Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zduńskiej Woli

Listopad został uznany na całym świecie miesiącem solidarności z mężczyznami zmagającymi się z nowotworami gruczołu krokowego oraz rakiem jąder. Nie bez przyczyny właśnie na ten miesiąc przypada kampania Movember 2026 (tzw. Wąsopad). Akcja społeczna została zapoczątkowana w 1999 roku w Australii i swoim zasięgiem objęła niemalże cały świat. Termin Movember powstał w wyniku połączenia dwóch wyrazów moustache – wąsy oraz November – listopad. Celem kampanii Movember jest zmiana oblicza męskiego zdrowia, natomiast wąsy, które przez twórców zostały ustanowione symbolem kampanii, mają ową zmianę oblicza komunikować. Luźna i zabawna forma kampanii sprzyja podejmowaniu trudnych i ważnych tematów. A głównym tematem kampanii jest profilaktyka raka prostaty i jąder.

Działania te zostały włączone do ogólnopolskiej kampanii Głównego Inspektoratu Sanitarnego „Pan i Pani – przebadani? A Ty?” która przypomina, że troska o zdrowie i profilaktyka dotyczą każdego z nas - niezależnie od płci i wieku.

Szacuje się, że co 3 mężczyzna w wieku od 50 do 80 lat oraz 80% mężczyzn po 80 roku życia zachoruje na raka prostaty. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem i dotyczy mężczyzn po 45. roku życia. Nowotwór ten zajmuje niezmiennie 4. miejsce pod względem śmiertelności na świecie. Coraz więcej wiemy na temat czynników mogących wpłynąć na rozwój choroby nowotworowej, jak również na temat profilaktyki i badań profilaktycznych. Dlatego takie kampanie jak „Pan i Pani – przebadani? A Ty?” i Movember, poza oczywistym aspektem profilaktycznym – posiadają jeszcze jeden nieoceniony walor. Budują nastrój wsparcia społecznego oraz psychologicznego, które stanowią istotny element działań terapeutycznych oraz psychoedukacyjnych. Sprzyją nie tylko zrozumieniu, ale również dają przyzwolenie na mówienie o rzeczach, które mogą zostać uznane za trudne albo wstydliwe. Tak jest w przypadku nowotworów gruczołu krokowego oraz raka jąder.

Rak gruczołu krokowego jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem. Znaczenie mają również obciążenie rodzinne i niektóre uwarunkowania genetyczne. Choroba może rozwijać się przez długi czas bez charakterystycznych objawów.

Warto zwrócić uwagę na:

• częstsze oddawanie moczu, również w nocy;
• osłabienie lub przerywanie strumienia moczu;
• trudności z rozpoczęciem oddawania moczu;
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza;
• nagłe lub silne parcie na mocz;
• krew w moczu lub nasieniu;
• ból w obrębie miednicy, krocza, pleców lub kości.

Takie objawy nie oznaczają automatycznie raka. Mogą występować również w innych chorobach, np. łagodnym rozroście gruczołu krokowego lub stanach zapalnych. ale warto skonsultować z lekarzem.

Badanie poziomu PSA.

PSA to swoisty antygen sterczowy. Jest on wytwarzany w gruczole krokowym i wydzielany do krwi. Znaczny wzrost jego stężenia może oznaczać nowotwór prostaty. Materiałem do badania jest próbka krwi. Badanie powinni regularnie wykonywać mężczyźni po 40. roku życia i znajdujący się w grupie ryzyka wystąpienia raka prostaty z powodu obciążenia genetycznego. Badanie PSA jest wykorzystywane w ocenie ryzyka raka prostaty, ale samo nie potwierdza ani nie wyklucza choroby. Podwyższone stężenie może mieć również inne przyczyny, m.in. łagodny rozrost prostaty lub stan zapalny. To lekarz interpretuje wynik w kontekście innych informacji dotyczących zdrowia, takich jak wiek, objawy, historia zachorowań w rodzinie i wyniki pozostałych badań. W razie potrzeby może zalecić dalszą diagnostykę, np. badanie per rectum, ponowne oznaczenie PSA, rezonans magnetyczny prostaty lub biopsję.

Rak jądra jest stosunkowo rzadkim nowotworem, ale występuje przede wszystkim u młodych mężczyzn. Według Narodowego Portalu Onkologicznego średni wiek zachorowania wynosi około 35 lat, a prawie 80 proc. przypadków rozpoznaje się między 20. a 44. rokiem życia. Rak jądra jest najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w wieku 15–44 lat.

Najczęstszym objawem raka jądra jest niebolesny guzek lub zgrubienie w jądrze. Inne możliwe objawy to:

• powiększenie jądra lub zmiana jego konsystencji;
• uczucie ciężkości lub pełności w mosznie;
• tępy ból lub dyskomfort w jądrze, mosznie albo podbrzuszu;
• powiększenie moszny lub nagromadzenie płynu;
• wyraźna zmiana wielkości lub kształtu jądra.

Samobadanie jąder należy wykonywać je raz w miesiącu po wcześniejszym prysznicu.

Jak wykonać samobadanie?

1. Obejrzyj mosznę. Zwróć uwagę na obrzęk, zmianę wielkości lub wyraźną asymetrię.
2. Zbadaj każde jądro osobno. Delikatnie przesuwaj je między palcami, zwracając uwagę na jego powierzchnię i konsystencję.
3. Zwróć uwagę na nowe zmiany. Sprawdź, czy nie pojawił się guzek, zgrubienie lub zmiana twardości albo wielkości jądra.
4. Nie próbuj samodzielnie rozpoznawać przyczyny. Jeśli zauważysz zmianę, której wcześniej nie było, skonsultuj się z lekarzem.

Jeśli rozważasz wczesne wykrywanie raka prostaty, zapytaj lekarza, czy oznaczenie PSA może być dla Ciebie korzystne. Jeśli zauważysz guzek, zgrubienie lub zmianę wielkości jądra, skonsultuj się z lekarzem. Jeśli pojawią się niepokojące objawy, nie czekaj na osiągnięcie określonego wieku ani na planowe badanie profilaktyczne. W przypadku nagłego, silnego bólu jądra potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Choroba nowotworowa nie odejmuje męskości, tak samo jak dbanie o zdrowie nie jest przejawem słabości. Trzeba o tym nie tylko pamiętać, ale również głośno mówić.

Źródła:

https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/gruczol-krokowy-prostata
https://www.zwrotnikraka.pl/movember-wasopad-w-polsce/

https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowychjadro/epidemiologia

https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/99055,rak-jadra-nowotwory-zlosciwe-jadra