Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A), potocznie nazywane „żółtaczką pokarmową” lub „żółtaczką typu A”, jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa zapalenia wątroby typu A (HAV) należący do rodziny Picornaviridae. Na zakażenie narażona jest każda osoba, która nie posiada odporności na wirusa.

Przebieg choroby

Przebieg kliniczny WZW A w dużej mierze zależy od wieku chorego – ciężkość choroby zwiększa się wraz z wiekiem.

U dzieci zakażenie często przebiega bezobjawowo lub z niewielkimi objawami, natomiast u dorosłych zazwyczaj rozwija się pełnoobjawowa postać choroby. Z tego względu wirusowe zapalenie wątroby typu A może być szczególnie niebezpieczne dla:

1. kobiet w ciąży,
2. osób starszych,
3. pacjentów z przewlekłymi chorobami wątroby.

W takich przypadkach choroba może przybrać postać piorunującą, która charakteryzuje się bardzo ciężkim przebiegiem i zwiększonym ryzykiem zgonu.

Po przebyciu WZW A nie rozwija się przewlekłe zapalenie wątroby, a choroba nie prowadzi do marskości ani pierwotnego raka wątroby.

Objawy WZW A

Choroba, szczególnie u dorosłych, rozpoczyna się zwykle nagle i może powodować m.in.:

1. objawy grypopodobne (zwłaszcza w początkowym okresie),
2. dolegliwości ze strony układu pokarmowego: odbijanie, zgagę, nudności, wzdęcia oraz uczucie wczesnej sytości,
3. ciemne zabarwienie moczu,
4. jasne (odbarwione) stolce,
5. żółtaczkę, czyli zażółcenie skóry, białkówek oczu oraz błon śluzowych.

Okres wylęgania (czas od zakażenia do pojawienia się objawów) wynosi średnio 28–30 dni, ale może mieścić się w przedziale 15–50 dni.

Okres zakaźności

Osoba zakażona wydala duże ilości wirusa wraz z kałem nawet przez kilka tygodni. Wydalanie wirusa może rozpocząć się 2–3 tygodnie przed pojawieniem się żółtaczki lub wzrostem aktywności enzymów wątrobowych, czyli w czasie, gdy chory nie ma jeszcze objawów. Zakaźność utrzymuje się zwykle do około 1 tygodnia po wystąpieniu objawów.

Zakażone dzieci mogą wydalać wirusa dłużej niż osoby dorosłe. Wirus jest obecny również we krwi i ślinie chorego, jednak jego stężenie w tych materiałach jest znacznie niższe niż w kale.

Leczenie

Leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu A ma charakter wyłącznie objawowy. Choroba nie przechodzi w postać przewlekłą, jednak powrót do pełnej sprawności może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy (najczęściej do 2 miesięcy, a czasami nawet do pół roku). Pacjenci z objawami choroby często wymagają diagnostyki i obserwacji w warunkach szpitalnych.

Drogi zakażenia

Człowiek jest jedynym rezerwuarem wirusa HAV. Do zakażenia dochodzi głównie drogą pokarmową – poprzez mechanizm kałowo-doustny, dlatego choroba bywa nazywana „chorobą brudnych rąk”.

Do zakażenia może dojść poprzez:

1. bezpośredni kontakt z osobą zakażoną (np. przeniesienie wirusa na nieumytych rękach po skorzystaniu z toalety),
2. kontakty seksualne, szczególnie analne, z osobą zakażoną,
3. spożycie skażonej żywności (np. nieumytych owoców i warzyw, owoców morza lub produktów niedostatecznie poddanych obróbce termicznej),
4. picie skażonej wody.

Czynniki ryzyka zakażenia

Ryzyko zachorowania zwiększają m.in.:

1. bliski kontakt z osobą chorą (zwłaszcza wspólne gospodarstwo domowe),
2. kontakt zawodowy lub domowy z dziećmi uczęszczającymi do żłobka lub przedszkola,
3. podróże do krajów o wysokiej częstości występowania WZW A,
4. spożywanie owoców morza, zwłaszcza skorupiaków i surowych ostryg,
5. kontakty seksualne analne (szczególnie wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami),
6. praca przy usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości lub przy konserwacji urządzeń do tego przeznaczonych.

Profilaktyka

Aby zmniejszyć ryzyko chorób przenoszonych drogą pokarmową, w tym WZW A, należy przestrzegać zasad tzw. „5 kroków do bezpiecznej żywności” rekomendowanych przez WHO:

1. Utrzymuj czystość.
2. Oddzielaj żywność surową od ugotowanej.
3. Gotuj dokładnie.
4. Przechowuj żywność w odpowiedniej temperaturze.
5. Używaj bezpiecznej wody i żywności.

Profilaktyka poekspozycyjna

Osobom nieuodpornionym, które miały kontakt z osobą chorą na WZW A (np. w domu lub podczas kontaktów seksualnych), zaleca się wykonanie szczepienia najpóźniej w ciągu 2 tygodni od ekspozycji.

Zalecane szczepienia

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu są szczepienia ochronne. Odporność po szczepieniu utrzymuje się przez około 20 lat, a skuteczność szczepionki jest bardzo wysoka zarówno w profilaktyce przed narażeniem, jak i po kontakcie z wirusem.

Szczepienie przeciwko WZW A zaleca się szczególnie:

1. osobom podróżującym do krajów o wysokiej lub średniej endemiczności WZW A,
2. pracownikom zajmującym się produkcją i dystrybucją żywności,
3. osobom pracującym przy usuwaniu odpadów komunalnych i płynnych nieczystości,
4. dzieciom w wieku przedszkolnym i szkolnym oraz młodzieży, które wcześniej nie chorowały na WZW A,
5. osobom należącym do grup zwiększonego ryzyka, w których obserwuje się większą liczbę zachorowań.