Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich

Nowe zasady żywienia w placówkach oświatowych od 1 września 2026 r. – co zmienia rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. Dz.U. 2026 poz. 197?

Od 1 września 2026 r. szkoły, przedszkola, ajenci sklepików szkolnych, firmy cateringowe i podmioty prowadzące żywienie zbiorowe dzieci i młodzieży będą musiały stosować nowe zasady wynikające z Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2026 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach. Placówki mają czas na przygotowanie się do zmian jeszcze przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027.

1. Nowe regulacje mają zastosowanie do jednostek systemu oświaty, a więc w praktyce do:
   • przedszkoli, 
   • szkół podstawowych, 
   • szkół ponadpodstawowych, 
   • innych placówek objętych systemem oświaty, w których prowadzona jest sprzedaż żywności lub żywienie dzieci i młodzieży. 
2. Przepisy będą istotne przede wszystkim dla:
   • dyrektorów placówek, 
   • intendentów i osób układających jadłospisy, 
   • firm cateringowych i kuchni szkolnych/przedszkolnych, 
   • ajentów sklepików szkolnych i operatorów automatów vendingowych, 
   • odpowiadających za zakupy spożywcze do szkół i przedszkoli.

Jednym z najważniejszych elementów nowych przepisów jest określenie zamkniętego katalogu grup środków spożywczych, które mogą być sprzedawane dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty. Dotyczy to zarówno sklepików szkolnych, jak i automatów vendingowych. 
Zgodnie z rozporządzeniem do sprzedaży w szkołach dopuszczono m.in.:

• pieczywo, w tym bezglutenowe, 
• pieczywo półcukiernicze i cukiernicze, w tym bezglutenowe, 
• kanapki, 
• sałatki i surówki, 
• mleko, w tym bezlaktozowe, 
• produkty mleczne, takie jak m.in.: jogurty, kefiry, maślanki, serki czy mleko smakowe, 
• napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, pod warunkiem że są wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12, 
• produkty zbożowe, w tym śniadaniowe i bezglutenowe, 
• warzywa, owoce, a także suszone warzywa i owoce, orzechy, nasiona oraz środki spożywcze z nich wytworzone – bez dodatku cukrów, substancji słodzących i soli, 
• soki, przeciery, musy owocowe i warzywne bez dodatku cukrów i substancji słodzących, 
• wodę, 
• gorzką czekoladę zawierającą co najmniej 70% kakao, 
• napoje przygotowywane na miejscu, o ile spełniają określone limity dodatku cukru,
• koktajle owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne na bazie mleka / produktów mlecznych / napojów roślinnych – bez dodatku cukrów i substancji słodzących, 
• inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących, 
• bezcukrowe gumy do żucia.

W praktyce oznacza to, że sprzedaż na terenie szkoły nadal będzie możliwa, ale wyłącznie w ramach ściśle określonych grup produktów oraz przy zachowaniu wskazanych parametrów jakościowych.

Limity cukru, tłuszczu i soli – co trzeba sprawdzać w produktach?
Sama przynależność produktu do dopuszczonej grupy nie zawsze wystarczy. Rozporządzenie przewiduje również maksymalne poziomy cukrów, tłuszczu i soli dla części produktów oferowanych dzieciom i młodzieży. Z komunikatów sanepidu wynika, że limity obejmują m.in.: 

• produkty zbożowe, w tym śniadaniowe – do 10 g cukrów, 10 g tłuszczu i 1 g soli w 100 g/ml produktu, 
• pieczywo półcukiernicze i cukiernicze – do 13,5 g cukrów, 10 g tłuszczu i 1,2 g soli w 100 g produktu, 
• produkty mleczne – do 10 g cukrów w 100 g/ml, 
• napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych wzbogacone w wapń i witaminę B12 – do 10 g cukrów w 100 ml/g. 

Dla osób prowadzących sklepik szkolny oznacza to konieczność dokładnej weryfikacji etykiet i tabel wartości odżywczych przed wprowadzeniem produktu do sprzedaży.

Mniej cukru w napojach przygotowywanych na miejscu
Jedna z ważniejszych zmian dotyczy napojów sporządzanych na miejscu – np. herbat, kakao czy napojów mlecznych przygotowywanych w placówce. Nowe przepisy obniżają dopuszczalny limit cukrów dodanych do max. 5 g w 250 ml napoju. Preferowanym napojem pozostaje woda. To istotna zmiana organizacyjna dla placówek, które samodzielnie przygotowują napoje dla dzieci.

Drugi duży obszar regulacji dotyczy żywienia zbiorowego, a więc posiłków przygotowywanych i wydawanych dzieciom w przedszkolach i szkołach. Rozporządzenie wskazuje, jak planować jadłospisy, jakie produkty uwzględniać i jak rozkładać posiłki w ciągu dnia lub tygodnia. 

1. Rozporządzenie odwołuje się do bilansowania energetycznego posiłków w ujęciu dekadowym, co w praktyce może oznaczać potrzebę planowania i oceny jadłospisów w szerszym horyzoncie niż jeden dzień.
2. Przy wyliczaniu udziału posiłków w całodziennym zapotrzebowaniu energetycznym rozporządzenie odwołuje się do średnioważonej normy dla danej grupy wiekowej. W praktyce oznacza to, że w placówkach żywiących dzieci z różnych grup wiekowych planowanie kaloryczności posiłków powinno uwzględniać strukturę wieku dzieci objętych żywieniem.
   Jakie wymagania muszą spełniać posiłki w szkołach i przedszkolach?

Rozporządzenie wskazuje konkretne zasady, które należy uwzględnić przy układaniu jadłospisów.
Każdego dnia w codziennym żywieniu powinny pojawiać się:

• warzywa lub owoce do każdego posiłku, z przewagą warzyw, 
• produkty z różnych grup żywności, 
• w przypadku żywienia całodziennego – co najmniej 2 porcje mleka lub jego alternatyw roślinnych. 

W skali tygodnia
Jadłospis powinien obejmować m.in.:

• co najmniej 1 porcję ryby, 
• co najmniej 1 potrawę z nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych, 
• 2 porcje mięsa świeżego, 
• maksymalnie 2 potrawy smażone od poniedziałku do piątku, 
• co najmniej 2 zupy przygotowane na wywarach warzywnych. 

W przypadku obiadu obejmującego rybę lub mięso rozporządzenie przewiduje alternatywną potrawę roślinną dla osób niespożywających produktów odzwierzęcych, w szczególności na bazie nasion roślin strączkowych. Takie rozwiązanie zostało również przewidziane w przypadku placówek podających wyłącznie obiad. To oznacza konieczność przygotowania się na większą elastyczność w planowaniu posiłków – zarówno w kuchniach szkolnych, jak i po stronie firm cateringowych. Rozporządzenie wymaga także, aby zupy, sosy oraz potrawy były sporządzane z naturalnych składników, bez użycia koncentratów spożywczych, z wyjątkiem koncentratów z naturalnych składników.
Rozporządzenie odnosi się również do udziału posiłków w dziennym zapotrzebowaniu energetycznym dziecka lub ucznia. Z komunikatów publikowanych przez organy sanitarne wynika, że: 

• jeśli placówka zapewnia wyłącznie obiad jednodaniowy, powinien on pokrywać ok. 20% dziennego zapotrzebowania energetycznego, 
• jeśli podawany jest obiad dwudaniowy – ok. 30% dziennego zapotrzebowania, 
• w placówkach realizujących 3 posiłki dziennie żywienie powinno pokrywać około 70–75% dziennego zapotrzebowania energetycznego, liczonego w ujęciu dekadowym. 

W praktyce oznacza to, że układanie jadłospisów będzie wymagało jeszcze większej dbałości o bilans energetyczny i zgodność z aktualnymi normami żywienia.
Nowe przepisy są ważne nie tylko dlatego, że wprowadzają konkretne obowiązki prawne. Ich znaczenie jest szersze – dotyczą jakości codziennego żywienia dzieci i młodzieży, a więc obszaru mającego realny wpływ na zdrowie, koncentrację, nawyki żywieniowe i rozwój uczniów.

W praktyce rozporządzenie wzmacnia kilka kierunków:

• ograniczanie nadmiaru cukru, soli i tłuszczu, 
• promowanie wody, warzyw, produktów mlecznych i roślinnych alternatyw wzbogaconych w wapń 
  i witaminę B12, 
• zwiększanie roli strączków, ryb i mniej przetworzonych posiłków, 
• odchodzenie od przypadkowego układania menu na rzecz planowania jadłospisów zgodnie z normami żywienia. 

​​​​​​​Najważniejsze zmiany od 1 września 2026 r.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 r. wprowadza nowe zasady sprzedaży żywności i organizacji żywienia w jednostkach systemu oświaty. Od 1 września 2026 r. szkoły, przedszkola, sklepiki szkolne i firmy cateringowe będą musiały stosować nowe wymogi dotyczące zarówno asortymentu produktów dopuszczonych do sprzedaży, jak i sposobu planowania jadłospisów oraz jakości posiłków. 
Najważniejsze zmiany to:

• zamknięty katalog produktów dopuszczonych do sprzedaży w szkołach, 
• limity cukru, tłuszczu i soli dla wybranych grup produktów, 
• obniżenie limitu cukru dodanego w napojach przygotowywanych na miejscu, 
• konieczność uwzględniania ujęcia dekadowego przy planowaniu wartości energetycznej żywienia, 
• większy nacisk na warzywa, ryby, strączki i odpowiedni bilans energetyczny, 
• obowiązek uwzględniania alternatyw roślinnych w określonych sytuacjach żywieniowych. 

​​​​​​​​​​​​​​Dziennik Ustaw z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 16.02.2026
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20260000197/O/D20260197.pdf

W toku realizacji działań Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej (NCEŻ)
opracowano następujące materiały edukacyjne celem wsparcia m.in. pracy
realizatorów żywienia zbiorowego w przedszkolach i szkołach.
Materiały są dostępne na stronie NCEŻ:NCEZ - strona główna - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.