Główny Inspektorat
Sanitarny

HPV (Human Papilloma Virus), czyli ludzki wirus brodawczaka, jest jednym z najważniejszych czynników zakaźnych o właściwościach onkogennych. Oznacza to, że ma zdolność do transformacji nowotworowej komórek i wywołania raka. HPV jest jednym z najczęstszych wirusów przenoszonych drogą płciową, a zakażenie nim może prowadzić do poważnych chorób, w tym raka szyjki macicy.

HPV jest głównym czynnikiem sprawczym raka szyjki macicy. Może również powodować raka pochwy i sromu u kobiet, raka prącia u mężczyzn oraz raka odbytu, jamy ustnej, nosogardzieli, nasady języka i migdałków, a także okolic głowy i szyi u obu płci.

Wyróżnia się ponad 200 typów HPV, z których 40 wywołuje zmiany skórne w okolicy narządów płciowych oraz innych części ciała. Typy wirusa dzielą się na wysoce onkogenne i o małym ryzyku onkogennym.

Typy HPV 6 i HPV 11 (o małym ryzyku onkogennym) są odpowiedzialne za ponad 90% przypadków brodawek płciowych i brodawek okolic odbytu oraz dużą część zmian brodawczakowatych w jamie ustnej. Typy HPV 16, HPV 18 i HPV 45 (wysoce onkogenne) odpowiadają za 75% przypadków raka płaskonabłonkowego szyjki macicy, 90% przypadków raka gruczołowego szyjki macicy oraz większość przypadków zmian przednowotworowych w postaci śródbłonkowej neoplazji szyjki macicy (CIN2 oraz CIN3). Typy HPV 16 i HPV 18 są również odpowiedzialne za 80% przypadków raka płaskonabłonkowego sromu i pochwy oraz ponad 90% przypadków raka odbytu.

Zakażenia HPV mogą przebiegać pod postacią:

• łagodnych zmian naskórka (brodawki, brodawczaki)
• łagodnych zmian nabłonka wielowarstwowego błon śluzowych (brodawki i brodawczaki narządów płciowych, kłykciny kończyste)
• przednowotworowych zmian okolic narządów płciowych (szyjki macicy, sromu i pochwy, odbytu)
• nowotworowych zmian szyjki macicy i odbytu.

Zakażenia HPV szerzą się drogą płciową, najczęściej w początkowym okresie po rozpoczęciu aktywności seksualnej. Okres wylęgania wynosi od 1 do 8 miesięcy, a okres zakaźności dotyczy czasu utrzymywania się zmian chorobowych.

Wśród 1 000 000 kobiet zakażonych typem HPV wysoce onkogennym, u 8 000 dochodzi do rozwoju raka, a u 1 600 rozwija się inwazyjna postać raka. Śmiertelność raka szyjki macicy oceniana jest na poziomie 50%.

Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) obejmuje szczepienia, regularne badania przesiewowe, higienę i bezpieczne kontakty seksualne.

Szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka kraje oceniające ich efektywność odnotowały 90% redukcję infekcji HPV.

Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa. Od momentu ich wprowadzenia podano ponad 500 milionów dawek. Badania nie wykazały poważnych skutków ubocznych. Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zazwyczaj ustępują w ciągu 1-3 dni.

 Szczepienia są zalecane dziewczętom i chłopcom w wieku od 9 do 14 lat. Wyniki przeglądu systematycznego wskazały, że skuteczność szczepionki była najwyższa w najmłodszych grupach wiekowych i stopniowo spadała z każdym kolejnym rokiem rozpoczęcia szczepienia. Szczepienie powinno zostać przeprowadzone w okresie poprzedzającym inicjację seksualną – jeszcze przed potencjalnym kontaktem z HPV. Szczepienie jest wtedy najkorzystniejsze. Szczepiąc nastolatkę i nastolatka, możemy zapobiec wystąpieniu w przyszłości stanów nowotworowych, których przyczyną jest HPV.

Od 1 czerwca 2023 roku w Polsce działa program szczepień przeciw HPV, który jest przeznaczony dla dzieci po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia. Obejmuje on podanie dwóch dawek szczepionki, z odstępem od 6 do 12 miesięcy. Szczepienia wykonywane są w przychodniach POZ a od 1 września 2024 r. można zaszczepić dziecko również w szkole. Skierowanie nie jest wymagane. Szczepienie przeciw HPV jest zalecane i bezpłatne. Więcej informacji o programie https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w realizacji Szkolnego Programu Szczepień Przeciw HPV w okresie 1 września 2025 r. – 31 grudnia 2025 r.

HPV (Human Papilloma Virus), czyli ludzki wirus brodawczaka, jest jednym z najważniejszych czynników zakaźnych o właściwościach onkogennych. Jest główną przyczyną raka szyjki macicy oraz może prowadzić do rozwoju innych nowotworów, m.in. raka pochwy i sromu u kobiet, raka prącia u mężczyzn, a także raka odbytu, jamy ustnej, gardła oraz okolic głowy i szyi u obu płci. Skuteczną metodą zapobiegania zakażeniom HPV i związanym z nimi nowotworom jest szczepienie ochronne, które wykazuje najwyższą skuteczność, gdy zostanie podane przed potencjalnym narażeniem na zakażenie HPV, do którego dochodzi najczęściej drogą kontaktów seksualnych.

Powszechny Program Szczepień przeciw HPV realizuje założenia i cele Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 oraz uzupełnia bezpłatny Program Szczepień Ochronnych dla dzieci i młodzieży o szczepienie chroniące przed chorobami wywołanymi przez wirusa brodawczaka ludzkiego. Państwowa Inspekcja Sanitarna w okresie od 1 września do 31 grudnia 2025 r. realizowała na terenie całego kraju intensywne działania informacyjno-edukacyjne i promocyjne w ramach Programu szczepień zalecanych przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Program ten realizuje cele Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 oraz uzupełnia bezpłatny Program Szczepień Ochronnych dla dzieci i młodzieży. W Polsce w ramach powszechnego programu szczepień przeciw HPV bezpłatnie dostępne są dwie szczepionki: 2-walentna Cervarix oraz 9-walentna Gardasil 9.

W pierwszym semestrze roku szkolnego 2025/2026 jednostki Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadziły działania wielokanałowo, zarówno w środowisku lokalnym, jak i w przestrzeni cyfrowej. Aktywności obejmowały m.in. organizację stoisk informacyjno-edukacyjnych podczas wydarzeń prozdrowotnych, prowadzenie prelekcji i spotkań edukacyjnych, dystrybucję materiałów informacyjnych, współpracę ze szkołami i placówkami podstawowej opieki zdrowotnej, a także intensywną komunikację w mediach tradycyjnych i społecznościowych.

Dane za okres od 1 września 2025 r. do 31 grudnia 2025 r.:

• 4 434 szkoły biorące udział w programie, w tym 494 szkoły uczestniczące po raz pierwszy,
• 38 861 uczniów zadeklarowanych do udziału w programie szczepień,
• 1 981 spotkań informacyjnych z rodzicami, w których uczestniczyło 91 503 osób,
• 3 750 zajęć edukacyjnych dla uczniów, obejmujących 113 371 uczestników,
• 2 695 spotkań organizowanych przez stacje sanitarno-epidemiologiczne dla dyrektorów szkół i koordynatorów szkolnych, z udziałem 7 362 osób.

Działania komunikacyjne:

• 43 wypowiedzi w mediach,
• 2 792 posty w mediach społecznościowych (Facebook, Instagram i inne),
• 305 artykułów opublikowanych na stronach internetowych GIS, WSSE i PSSE.

Pomimo występujących barier organizacyjnych i obaw części rodziców dotyczących realizacji szczepień w szkołach, podejmowane działania przyczyniły się do wyraźnego wzrostu świadomości społecznej w zakresie profilaktyki HPV oraz szerokiego dotarcia z rzetelną informacją do dzieci, młodzieży, rodziców, kadry pedagogicznej i personelu medycznego, wspierając budowanie zaufania do szczepień ochronnych.

https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hpv/?strona=2#co-to-jest-hpv

https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv