Marzec - Miesiąc Świadomości Raka Jelita Grubego.
06.03.2026
W 2008 roku Parlament Europejski ustanowił Marzec jako Miesiąc Świadomości Raka Jelita Grubego. Jak podaje Krajowy Rejestr Nowotworów, rak jelita grubego jest trzecim najczęściej występującym na świecie nowotworem wśród populacji męskiej i drugim wśród populacji kobiet. Większość zachorowań obserwuje się po 50 roku życia, a ryzyko rozwoju choroby wzrasta wraz z wiekiem.
Powstawaniu i zachorowaniu na raka jelita grubego sprzyjają:
- zaburzenia genetyczne,
- predyspozycje dziedziczne,
- czynniki środowiskowe (niewłaściwa dieta, niska aktywność fizyczna, otyłość, spożywanie alkoholu, palenie tytoniu),
- polipy gruczolakowe w jelicie grubym,
- napromienianie miednicy małej w przeszłości czy nieswoista zapalna choroba jelit.
Ważna jest więc profilaktyka oraz regularne badania kontrolne, pozwalające wykryć nowotwór we wczesnym stadium - zwiększając tym samym szanse na wyleczenie. Rak jelita rozwija się ze zmian łagodnych, tak zwanych polipów. Dzięki badaniom profilaktycznym i usuwaniu polipów, możliwe jest obniżenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego, a także skuteczne leczenie już istniejących, bezobjawowych nowotworów we wczesnym stadium choroby.
W wykrywaniu raka jelita grubego dużą rolę odgrywają badania przesiewowe, do których zalicza się:
- badanie na krew utajoną w kale, które powinno być wykonywane co 12 miesięcy u osób po 50. roku życia. Badanie to pozwala zmniejszyć umieralność na raka jelita grubego o ok. 16% a pozytywny wynik badania jest zawsze jednoznacznym wskazaniem do wykonania kolonoskopii,
- kolonoskopia, czyli badanie endoskopowe, które powinno się wykonywać co 10 lat po ukończeniu 40 roku życia. Badanie to oprócz możliwości dokładnej oceny budowy ścian jelita grubego pozwala również usunąć niewielkich rozmiarów polipy oraz pobrać wycinek podejrzanych zmian do badania histopatologicznego.
Najczęstsze objawy raka jelita grubego to:
- bóle brzucha (występują w 44% przypadków)
- zmiana rytmu wypróżnień (43%)
- krew w stolcu (40%)
- osłabienie ogólne (20%)
- niedokrwistość bez innych objawów ze strony przewodu pokarmowego (11%)
- utrata mady ciała i osłabienie (6%).
Objawy chorobowe raka jelita grubego są zależne od odcinka jelita, w którym umiejscowiona jest zmiana.
Zmiana w okolicy wstępnicy, czyli w prawej połowie jelita grubego daje następujące objawy: stolec zmieszany z krwią lub ciemny, bóle w prawym podbrzuszu, wyczuwalny guz w prawej połowie jamy brzusznej, niedokrwistość.
Zmiana w okolicy poprzecznicy daje następujące objawy: stolec zmieszany z krwią, bóle w centrum jamy brzusznej, niedokrwistość.
Zmiana zlokalizowana w zstępnicy, czyli w lewej części jelita grubego: biegunki na przemian z zaparciami, jasnoczerwona krew na powierzchni stolca, zmienne pory wypróżnień, kolki, wzdęcia, stolec wąski (ołówkowaty).
Zmiana zlokalizowana w końcowym odcinku jelita grubego, czyli w esicy lub odbytnicy daje następujące objawy: domieszka jasnoczerwonej krwi pokrywająca stolec, uczucie niepełnego wypróżnienia, kolka jelitowa z potrzebą wypróżniania, bóle brzucha, bóle krocza.
Specjaliści jednogłośnie podkreślają, że oprócz badań profilaktycznych warto zadbać także o zmianę nawyków, które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Niewątpliwie do złych nawyków należy przede wszystkim niedostateczna aktywność fizyczna lub jej brak, otyłość oraz zła dieta. Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, warto zadbać o dietę bogatą w błonnik, warzywa i owoce przy jednoczesnym ograniczeniu spożywania nasyconych kwasów tłuszczów i czerwonego mięsa. Warto również zrezygnować z palenia tytoniu oraz nadużywania alkoholu.
W Polsce działa Program Badań Przesiewowych Raka Jelita Grubego, w którym osoby bez objawów klinicznych mogą skorzystać z bezpłatnej kolonoskopii przesiewowej. To badanie umożliwia wykrycie raka we wczesnym stadium lub zmian przedrakowych, takich jak polipy, które można usunąć w trakcie badania, zanim przekształcą się w nowotwór. Nie potrzebujesz skierowania - wystarczy, że zgłosisz się do placówki realizującej program. Program jest dla osób w wieku:
- od 50 do 65 lat,
- lub od 40 do 49 lat, jeśli u najbliższych krewnych pacjenta, rozpoznano nowotwór jelita grubego,
które nie miały wykonywanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat.
Źródła:
https://www.zwrotnikraka.pl/marzec-miesiac-swiadomosci-raka-jelita-grubego-profilaktyka-i-prewencja/
https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/jelito-grube
https://cozl.eu/pacjent/423-marzec-jako-miesiac-swiadomosci-raka-jelita-grubego