skóry powiększające się stopniowo (nie zawsze pojawia się u wszystkich zakażonych).

Inne objawy mogą obejmować:

• bóle stawów,
• zmęczenie,
• objawy grypopodobne,
• zaburzenia neurologiczne.

W przypadku podejrzenia boreliozy konieczna jest konsultacja lekarska.

2. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

To wirusowa choroba układu nerwowego, której nie leczy się przyczynowo.

Najskuteczniejszą formą ochrony jest szczepienie, zalecane szczególnie osobom spędzającym dużo czasu na świeżym powietrzu.

KZM może przebiegać dwufazowo:

• pierwsza faza przypomina infekcję grypopodobną,
• druga obejmuje objawy neurologiczne (zapalenie mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych).

Jak skutecznie chronić się przed kleszczami?

1. Odpowiedni ubiór

• długie spodnie, skarpety, zakryte buty,
• jasna odzież ułatwiająca zauważenie kleszcza,
• nakrycie głowy podczas spacerów w lesie.

2. Preparaty odstraszające (repelenty)

Stosowanie środków z substancjami odstraszającymi zmniejsza ryzyko ukłucia.

Należy używać ich zgodnie z instrukcją producenta.

3. Kontrola ciała po powrocie do domu

To jeden z najskuteczniejszych sposobów profilaktyki.

Kleszcze najczęściej lokalizują się:

• za uszami,
• na szyi,
• pod pachami,
• w zgięciach łokci i kolan,
• w okolicy pasa,
• na owłosionej skórze głowy.

4. Higiena po spacerze

• prysznic ułatwia zauważenie kleszcza,
• ubrania warto wyprać lub wytrzepać.

Jak prawidłowo usunąć kleszcza?

Jeśli dojdzie do ukłucia:

• usuń kleszcza jak najszybciej, używając pęsety lub specjalnej karty,
• chwyć go jak najbliżej skóry i wyciągnij zdecydowanym ruchem,
• nie smaruj tłuszczem, alkoholem ani innymi substancjami,
• miejsce ukłucia zdezynfekuj,
• obserwuj skórę przez 30 dni.

W razie pojawienia się rumienia lub niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem.

Szczepienia przeciw KZM – skuteczna ochrona

Szczepienie przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu jest zalecane:

• osobom aktywnie spędzającym czas na świeżym powietrzu,
• pracownikom leśnym, rolnikom, działkowcom,
• turystom i rodzinom korzystającym z terenów zielonych,
• dzieciom i młodzieży uczestniczącym w wycieczkach i obozach.

Szczepienie składa się z serii dawek, a następnie dawek przypominających.

Profilaktyka w szkołach i przedszkolach

Maj to czas wycieczek i zajęć terenowych. Warto przypominać dzieciom o:

• noszeniu nakrycia głowy,
• unikaniu wysokiej trawy,
• stosowaniu repelentów,
• sprawdzaniu skóry po powrocie do domu.

Placówki mogą również prowadzić krótkie zajęcia edukacyjne o bezpieczeństwie w terenie.