Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zgorzelcu

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zgorzelcu realizuje kampanię społeczną „Nie odbieraj sobie głosu”, będącą częścią ogólnopolskiej kampanii „Profilaktyka – podaj dalej”. Jej celem jest zwiększanie świadomości na temat profilaktyki nowotworów głowy i szyi, w tym tych związanych z HPV. Przez wiele lat wirus HPV kojarzony był głównie z rakiem szyjki macicy i profilaktyką zdrowia kobiet. Tymczasem zakażenie HPV dotyczy również chłopców i mężczyzn. Jednym z celów kampanii jest przypomnienie, że HPV nie jest problemem dotyczącym wyłącznie kobiet. Wirusem mogą zakażać się również mężczyźni, dlatego szczepienia obejmują także chłopców i mężczyzn. Wirus HPV może powodować również nowotwory u mężczyzn. Należą do nich m.in.:
- rak prącia,
- rak odbytu,
- nowotwory jamy ustnej i gardła,
- brodawki płciowe.

Niepokojącym zjawiskiem jest wzrost liczby młodych osób z nowotworami głowy i szyi, szczególnie rakiem części ustnej gardła (migdałka, nasady języka). Wzrost ten jest związany głównie z zakażeniami wirusem HPV – również u mężczyzn. Nowotwory głowy i szyi rozwijają się w: 
- błonie śluzowej górnych dróg oddechowych i przełyku, w tym w jamie ustnej, gardle, krtani, jamie nosowej i zatokach 
- śliniankach 
- tarczycy i gruczołach przytarczycowych 
- skórze i tkankach miękkich.

Nowotwory głowy i szyi mogą rozwijać się pod pozornie niegroźnymi objawami. Objawami takimi mogą być: długotrwała chrypka, ból gardła, problemy z przełykaniem czy niegojące się zmiany na języku, jednostronna niedrożność nosa lub krwawy wyciek z nosa, powiększone węzły chłonne na szyi. Jeżeli objawy nie ustępują przez ponad 3 tygodnie, warto zgłosić się do lekarza.

Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju nowotworów regionu głowy i szyi należą:
- palenie papierosów 
- nadużywanie alkoholu 
- niedostateczna higiena jamy ustnej 
- zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (wirus HPV).

Ze względu na lokalizację nowotwory głowy i szyi przez długi czas mogą nie dawać charakterystycznych objawów. Często są mylone z przedłużającym się przeziębieniem lub innymi infekcjami górnych dróg oddechowych. Wczesne wykrycie choroby ma kluczowe znaczenie, ponieważ leczenie rozpoczęte w pierwszym stadium daje szansę na wyleczenie nawet 95% pacjentów.

Jak się chronić?

Kluczową rolę w zapobieganiu nowotworom głowy i szyi odgrywa profilaktyka pierwotna, obejmująca rezygnację z palenia tytoniu i stosowania innych wyrobów nikotynowych, ograniczenie spożycia alkoholu, dbałość o zdrowy styl życia oraz korzystanie ze szczepień przeciw wirusowi HPV.
Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) obejmuje szczepienia, regularne badania przesiewowe (dostępne dla kobiet), higienę i bezpieczne kontakty seksualne. Zakażenie HPV jest powszechne, a wirus przenosi się podczas kontaktów seksualnych – waginalnych, analnych i oralnych.

Dlaczego warto się zaszczepić?

Szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych.
Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa.
Warto pamiętać, że osoby dorosłe, nawet te, które przeszły zakażenie HPV, mogą odnieść korzyści ze szczepienia, ponieważ możliwe jest ponowne zakażenie innym podtypem wirusa HPV.
W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek, które zapobiegają infekcji wirusem HPV.

Dzieci w wieku od 9 do 14 lat są objęte bezpłatnymi szczepieniami:
–    Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV, 
–    Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58 HPV.

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat:
–    Cervarix – 100% refundacji, 
–    Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów.

Od 1 października 2026 r. rozszerzono finansowanie szczepień przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Oprócz dzieci i młodzieży w wieku 9-14 lat, bezpłatne szczepienie mogą otrzymać również osoby dorosłe w wieku od 18 do 26 lat. Finansowanie tej grupy będzie obowiązywać do 31 maja 2027 r.

Dla pozostałych osób:
–    szczepionka Cervarix dostępna jest z 50% refundacją, 
–    szczepionka Gardasil 9 jest dostępna z pełną odpłatnością.

Podsumowanie 

HPV nie jest problemem dotyczącym wyłącznie kobiet, mogą zakażać się nim również mężczyźni. To bardzo powszechny wirus, który może prowadzić do rozwoju raka szyjki macicy, nowotworów głowy i szyi oraz innych nowotworów. Szczepienie jest skuteczną metodą profilaktyki tych chorób.

Więcej informacji

1. Szczepienia przeciw HPV (1)

https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv

2. Bezpłatne szczepienia przeciw HPV także dla młodych dorosłych

https://www.gov.pl/web/gis/bezplatne-szczepienia-przeciw-hpv-takze-dla-mlodych-doroslych

3. Nie odbieraj sobie głosu - rusza kampania o nowotworach głowy i szyi

https://www.gov.pl/web/gis/nie-odbieraj-sobie-glosu--rusza-kampania-o-nowotworach-glowy-i-szyi

4. Szczepienia przeciw HPV (2)

https://www.gov.pl/web/gis/szczepienia-przeciw-hpv2

5. Profilaktyka – podaj dalej (pacjent.gov.pl)

https://pacjent.gov.pl/profilaktyka-podaj-dalej

6. Plakat Bezpłatne szczepienia przeciw HPV dla osób dorosłych w wieku 18-26 lat