Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Myśliborzu

Pierwszy ząb mleczny pojawia się zwykle między 4. a 6. miesiącem życia, a około 6. roku życia mleczaki zaczynają wypadać i zastępują je zęby stałe. Przez te kilka lat zęby mleczne mają ważne zadania: są potrzebne do gryzienia i żucia, do prawidłowego rozwoju narządu żucia i do nauki wyraźnej mowy. Próchnica zębów mlecznych zwiększa też ryzyko tej choroby w zębach stałych. Dlatego o higienę jamy ustnej trzeba dbać od pierwszego wyrzynającego się zęba.

Skala problemu

W latach 2016–2019 w ramach programu Ministerstwa Zdrowia „Monitorowanie stanu zdrowia jamy ustnej populacji polskiej” zbadano ponad 4,5 tys. dzieci w wieku 3–7 lat. Próchnicę zębów mlecznych stwierdzono u:
- 41,1% trzylatków,
- 76,8% pięciolatków,
- 81,3% sześciolatków,
- 80,0% siedmiolatków.

Oznacza to, że w wieku przedszkolnym próchnicę ma już mniej więcej troje na czworo dzieci.

Czym jest próchnica i skąd się bierze?

Próchnica polega na odwapnieniu i rozpadzie twardych tkanek zęba, co prowadzi do powstania ubytku. Na początku wygląda jak biała, matowa plamka na szkliwie. Wywołują ją bakterie wytwarzające kwasy, głównie Streptococcus mutans. Bakterie żywią się cukrami obecnymi w jamie ustnej i rozkładają je do kwasów, które niszczą szkliwo. Rozwojowi choroby sprzyjają też nieodpowiednia higiena i mała ilość śliny.

Próchnica jest chorobą zakaźną. Dziecko może się nią zarazić przez kontakt ze śliną opiekuna: przez wspólne sztućce, oblizywanie smoczka czy pocałunki. Do zakażenia może dojść już po pojawieniu się pierwszych zębów, około 1. roku życia. Próchnica, która rozwija się w zębach mlecznych przed 5. rokiem życia, to tzw. próchnica wczesnego dzieciństwa. W zębach stałych zmiany mogą się pojawić od 6. roku życia.

Skutki nieleczonej próchnicy

Nieleczona próchnica powoduje:
- ból,
- infekcje i ropnie okołozębowe, a w konsekwencji utratę zębów,
- nieprzyjemny zapach z ust,
- nabyte wady zgryzu,
- trudności w gryzieniu i żuciu, które mogą pogorszyć trawienie i przyswajanie składników pokarmowych,
- gorszy wzrost i rozwój dziecka,
- większe ryzyko chorób serca, nerek i trzustki.

Jak myć zęby dziecka?

- Od pierwszego ząbka. Do 8. roku życia dziecko zwykle potrzebuje pomocy, dlatego rodzic powinien myć mu zęby albo je doczyszczać. Z czasem dziecko staje się sprawniejsze i może robić to samo.
- Pasta z fluorem. Dla dzieci zalecana jest pasta o zawartości fluoru 1000 ppm (informacja jest na opakowaniu). Dziecku do 3 lat nakładamy ilość wielkości ziarenka ryżu, starszemu – wielkości ziarnka grochu.
- 2 razy dziennie po 2 minuty: po śniadaniu i po kolacji, bezpośrednio przed snem.
- Przed myciem warto zachęcić dziecko, by przepłukało usta wodą i ją wypluło. Po myciu dziecko wypluwa nadmiar pasty, ale nie płucze ust.
- Technika: zanim wyrosną zęby trzonowe (do ok. 2. roku życia), wykonujemy szczoteczką ruchy okrężne. Gdy pojawią się trzonowce, ich powierzchnie żujące szorujemy. Powierzchnie od strony policzków i warg czyścimy ruchami okrężnymi, a od strony języka i podniebienia – ruchami wymiatającymi. Przy szczoteczce elektrycznej czyścimy każdy ząb osobno.
- Nić dentystyczna pomaga oczyścić przestrzenie między zębami, gdy te zaczynają się stykać.
- Szczoteczka: z miękkim włosiem i małą główką dopasowaną do buzi dziecka. Po myciu stawiamy ją pionowo do wyschnięcia i nie zamykamy w szczelnym opakowaniu. Wymieniamy ją co 3 miesiące. Każdy domownik ma własną szczoteczkę.

Co dziecko je i pije?

- Ograniczaj słodycze i zastępuj je świeżymi warzywami i owocami.
- Do picia podawaj wodę zamiast słodzonych napojów. Napoje gazowane zawierają kwasy, które niszczą szkliwo.
- Dziecku, które nie skończyło roku, nie podawaj soków owocowych. Starszym dzieciom ograniczaj je do 1 szklanki dziennie.
- Zachowuj przerwy między posiłkami. Potrzeba około 2 godzin, by w jamie ustnej przywrócić prawidłowe pH.
- Kwaśne produkty (soki, kiszonki, cytrusy) podawaj w czasie posiłków, a nie między nimi.
- Wprowadzaj twarde produkty wymagające gryzienia: surowe warzywa i owoce, pieczywo pełnoziarniste. Pobudzają wydzielanie śliny, która neutralizuje kwasy.
- Korzystne są niesłodzone produkty mleczne. Desery mleczne i jogurty owocowe sprzyjają próchnicy.

Wizyty u dentysty

Pierwsza wizyta u dentysty powinna się odbyć już w pierwszym roku życia dziecka, a kolejne – nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Najlepiej chodzić do dentysty wtedy, gdy nic nie boli: lekarz może wtedy wcześnie wykryć zmiany i zapobiec chorobie. U dzieci do 6. roku życia stomatolog może pokryć zęby lakierem z dużą zawartością fluoru (lakierowanie, co 3 lub 6 miesięcy). Innym zabiegiem jest lakowanie, czyli zabezpieczenie bruzd na powierzchni żującej zębów trzonowych, gdzie próchnica rozwija się najłatwiej.

Do stomatologa dziecięcego nie potrzeba skierowania. Gabinety, które leczą dzieci w ramach NFZ, można znaleźć w wyszukiwarce „Gdzie się leczyć” na stronie gsl.nfz.gov.pl.

Opieka stomatologiczna w szkole

Zgodnie z ustawą o opiece zdrowotnej nad uczniami szkoła zapewnia uczniom opiekę stomatologiczną do ukończenia 19. roku życia. Sprawuje ją lekarz dentysta w gabinecie w szkole, w gabinecie poza szkołą albo w dentobusie. Rodzice dowiadują się o zakresie tej opieki na pierwszym zebraniu w roku szkolnym. Na leczenie dziecka potrzebna jest pisemna zgoda rodzica, a świadczenia profilaktyczne są wykonywane, jeśli rodzic nie zgłosi sprzeciwu.

Więcej informacji: pacjent.gov.pl oraz akademia.nfz.gov.pl