Kampania Nie odbieraj sobie głosu - zadbaj o zdrowie
Aby zwiększać świadomość na temat chorób i znaczenia ich profilaktyki, Główny Inspektorat Sanitarny, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowy Instytut Onkologii PIB rozpoczynają kampanię społeczną pod hasłem „Nie odbieraj sobie głosu”.
W Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, obserwuje się nowe zjawisko epidemiologiczne – wzrost liczby zachorowań na nowotwory głowy i szyi wśród osób poniżej 40. roku życia, które nigdy nie paliły papierosów i nie nadużywały alkoholu.
Dlatego tak ważna jest profilaktyka. Obejmuje ona przede wszystkim unikanie palenia tytoniu i innych produktów nikotynowych, ograniczenie spożycia alkoholu, prowadzenie zdrowego stylu życia oraz szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV).
Profilaktyka zakażeń HPV obejmuje przede wszystkim szczepienia, odpowiednią higienę oraz bezpieczne kontakty seksualne. Zakażenie HPV jest bardzo powszechne, a wirus może przenosić się podczas kontaktów seksualnych, w tym waginalnych, analnych i oralnych.
Szczepienie przeciw HPV jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania zakażeniom tym wirusem i należą do szeroko przebadanych pod względem bezpieczeństwa. Szczepionka ta pobudza nasz układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał, zapewniając długotrwałą ochronę przed określonymi typami HPV.
Działania niepożądane po szczepieniu występują najczęściej w łagodnej postaci. Mogą obejmować m.in. zaczerwienienie, ból lub obrzęk w miejscu wkłucia, a także niewielką gorączkę. Zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.
Optymalnym momentem na szczepienie przeciw HPV jest okres przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, ponieważ do zakażenia wirusem może dojść wkrótce po rozpoczęciu kontaktów seksualnych. Nie oznacza to jednak, że osoby aktywne seksualnie nie mogą odnieść korzyści ze szczepienia. Zakażenie jednym typem HPV nie zapewnia ochrony przed innymi typami wirusa, a tym samym typem HPV można zakazić się więcej niż raz. Rozpoczęcie aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV.
Szczepienia przeciw HPV pomagają zapobiegać nowotworom związanym z zakażeniem określonymi typami wirusa, w tym rakowi szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakowi prącia u mężczyzn oraz nowotworom odbytu i części nowotworów głowy i szyi u obu płci.
Jakie szczepionki przeciw HPV są dostępne w Polsce?
W Polsce dostępne są szczepionki przeciw HPV obejmujące różną liczbę typów wirusa:
Szczepionka 2-walentna (2vHPV)
Szczepionka 2-walentna jest skierowana przeciwko typom HPV-16 i HPV-18. Stosuje się ją w profilaktyce zmian przednowotworowych oraz raka szyjki macicy i odbytu związanych z zakażeniem określonymi onkogennymi typami HPV.
Szczepionka 9-walentna (9vHPV)
Szczepionka 9-walentna zapewnia ochronę przed typami HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58.
Może być stosowana w profilaktyce zmian przednowotworowych i nowotworów szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu, a także brodawek kończystych narządów płciowych, związanych z zakażeniem określonymi typami HPV.
Refundacja szczepionek przeciw HPV
Dzieci w wieku 9–14 lat
Dzieci w wieku od 9 do 14 lat mogą korzystać z bezpłatnych szczepień przeciw HPV preparatami:
- Cervarix – szczepionka 2-walentna, chroniąca przed typami HPV-16 i HPV-18,
- Gardasil 9 – szczepionka 9-walentna, zapewniająca szerszą ochronę przed dziewięcioma typami HPV: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58.
Młodzież powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat
- Cervarix – objęty 100% refundacją,
- Gardasil 9 – dostępny na zasadach odpłatności określonych dla tej grupy wiekowej.
Osoby powyżej 18. roku życia
- Cervarix – dostępny z 50% refundacją,
- Gardasil 9 – dostępny z pełną odpłatnością.
Szczepienia przeciw HPV są dostępne w różnych miejscach:
- w szkołach – od 1 września 2024 r. w szkołach podstawowych realizowany jest program dobrowolnych szczepień przeciw HPV dla dzieci w wieku 9–14 lat,
- w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ) – dla dzieci, młodzieży i dorosłych, zgodnie z obowiązującymi zasadami,
- w aptekach – osoby, które ukończyły 18 lat, mogą skorzystać ze szczepienia w uprawnionych aptekach.
Pamiętajmy, że profilaktyka to nie tylko szczepienia. Ważne są także zdrowy styl życia, unikanie tytoniu i ograniczenie alkoholu oraz zwracanie uwagi na niepokojące objawy.
Długotrwała chrypka, trudności w przełykaniu czy niegojące się zmiany w jamie ustnej wymagają konsultacji z lekarzem.