Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zduńskiej Woli

Odra to bardzo zakaźna choroba wirusowa, która może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Wirus odry należy do rodzaju Morbillivirus i przenosi się głównie drogą kropelkową, czyli poprzez kaszel, kichanie, mówienie, a także bezpośredni kontakt z wydzieliną z nosa i gardła. Wirus może wnikać do organizmu przez nos, usta oraz spojówki. Najczęstsze powikłania odry dotyczą układu oddechowego, nerwowego i pokarmowego. Najgroźniejsze powikłanie neurologiczne to zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu. Rzadko, nawet kilka lat po infekcji, może wystąpić podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE), a największe ryzyko dotyczy dzieci, które przechorowały odrę między 1. a 3. rokiem życia.

Świnka, czyli nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, jest chorobą wirusową wywołaną przez wirusa RNA z rodzaju Rubulavirus. Zarażenie następuje drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzieliną z nosa i gardła. Charakterystycznym objawem jest bolesny obrzęk jednej lub obu ślinianek przyusznych. Powikłania mogą obejmować zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, uszkodzenia słuchu (niedosłuch lub trwała głuchota) oraz zaburzenia hormonalne, np. zapalenie jajników u kobiet czy zapalenie jąder u mężczyzn po okresie dojrzewania. U młodych mężczyzn dotyczy to 15–30% przypadków, najczęściej jednostronnie, a w przypadku obustronnego zapalenia może dojść do bezpłodności.

Różyczka jest chorobą wywoływaną przez wirusa z rodzaju Rubivirus, szerzącą się drogą kropelkową lub przez kontakt z osobą chorą. Pierwszym objawem jest zwykle powiększenie węzłów chłonnych, a następnie pojawia się wysypka, która zaczyna się na twarzy i szyi, a potem obejmuje tułów i kończyny. U dzieci choroba zwykle przebiega łagodnie, jednak u kobiet w ciąży, które nie były szczepione, zakażenie może prowadzić do ciężkich wad wrodzonych u dziecka, tzw. zespołu różyczki wrodzonej, obejmujących serce, układ nerwowy, wzrok i słuch.

Podstawową metodą zapobiegania tym chorobom są szczepienia ochronne. Ich celem jest nie tylko indywidualna ochrona, ale też budowanie odporności populacyjnej, chroniącej osoby, które z różnych przyczyn nie mogą przyjąć szczepionki.

Szczepionka łączona MMR (odra, świnka, różyczka) podawana jest w cyklu dwudawkowym – pierwsza dawka w 13–15. miesiącu życia, druga dawka przypominająca w 6. roku życia. Obecnie dostępna jest wyłącznie szczepionka skojarzona MMR, która jest bezpieczna i skuteczna – po dwóch dawkach odporność utrzymuje się przez całe życie, a skuteczność wynosi 98–99%.

Źródła:

1. Mrożek-Budzyn D., red. Wakcynologia praktyczna. 7. wyd. Bielsko-Biała: Alfa Medica Press; 2018.
2. Majta M., Rusin M., Domagalska J. Assessment of the effects of the measles, mumps and rubella vaccination programme in the child population in Poland in 2014–2021. Przegląd Epidemiologiczny – Epidemiological Review. 2025;79(2):227–240.
3. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/odra/