Listopad - miesiąc świadomości męskich nowotworów
02.11.2026
Listopad w Polsce to miesiąc poświęcony zwiększaniu świadomości na temat nowotworów dotykających mężczyzn, ze szczególnym uwzględnieniem nowotworów układu rozrodczego i moczowo-płciowego.
Kampania ta znana jest na całym świecie jako Movember, czyli połączenie angielskich słów moustache (wąsy) i November (listopad). Jej celem jest promowanie profilaktyki zdrowotnej wśród mężczyzn, w szczególności w zakresie raka prostaty i raka jąder. Inicjatywa przypomina o znaczeniu regularnych badań, wczesnego wykrywania chorób oraz dbania o zdrowie fizyczne i psychiczne.
Rak prostaty i rak jądra – skala problemu
Rak prostaty (gruczołu krokowego) należy do najczęściej rozpoznawanych nowotworów złośliwych u mężczyzn w Polsce. W ciągu ostatnich lat liczba zachorowań systematycznie wzrasta. Również na świecie nowotwór ten stanowi istotny problem zdrowia publicznego - jest drugim najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym wśród mężczyzn. Rocznie rozpoznaje się około 1,5 miliona nowych przypadków, a liczba zgonów związanych z tą chorobą wynosi około 400 tysięcy. Ryzyko zachorowania na raka prostaty wzrasta wraz z wiekiem, a choroba najczęściej dotyczy mężczyzn po 50. roku życia.
Rak jądra występuje znacznie rzadziej niż rak prostaty, jednak najczęściej dotyczy młodych mężczyzn, szczególnie w wieku od 20 do 44 lat. Mimo stosunkowo niewielkiej liczby zachorowań rak jądra stanowi istotny problem zdrowotny, ponieważ może wpływać na płodność i jakość życia. Jednocześnie jest nowotworem, który w większości przypadków można skutecznie leczyć, zwłaszcza gdy zostanie wykryty na wczesnym etapie.
Objawy raka prostaty
Rak prostaty przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Jeśli dolegliwości występują, mogą przypominać objawy innych schorzeń. Dlatego nie należy ich samodzielnie interpretować ani bagatelizować.
Niepokój powinny wzbudzić w szczególności:
- trudności z rozpoczęciem oddawania moczu,
- osłabienie lub przerywanie strumienia moczu,
- częste oddawanie moczu, również w nocy,
- nagłe, trudne do opanowania parcie na mocz,
- uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza,
- obecność krwi w moczu lub nasieniu,
- utrzymujące się dolegliwości bólowe w okolicy miednicy, pleców lub kości,
- zaburzenia erekcji.
Objawy raka jądra
Rak jądra może rozwijać się bez bólu, dlatego pierwsze zmiany bywają trudne do zauważenia. Regularne zwracanie uwagi na wygląd i budowę jąder pozwala szybciej dostrzec niepokojące sygnały.
Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji lekarskiej, należą:
- wyczuwalny guzek lub twarde zgrubienie w jądrze,
- powiększenie jednego jądra lub zmiana jego kształtu,
- uczucie ciężkości w mosznie,
- obrzęk moszny lub nagromadzenie płynu,
- utrzymujący się ból lub dyskomfort w jądrze albo mosznie,
- uczucie ciągnięcia w pachwinie lub podbrzuszu.
Czynniki ryzyka zachorowania
Ryzyko rozwoju nowotworów układu moczowo-płciowego zależy od wielu czynników. Niektóre z nich są związane z wiekiem, inne z predyspozycjami genetycznymi lub historią zdrowotną.
Czynniki ryzyka raka prostaty
Do najważniejszych należą:
- wiek – ryzyko zachorowania wzrasta szczególnie po 50. roku życia;
- obciążenie rodzinne – rak prostaty u ojca lub brata zwiększa ryzyko zachorowania;
- predyspozycje genetyczne – niektóre dziedziczne warianty genów, m.in. BRCA1 i BRCA2, mogą zwiększać ryzyko rozwoju choroby;
- czynniki związane ze stylem życia – prawidłowa masa ciała, aktywność fizyczna i zbilansowana dieta mają znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia.
Czynniki ryzyka raka jądra
Do istotnych czynników ryzyka należą:
- niezstąpienie jądra do moszny w dzieciństwie, czyli wnętrostwo;
- występowanie raka jądra u bliskich krewnych;
- przebycie raka jądra w przeszłości;
- niektóre zaburzenia rozwojowe jąder i układu rozrodczego.
Profilaktyka i wczesne wykrywanie
Profilaktyka nowotworów męskich obejmuje troskę o zdrowie, znajomość własnego organizmu, reagowanie na niepokojące objawy oraz konsultacje lekarskie dostosowane do wieku i indywidualnego ryzyka.
Profilaktyka raka prostaty
Mężczyźni, szczególnie po 50. roku życia, powinni porozmawiać z lekarzem o zasadności badań w kierunku raka prostaty. W przypadku obciążenia rodzinnego lub innych czynników zwiększających ryzyko taką rozmowę warto odbyć wcześniej.
W ocenie ryzyka wykorzystuje się między innymi:
- badanie PSA z krwi;
- badanie per rectum (badanie palpacyjne prostaty).
Nie ma jednego schematu badań odpowiedniego dla wszystkich mężczyzn. Decyzję o ich wykonaniu warto podjąć wspólnie z lekarzem, po omówieniu możliwych korzyści, ograniczeń i ewentualnych dalszych etapów diagnostyki.
Profilaktyka raka jądra
W przypadku raka jądra ważnym elementem profilaktyki jest regularne samobadanie jąder, które warto rozpocząć około 15. roku życia i wykonywać raz w miesiącu. Pozwala ono poznać prawidłową budowę jąder i szybciej zauważyć nietypowe zmiany. Samobadanie nie zastępuje konsultacji medycznej, ale może pomóc w szybkim rozpoznaniu niepokojących objawów.
Zdrowy styl życia ma znaczenie
Nie wszystkim nowotworom można zapobiec, jednak codzienne nawyki mają istotne znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia i mogą ograniczać ryzyko występowania wielu chorób przewlekłych, w tym niektórych nowotworów. Ważne jest więc prowadzenie zdrowego stylu życia: regularna aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, unikanie palenia tytoniu oraz ograniczenie spożycia alkoholu wspierają ogólny stan zdrowia.
Zdrowy styl życia nie gwarantuje uniknięcia choroby nowotworowej, ale stanowi ważny element profilaktyki i wspiera utrzymanie dobrej kondycji organizmu.
Źródła:
https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl
https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/meskie-nowotwory
https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowychjadro/objawy