Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Wieluniu

Jednym z głównych wyzwań jest to, że przez długi czas może nie dawać objawów, co prowadzi do późnego rozpoznania i gorszych rokowań. W grupie kobiet, u których nowotwór zostaje wykryty we wczesnym stadium, wyleczalność jest bardzo wysoka. Dlatego regularna profilaktyka ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zachorowalności i umieralności.

Kobiety w wieku poniżej 20 lat rzadko chorują na raka szyjki macicy. Zachorowalność na ten nowotwór wzrasta wraz z wiekiem. Na raka szyjki macicy najczęściej chorują kobiety w wieku średnim (45-65 lat), stanowiąc ponad 50% kobiet chorujących na ten nowotwór.

Jaki jest związek raka szyjki macicy z HPV?

HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) jest czynnikiem sprawczym wywołującym wszystkie zachorowania na raka szyjki macicy. Największe ryzyko dotyczą typów HPV o wysokim potencjale onkogennym, takich jak HPV-16 i HPV-18. Zakażenie tym wirusem przenosi się przede wszystkim drogą kontaktów seksualnych i często przebiega bezobjawowo, dlatego wiele osób nie wie, że jest nosicielami. Proces transformacji zakażenia HPV w raka trwa zwykle kilka, kilkanaście lat, co daje ogromną szansę na jego wykrycie i leczenie w fazie przedrakowej.

Objawy raka szyjki macicy - na co warto zwracać uwagę?

We wczesnych etapach rak szyjki macicy często przebiega bez charakterystycznych objawów, dlatego regularne badania są tak ważne. Gdy już pojawiają się symptomy, mogą to być: krwawienia między miesiączkami, po stosunku płciowym lub po menopauzie, nietypowa wydzielina z pochwy, ból w podbrzuszu, a także ból podczas stosunku. Każda z tych zmian powinna skłonić do pilnej konsultacji ginekologicznej. Choć rzadko pojawiają się na bardzo wczesnym etapie, ich znajomość podnosi świadomość zdrowotną i może przyspieszyć diagnostykę.

Profilaktyka: badania cytologiczne

Regularne badania cytologiczne pozwalają wykryć zmiany przedrakowe i raka we wczesnym -uleczalnym - stadium choroby. Badania dowodzą, że 1,5- 2% rozmazów cytologicznych jest nieprawidłowych i wymaga dalszej diagnostyki. W Polsce w ramach profilaktyki raka szyjki macicy realizowany jest program badań przesiewowych.

Badania obejmują kobiety w wieku od 25 do 64 lat, które w ciągu ostatnich 3 lat nie miały wykonywanego przesiewowego badania cytologicznego.

Dostępne są dwa rodzaje badań przesiewowych:

• schemat tradycyjny  - klasyczna cytologia, wykonywana co 3 lata
• schemat nowy  - polega na wykonaniu testu HPV HR z genotypowaniem, który wykrywa DNA lub RNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) o wysokim ryzyku onkogennym w wymazie z szyjki macicy, wykonywany jest co 5 lat

Na czym polega cytologia?

Badanie cytologiczne to pobranie wymazu z szyjki macicy, aby ocenić prawidłowość występujących tam komórek. Badanie jest proste, niebolesne i całkowicie bezpieczne. Coraz częściej wykonuje się je na podłożu płynnym. Jest dokładniejsze niż cytologia klasyczna. Dodatkowo z tej samej próbki można wykonać typowanie wirusów HPV oraz inne badania, które pozwalają ocenić, czy pojawiły się komórki dysplastyczne.

Profilaktycznie wykonywana cytologia jest bardzo skuteczną bronią w walce z rakiem szyjki macicy. Rak w początkowym okresie rozwoju choroby, jak wspominano, nie boli. Ale na wiele lat przed rozpoznaniem pojawiają się znamiona stanu przednowotworowego, zwane dysplazją szyjki macicy. Takie zmiany mogą trwać bardzo długo i dlatego przy regularnych badaniach cytologicznych można je wykryć, zanim rak wejdzie w stadium inwazyjne.

Zmiany dysplastyczne szyjki macicy leczy się w pełni bezpiecznie i skutecznie przy pomocy drobnych zabiegów, które wykonuje się zazwyczaj w warunkach ambulatorium.

Profilaktyka pierwotna: szczepienia przeciw HPV

Szczepienia przeciwko HPV są najskuteczniejszą profilaktyką pierwotną, zapobiegającą zakażeniom wirusem będącym przyczyną raka szyjki macicy. W Polsce od 1 czerwca 2023 r. realizowany jest powszechny program szczepień ochronnych przeciwko HPV skierowany do dzieci w  wieku szkolnym.

Szczepiąc nastolatkę i nastolatka możemy zapobiec wystąpieniu w przyszłości stanów nowotworowych,  których przyczyną są wirusy HPV. Do tych nowotworów należą: rak szyjki macicy, pochwy, odbytu, prącia. Szczepionki mogą dodatkowo chronić przed rozwojem kłykcin kończystych - zmian powstających na błonach śluzowych narządów płciowych.
Osoby dorosłe również mogą korzystać ze szczepień, jednak największe korzyści osiąga się, zanim dojdzie do ekspozycji na wirusa, czyli przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.

Miesiąc profilaktyki raka szyjki macicy to doskonała okazja, by przypominać, że nowotworowi temu można skutecznie zapobiegać, a także go leczyć. Podstawą profilaktyki są regularne badania cytologiczne i szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego. Wczesne wykrycie i odpowiednia edukacja zdrowotna ratują życie - dlatego warto korzystać z dostępnych bezpłatnych programów profilaktycznych oraz kierować się rzetelną wiedzą ekspertów.

 

Źródła:

https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv/

https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy

https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/rak-szyjki-macicy-prawda-czy-mit

https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv