Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Tucholi

Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce. Każdego roku diagnozuje się go u ponad 21 tys. osób (1). Choć ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem, choroba może dotyczyć także młodszych kobiet, a także (choć znacznie rzadziej) mężczyzn.

W profilaktyce ważne są: znajomość własnego ciała, świadomość czynników ryzyka i korzystanie z badań przesiewowych dopasowanych do wieku oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej. Niepokojących zmian nie należy lekceważyć - warto skonsultować je z lekarzem.

Dowiedz się, jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania, na jakie zmiany zwracać uwagę i jakie badania mogą pomóc we wczesnym wykryciu choroby.

Co zwiększa ryzyko raka piersi?

Na ryzyko zachorowania wpływają różne czynniki. Niektóre, takie jak wiek i predyspozycje genetyczne, są niezależne od naszych decyzji. Na inne, związane ze stylem życia, możemy mieć częściowy wpływ. Obecność czynnika ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie, a jego brak nie wyklucza zachorowania.

Do czynników zwiększających ryzyko raka piersi należą:

• wiek - ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem;
• obciążenie rodzinne - występowanie raka piersi lub raka jajnika u bliskich krewnych;
• predyspozycje genetyczne - m.in. dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2;
• czynniki hormonalne i reprodukcyjne - związane m.in. z długością ekspozycji na hormony płciowe;
• niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach - zależnie od ich rodzaju;
• nadwaga i otyłość, szczególnie po menopauzie;
• mała aktywność fizyczna;
• spożywanie alkoholu i palenie tytoniu (2).

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ. Jeśli w Twojej rodzinie występowały przypadki raka piersi lub jajnika, szczególnie w młodym wieku, porozmawiaj z lekarzem o indywidualnym ryzyku i ewentualnej konsultacji genetycznej.

Poznaj swoje piersi - obserwacja ma znaczenie

Znajomość wyglądu i budowy własnych piersi ułatwia zauważenie zmian, które wcześniej nie występowały. Zwracaj uwagę również na brodawki sutkowe i okolice pach.
Do niepokojących sygnałów należą:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
• zmiana wielkości lub kształtu piersi;
• wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie lub zgrubienie skóry, w tym wygląd przypominający skórkę pomarańczy;
• nowa zmiana wyglądu brodawki sutkowej, np. jej wciągnięcie;
• wydzielina z brodawki, szczególnie krwista;
• obrzęk piersi lub utrzymujący się ból, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu inne zmiany (3).

Nie każda zmiana oznacza nowotwór, ale każdą nową lub niepokojącą zmianę należy skonsultować z lekarzem. Rak piersi może rozwijać się bez bólu i innych wyraźnych dolegliwości, dlatego nie należy czekać na ich pojawienie się.

Samobadanie piersi - jak je wykonać?

Obserwowanie piersi i badanie ich dotykiem może pomóc lepiej poznać własne ciało i zauważyć zmiany. Nie zastępuje ono jednak badań przesiewowych ani konsultacji lekarskiej (4).
Jeśli miesiączkujesz, dogodny moment na badanie piersi to kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są zwykle mniej wrażliwe. Po menopauzie możesz tę czynność wykonywać w jeden wybrany przez siebie dzień w miesiącu.

Jak wykonać samobadanie piersi?

1. Obejrzyj piersi przed lustrem. Zwróć uwagę na ich kształt, wielkość, wygląd skóry i brodawek sutkowych. Obejrzyj je najpierw z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę.
2. Zbadaj piersi dotykiem. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi, wykonując małe, okrężne ruchy. Sprawdź całą powierzchnię każdej piersi, również okolice brodawki.
3. Sprawdź okolice pach, zwracając uwagę na nowe zgrubienia lub inne nietypowe zmiany.
4. Możesz powtórzyć badanie w pozycji leżącej - zmiana pozycji może ułatwić zbadanie piersi.

Jeśli zauważysz nową lub niepokojącą zmianę, skonsultuj się z lekarzem. Nie próbuj samodzielnie oceniać, czy jest groźna i nie odkładaj wizyty, czekając, aż zmiana ustąpi.
Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. Nawet jeśli nie zauważasz żadnych zmian, korzystaj z badań przesiewowych odpowiednich do wieku i swojej sytuacji zdrowotnej.

Mammografia - kto może skorzystać z bezpłatnego badania?

Mammografia to badanie obrazowe wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie. Pozwala wykrywać zmiany w piersiach, również te niewyczuwalne podczas samobadania, i jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi.
Z bezpłatnego programu profilaktyki raka piersi mogą korzystać kobiety w wieku 45-74 lat, ubezpieczone w NFZ i spełniające określone kryteria. Przy ustalaniu wieku uwzględnia się rok urodzenia. Zasadniczo badanie przysługuje kobietom, które nie wykonywały mammografii w ramach profilaktyki zdrowotnej w ciągu ostatnich 24 miesięcy (5). Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy - m.in. po upływie pięciu lat od leczenia chirurgicznego, jeśli nadal stosują uzupełniającą hormonoterapię oraz po zakończeniu leczenia i pięcioletniego okresu monitorowania.

Jak skorzystać z programu?

• Nie potrzebujesz skierowania.
• Możesz wybrać placówkę realizującą program lub sprawdzić, gdzie i kiedy dostępny będzie mammobus.
• Możesz zarejestrować się przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) lub aplikacji mojeIKP (6).

Szczegółowe informacje o kryteriach udziału i sposobach rejestracji znajdziesz na stronie Ministerstwa Zdrowia „Bezpłatne programy profilaktyczne”: https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne
Ważne: mammografia przesiewowa jest przeznaczona dla kobiet, które nie mają objawów wymagających diagnostyki. Jeśli zauważysz niepokojącą zmianę w piersi, zgłoś się do lekarza - niezależnie od wieku i terminu ostatniej mammografii. Lekarz zdecyduje, jakie badania będą potrzebne.

USG piersi - kiedy może być potrzebne?

USG piersi to badanie obrazowe wykorzystujące fale ultradźwiękowe. Pomaga ocenić budowę tkanek piersi i charakter wykrytych zmian. Może być stosowane w diagnostyce niepokojących objawów oraz jako uzupełnienie innych badań obrazowych.
Lekarz może zalecić USG piersi m.in. wtedy, gdy:

• wyczuwalny jest guzek lub pojawiła się inna niepokojąca zmiana;
• konieczna jest dokładniejsza ocena zmiany wykrytej podczas badania lekarskiego lub mammografii;
• ze względu na wiek, budowę piersi lub indywidualną sytuację zdrowotną badanie jest odpowiednie w danym przypadku.

USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. Różnią się zastosowaniem, dlatego wybór metody badania zależy od objawów, wieku, budowy piersi i oceny lekarskiej.
Nie każda kobieta potrzebuje USG piersi wykonywanego co roku. Nie ma jednego harmonogramu odpowiedniego dla wszystkich. O rodzaju i częstotliwości badań powinien decydować lekarz, uwzględniając indywidualną sytuację zdrowotną.

Co możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko?

Nie na wszystkie czynniki ryzyka mamy wpływ - zdrowy styl życia może pomóc ograniczyć ryzyko zachorowania, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed chorobą (7).
Pamiętaj:

• bądź aktywna fizycznie - wybieraj ruch dopasowany do swoich możliwości, np. spacery, jazdę na rowerze czy pływanie;
• dbaj o prawidłową masę ciała, szczególnie po menopauzie;
• unikaj alkoholu, którego spożywanie zwiększa ryzyko raka piersi;
• odżywiaj się różnorodnie, wybieraj m.in. warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste;
• omów z lekarzem korzyści i możliwe ryzyko hormonalnej terapii menopauzalnej, jeśli ją rozważasz lub stosujesz.

Karmienie piersią wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka raka piersi, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed chorobą.

Profilaktyka zaczyna się od Ciebie

Świadoma troska o zdrowie to znajomość własnego ciała, reagowanie na niepokojące zmiany i korzystanie z badań profilaktycznych odpowiednich do wieku oraz indywidualnej sytuacji zdrowotnej.
Jeśli masz wątpliwości, porozmawiaj z lekarzem i zapytaj o badania, które będą dla Ciebie odpowiednie. Nie odkładaj zdrowia na później - zachęć do profilaktyki także bliskie Ci osoby - mamę, siostrę czy przyjaciółki.

Pan i Pani - przebadani? A Ty?

Ruszamy z kampanią „Pan i Pani - przebadani? A Ty?”, w której będziemy przypominać, jak ważna jest profilaktyka, regularne badania i reagowanie na niepokojące objawy. Chcemy zachęcać do świadomego dbania o zdrowie i korzystania ze sprawdzonych informacji.
Śledź nasze kanały i dziel się materiałami kampanii z bliskimi. Bo troska o zdrowie może zacząć się od jednego pytania, rozmowy i decyzji, by nie odkładać badań na później.

Źródła:
1.    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/epidemiologia
2.    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/etiologia-i-czynniki-ryzyka
3.    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/objawy-raka-piersi
4.    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/diagnostyka
5.    https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne
6.    https://www.gov.pl/web/zdrowie/centralna-e-rejestracja-cer
7.    https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/piers/metody-zapobiegania