Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zduńskiej Woli

Promieniowanie ultrafioletowe emitowane przez słońce jest niezwykle istotnym czynnikiem środowiskowym, którego wpływ na ludzki organizm budzi wiele kontrowersji. Z jednej strony działa korzystnie – stymuluje wytwarzanie witaminy D, wpływa na funkcjonowanie układu odpornościowego, jest stosowane w leczeniu wielu schorzeń i wykorzystywane w procesach sterylizacji (ma zdolność zabijania drobnoustrojów), a jednocześnie odpowiada za fotostarzenie się skóry i jest jednym z najsilniejszych czynników kancerogennych.

Rodzaje promieniowania UV

Promieniowanie UVA to rodzaj promieniowania elektromagnetycznego, które obejmuje fale o długościach fal między 320 a 400 nanometrów. Promienie tego rodzaju stanowią ok. 9,5 proc. promieniowania słonecznego.

Promieniowanie UVB zatrzymywane jest przez atmosferę (szczególnie przez jej warstwę ozonową) w znacznie większym stopniu, niż promieniowanie UVA. Nadmiar tego promieniowania może doprowadzić do bolesnych oparzeń skórnych. Zakres fali wynosi od 280-320 nanometrów.

Promieniowanie UVC cechuje się najmniejszą długością fali (100-280 nanometrów). Jest pochłaniane przez atmosferę ziemską i nie dociera do powierzchni Ziemi, w związku z tym nie wpływa w znaczny sposób na zdrowie człowieka.

Wpływ promieniowania UV na ludzką skórę

Promieniowanie UVA wpływa na proces starzenia się skóry poprzez dysfunkcję bariery ochronnej skóry, stymulację powstawania wolnych rodników (indukowanie stresu oksydacyjnego) i modyfikację DNA komórek skóry, niszczenie nici kolagenu i elastyny oraz naczyń włosowatych (co powoduje zaburzenia w ukrwieniu skóry), a także poprzez wpływ na funkcjonowanie melanocytów.  Na skutek tych procesów skóra jest przesuszona, szara, matowa, o ziemistym zabarwieniu. Ponadto częściej występują stany zapalne i podrażnienia. 

Obserwowane efekty fotostarzenia: 

• zrogowaciała i pogrubiona skóra; 
• zmniejszenie jędrności, powstawanie głębokich bruzd i zmarszczek oraz spadek gęstości skóry, czego przyczyną jest degradacja kolagenu; 
• elastoza – nagromadzenie się w skórze właściwej nieprawidłowych włókien elastynowych; 
• objawy związane z pękaniem i rozszerzeniem się naczynek włosowatych – występowanie „pajączków”, utrwalenie rumienia i nasilenie objawów trądziku różowatego; 
• przesuszenie skóry, co jest wynikiem uszkodzenia bariery ochronnej i zmniejszenia zdolności naskórka do zatrzymywania wody; 
• zaburzenie funkcji gruczołów łojowych – przede wszystkim w przypadku skóry tłustej i łojotokowej (latem następuje chwilowa poprawa, a jesienią nasilenie wydzielania); 
• powstawanie przebarwień i zmian pigmentacyjnych na skutek zaburzenia pracy melanocytów (piegów, przebarwień, plam soczewicowatych, ostudy). 

Promieniowanie UVB z kolei wywołuje rumień i poparzenia słoneczne. Uszkadzając DNA komórkowe i inicjując stres oksydacyjny, jest czynnikiem odpowiedzialnym za powstawanie łagodnych i złośliwych nowotworów skóry – raka kolczysto- i podstawnokomórkowego oraz czerniaka.

Nadmierna ekspozycja na promieniowanie słoneczne może być niezwykle szkodliwa dla zdrowia naszych oczu. W upalne dni należy zawsze pamiętać o okularach przeciwsłonecznych. Zdecydowanie nie warto na nich oszczędzać. Okulary ze straganu zazwyczaj nie posiadają odpowiedniego filtra ochronnego. Zakup odpowiednich szkieł w salonie optycznym będzie zdecydowanie lepszą opcja – tylko tak mamy gwarancję, że ich przyciemnione szkła będą wyposażone w filtr UV chroniący narząd wzroku. Nadmiar promieniowania słonecznego może doprowadzić do rozwoju takich chorób jak:

• ostre zapalenie spojówek,
• posłoneczne uszkodzenie rogówki,
• stan zapalny rogówki,
• zaćma,
• zwyrodnienie plamki żółtej.                                                                                                                                            Jak chronić się przed promieniowaniem UV? 

Ochrona przed promieniowaniem składa się z kilku elementów. Przede wszystkim należy unikać bezpośredniej ekspozycji na słońce, szczególnie gdy jest ono najsilniejsze, czyli w okresie letnim i w najbardziej newralgicznych godzinach (między 10:00 a 16:00).  Poza tym należy zadbać o odpowiednie nawodnienie oraz osłanianie ciała za pomocą odpowiedniego ubrania i okularów słonecznych z filtrem UV.  Innym niezwykle ważnym elementem jest stosowanie preparatów ochronnych, które zapewniają barierę na skórze poprzez absorbowanie lub odbijanie promieniowania UV. Kosmetyki powinno się stosować na twarz i ciało 30 minut przed ekspozycją na słońce. Należy je nakładać nawet na części osłonięte ubraniem. Czynność tę należy powtarzać co dwie godziny. Co ważne, dzieci do 3. roku życia należy bezwzględnie chronić przed ekspozycją słoneczną. Ich skóra jest niedojrzała i nie posiada mechanizmów obronnych przed promieniowaniem.  

Na co należy zwrócić uwagę, wybierając kosmetyki ochronne? 

Należy wybierać kosmetyki zawierające filtry UVB i UVA oraz SPF odpowiednio dobrany do skóry. W dostępnych na rynku preparatach ochronnych stosuje się filtry chemiczne i fizyczne. Dla dzieci przeznaczone są produkty z filtrami mineralnymi (fizycznymi), które odbijają promieniowanie, nie ulegają wchłonięciu (pozostają na powierzchni skóry) i nie uczulają. SPF (sun protector factor) to międzynarodowy wskaźnik opisujący wysokość ochrony przed promieniowaniem UVB w kosmetykach. Określa on, jak długo można przebywać na słońcu po zastosowaniu preparatu ochronnego, aby nie doszło do poparzenia skóry. Wybór preparatu ochronnego należy dostosować do karnacji i warunków ekspozycji słonecznej.

W kosmetykach wyróżnia się 4 stopnie ochrony:

• niska – SPF 6 i SPF 10; 
• średnia – SPF 15, SPF 20 i SPF 25; 
• wysoka – SPF 30 i SPF 50; 
• bardzo wysoka – SPF 50+. 

W sezonie letnim większość Polaków potrzebuje wysokiej lub bardzo wysokiej protekcji, a w pozostałym okresie lub przy wyjątkowo ciemnej karnacji średniej ochrony.

Podsumowując:

Umiarkowane opalanie może przynieść szereg korzyści dla organizmu, o ile zachowamy ostrożność i będziemy się opalać w sposób kontrolowany oraz przestrzegać kilku podstawowych zasadach:

• ogranicz czas przebywania w słońcu szczególnie koło południa, w godz. 10:00-14:00,

• rób przerwy w opalaniu się, częściej przebywaj w cieniu,

• noś ubrania ochronne, bawełniane, szczególnie chroń: oczy, twarz, szyję,

• noś okulary przeciwsłoneczne wyposażone w specjalne filtry,

• używaj kremów ochronnych o szerokim spektrum ochrony przeciwsłonecznej,

• chroń niemowlęta i dzieci już od najmłodszych lat i ucz je wraz z wiekiem

racjonalnego korzystania ze słońca.

Źródła:

https://portal.abczdrowie.pl/promieniowanie-uv/6987513700743936a

https://gemini.pl/poradnik/artykul/promieniowanie-uv-co-to-jest-rodzaje-szkodliwosc-i-wplyw-na-skore/

https://www.medme.pl/artykuly/filtry-uv-przeciwsloneczne,98856.html

https://www.zwrotnikraka.pl/promieniowanie-ultrafioletowe-uv/