Europejska kampania informacyjna EU JAMRAI 2
09.03.2026
Ruszyła realizacja europejskiego projektu EU-JAMRAI 2 obejmującego działania podejmowane przez 128 partnerów z 30 krajów Unii Europejskiej w celu przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. W Polsce kampanię koordynuje Narodowy Instytut Leków. Misją projektu jest wspólne i skoordynowane działanie w celu ochrony skuteczności środków przeciwdrobnoustrojowych, a wizją jest społeczność europejska, w której zapobieganie, wczesne wykrywanie i skuteczne zarządzanie opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe będą kluczowe na wszystkich poziomach opieki zdrowotnej. EU JAMRAI przypomina, że zdrowie ludzi, zwierząt oraz środowisko są ze sobą ściśle powiązane, a wspólnym zadaniem jest ochrona tej równowagi. Jednym z działań służących zapewnieniu bezpiecznej i zdrowej przyszłości dla następnych pokoleń jest edukacja środowiska medycznego oraz społeczeństwa.
Większość drobnoustrojów nie szkodzi zdrowiu. Wiele z nich jest wręcz niezbędnych dla naszych organizmów i środowiska. Pomagają nam trawić pokarm, chronią skórę i utrzymują równowagę ekosystemów. Niektóre jednak mogą przekształcić się w niebezpieczne patogeny zdolne wywoływać poważne infekcje.
Czym są środki przeciwdrobnoustrojowe i do czego służą?
Środki przeciwdrobnoustrojowe to leki ratujące życie, które zrewolucjonizowały nasze społeczeństwo. Choroby, które kiedyś były śmiertelne, stały się możliwe do wyleczenia. Do środków przeciwdrobnoustrojowych należą antybiotyki – leki powszechnie stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Ich działanie polega na zabijaniu bakterii lub hamowaniu ich wzrostu, co pozwala zwalczać choroby u ludzi i zwierząt.
Czym jest oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR)?
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) występuje, gdy bakterie lub inne drobnoustroje przestają reagować na leki stworzone, by je zabijać. Takie oporne na wiele środków bakterie nazywamy „superbakteriami”– to one sprawiają, że infekcje stają się znacznie trudniejsze, a czasem wręcz niemożliwe do wyleczenia.
Bakterie i inne drobnoustroje to niezwykłe stworzenia, które adaptują się i ewoluują, by przetrwać. Dzięki mechanizmom takim jak mutacje czy wymiana DNA, mogą rozwijać i nabywać cechy, które budują ich oporność na leki przeciwbakteryjne (w tym antybiotyki). Dzięki tym naturalnym procesom nowe superbakterie mogą się rozwijać i rozprzestrzeniać.
Jak rozprzestrzenia się oporność?
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe nie ma żadnych ograniczeń. Drobnoustroje rozprzestrzeniają się między populacjami zwierząt, ludzi i roślin poprzez wodę, glebę i powietrze. Te procesy sprzyjają szerzeniu się oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Zdrowie zwierząt, ludzi i środowiska jest nierozerwalnie powiązane oraz wzajemnie zależne. Dzielimy tę samą ziemię, zasoby i drobnoustroje. Ponad 60% patogenów wywołujących choroby u ludzi pochodzi od zwierząt domowych lub dzikich, więc ochrona zdrowia zwierząt i środowiska. chroni również zdrowie ludzi. Dlatego też zwalczanie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe wymaga skoordynowanego podejścia „Jedno zdrowie” (One Health), które uwzględnia wszystkie te powiązania.
AMR zagraża zdrowiu na całym świecie
Wyczerpują się nasze możliwości leczenia poważnych infekcji u ludzi, zwierząt i roślin. Każdego roku z powodu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe życie traci 1,2 miliona ludzi. To tyle samo, co łączna roczna liczba zgonów z powodu HIV/AIDS i malarii. Jeśli nie podejmiemy działań, do 2050 roku z powodu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe umrze 39 milionów ludzi.
AMR zagraża zdrowiu i dobrostanowi zwierząt
Rozprzestrzenianie się opornych bakterii – superbakterii – u zwierząt lądowych i wodnych prowadzi nieuchronnie do wzrostu cierpienia zwierząt i strat hodowlanych. Ma to bezpośredni wpływ na życie ludzi na całym świecie, ponieważ 1,3 miliarda osób utrzymuje się dzięki hodowli zwierząt, a ponad 20 milionów osób zależy od akwakultury.
AMR dotyczy również naszych zwierząt domowych
Lekooporne bakterie i inne superbakterie mogą zakażać nasze psy, koty i inne zwierzęta towarzyszące, poważnie zagrażając ich zdrowiu. W niektórych przypadkach zwierzęta mogą potrzebować silniejszych lub dłuższych terapii, co jest kosztowne i stresujące. Lekooporne drobnoustroje mogą również przenosić się między zwierzętami a ludźmi (w obie strony), przypominając nam, jak ściśle powiązane jest nasze zdrowie z ich zdrowiem.
AMR rozprzestrzenia się w przyrodzie
Resztki leków, bakterie oporne na środki przeciwdrobnoustrojowe i geny oporności, trafiają do przyrody w wyniku działań człowieka, np. poprzez ścieki ze szpitali, spływy z gospodarstw rolnych, zanieczyszczenia przemysłowe czy niewłaściwe pozbywanie się leków. Odpowiednie zarządzanie tymi odpadami jest kluczowe, aby nie wracały do ludzi i zwierząt przez jedzenie, wodę lub bezpośredni kontakt z glebą, zwiększając ryzyko transmisji.
Środki przeciwdrobnoustrojowe są cenne i należy je stosować ostrożnie i wyłącznie z zalecenia lekarza
Antybiotyki i inne środki przeciwdrobnoustrojowe są niezbędne do ochrony naszego zdrowia. Jednak w zbyt wielu przypadkach są one niewłaściwie stosowane u ludzi, zwierząt i roślin, co tworzy idealne warunki do powstawania superbakterii. Stosując je tylko wtedy, gdy jest to naprawdę konieczne – i zawsze pod profesjonalnym nadzorem – możemy spowolnić pojawianie się i rozprzestrzenianie superbakterii oraz chronić zdrowie ludzi, zwierząt, roślin i środowiska. Stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych bez porady medycznej może być szkodliwe i sprzyjać rozwojowi opornych mikroorganizmów.
Zbyt wczesne przerwanie leczenia daje szkodliwym drobnoustrojom drugą szansę
Gdy pomijamy dawki lub przerywamy leczenie zbyt wcześnie, ponieważ czujemy się lepiej, najsilniejsze drobnoustroje mogą przetrwać. Mogą one pogorszyć nasze zdrowie i rozprzestrzenić się na innych, zwiększając ryzyko zakażenia superbakteriami, które są trudniejsze do leczenia dla wszystkich.
Bezpieczne nawyki żywieniowe to mniej infekcji - Czyste ręce ratują życie
Proste nawyki, takie jak mycie rąk przed i w trakcie przygotowywania posiłków, używanie czystych powierzchni i przyborów, oddzielanie surowych i gotowanych produktów w celu uniknięcia zanieczyszczenia, dokładna obróbka termiczna mięsa, drobiu, jaj i owoców morza, przechowywanie łatwo psujących się produktów w lodówce i mycie owoców i warzyw, zapobiegają zakażeniom, zmniejszają potrzebę stosowania leków przeciwdrobnoustrojowych i ograniczają szansę na powstanie opornych drobnoustrojów.
Szczepionki zapobiegają infekcjom i ograniczają rozprzestrzenianie się superbakterii
Mniej chorób oznacza mniejszą potrzebę stosowania antybiotyków i innych środków przeciwdrobnoustrojowych oraz mniej okazji do powstawania superbakterii. Zarówno w zdrowiu ludzi, jak i zwierząt, szczepienia zmniejszają potrzebę leczenia i pomagają powstrzymać rozprzestrzenianie się chorób.
Antybiotyki i inne środki przeciwdrobnoustrojowe należą do największych osiągnięć ludzkości. Te cenne leki pomogły ludziom i zwierzętom prowadzić dłuższe i zdrowsze życie. Tracą one jednak swoją skuteczność. Im więcej osób rozumie, dlaczego tak się dzieje, tym więcej możemy wspólnie zrobić, aby chronić ich moc. Dzieląc się wiedzą i wspierając odpowiedzialne stosowanie, pomagamy zapewnić, że te ratujące życie środki pozostaną skuteczne — dla nas, dla przyszłych pokoleń i dla planety.
Kampania wzmacnia działania realizowane w ramach Europejskiego Dnia i Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach oraz koncepcji „Jedno Zdrowie”.
Źródła:
https://eu-jamrai.eu/wp-content/uploads/2025/04/EUJAMRA2_Brochure_A6_Poland.pdf
https://eu-jamrai.eu/wp-content/uploads/2025/04/AMR-Symbol-Card_POLISH.pdf
https://eujamrai.eu/wpcontent/uploads/2024/09/EUjamrai2_ARSymbol_Template_color.pdf