Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Kielcach

Właśnie utworzony został 200-setny nowy rezerwat w Polsce od 2024 roku. Dodatkowo, w tym samym czasie, powiększono ponad 100 rezerwatów. Na 1718 istniejących w kraju rezerwatów przyrody aż 200 powstało w latach 2024–2026. Prawie połowę z nich (48,5%) stanowią ekosystemy leśne i borowe, a 13% to cenne torfowiska. 
Liderem pod względem liczby nowych rezerwatów jest województwo pomorskie, gdzie powstało ich aż 23. A liderem powierzchniowym jest województwo świętokrzyskie – ponad 4 tysiące hektarów nowych obszarów chronionych.
Ministra Paulina Hennig-Kloska zwraca uwagę na znaczenie rezerwatów jako miejsc gromadzących wodę, co jest ważne zarówno w czasie okresów suszy, jak i ulewnych deszczy. 
„Kiedyś mówiło się, że powinniśmy chronić przyrodę dla przyszłych pokoleń. Dziś już wiemy, że trzeba ją chronić tu i teraz, także dla nas samych. To zadanie realizujemy skutecznie w formie nowych i powiększanych rezerwatów, bo jest to ważne z punktu widzenia zmiany klimatu, kryzysu bioróżnorodności oraz ze względów zdrowotnych. Każdy z 200 utworzonych przez nas, od 2024 roku, nowych rezerwatów czy ponad 100 powiększonych to miejsca retencji wody, ostoje roślin i zwierząt, naturalne oczyszczacze powietrza i obszary, gdzie relaks jest skuteczny i bezpłatny” – mówi Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska. 
Jubileuszowy Rezerwat nr 200 to „Dolina Rzeki Małej” w woj. mazowieckim, który obejmuje 133,49 ha oraz 285,89 ha otuliny na terenie gmin Piaseczno i Góra Kalwaria. Ten rezerwat chroni leśne ekosystemy bagienne na torfowiskach niskich, kluczowe dla retencji wody. Największy rezerwat od ponad 20 lat utworzony w tej kadencji to „Bliżyńskie Lasy Naturalne” w woj. świętokrzyskim o powierzchni prawie 3000 ha. 

W latach 2025-2026 Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Kielcach ustanowił 10 nowych rezerwatów przyrody, o łącznej powierzchni 4 048,70 ha. Powiększony został również jeden z większych rezerwatów w województwie - rezerwat Białe Ługi, z 408,75 ha do 693,31 ha.  

 

Nowe rezerwaty to Piskorzeniec Wschodni, Zapadnie Doły, Góra Wierzejska, Podwale, Papiernia, Skarbowa Góra, Uroczysko Tumlińskie oraz Szynkarka, Bór Ciekoty im. dr. Edwarda Bróża oraz Bliżyńskie Lasy Naturalne. Pierwszych siedem powstało na wniosek Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w ramach inicjatywy 100 rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych, pozostałe na wniosek organizacji ekologicznych.

Najmniejszym z powołanych ostatnio rezerwatów jest rezerwat Papiernia o powierzchni 23,39 ha, natomiast największym są Bliżyńskie Lasy Naturalne o powierzchni 2 964,91 ha. Nowo powstałe rezerwaty to rezerwaty leśne, z wyjątkiem Papierni i Zapadnich Dołów, gdzie chronione są różne ekosystemy.

Wszystkie powyższe rezerwaty, przed powołaniem podlegały konsultacjom społecznym. Zgodnie ze zgłaszanymi postulatami trzy spośród nowych rezerwatów zostały udostępnione dla społeczeństwa:

• Bliżyńskie Lasy Naturalne - wyznaczone są miejsca zbioru dziko występujących roślin i grzybów; szlaki ruchu pieszego, rowerowego i jazdy konnej wierzchem;
• Zapadnie Doły - wyznaczone są szlaki ruchu pieszego;
• Skarbowa Góra - wyznaczone są szlaki ruchu pieszego i rowerowego.

Kolejne 2 planowane są do udostępnienia jeszcze w tym roku. Są to rezerwat Bór Ciekoty im. dr. Edwarda Bróża i Szynkarka.

Ponadto w trakcie ustanawiania są rezerwaty Klonowska Góra i Panieńska Górka oraz przygotowywane jest powiększenie rezerwatu Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego.

 

Na terenie województwa świętokrzyskiego są obecnie 83 rezerwaty przyrody, które zajmują łączną powierzchnię 8 245,42 ha. Szersze informacje na stronie https://www.gov.pl/web/rdos-kielce/rezerwaty-przyrody oraz w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/

 

 

Informacja o każdym z rezerwatów:

 

1. Rezerwat Piskorzeniec Wschodni

• rezerwat o powierzchni 121,58 ha, leży w gminie Słupia Konecka, w powiecie koneckim;
• celem ochrony jest zachowanie oraz odtwarzanie w drodze spontanicznych procesów, ekosystemów leśnych o cechach naturalnych i półnaturalnych, a także zachowanie zróżnicowanej szaty roślinnej oraz fauny związanej z siedliskami świeżymi, wilgotnymi, łęgowymi i bagiennymi;
• rezerwat bezpośrednio łączy się z rezerwatem „Piskorzeniec” w województwie łódzkim, tworząc razem obszar chroniony o powierzchni ponad 550 ha. Drzewostany tego rezerwatu zbudowane są głównie z olszy czarnej, brzozy brodawkowatej, dębu szypułkowego i sosny zwyczajnej oraz jodły pospolitej, której wiek w niektórych wydzieleniach przekracza 100 lat.

 

2. Rezerwat Zapadnie Doły

• rezerwat o powierzchni 121,07 ha, znajduje się w gminie Brody, w powiecie starachowickim;
• celem ochrony jest zachowanie powierzchniowych, współcześnie rozwijających się form krasowych w ekosystemie leśnym podlegającym spontanicznym procesom, w tym w szczególności renaturalizacyjnym;
• występuje tu zespół nieckowatych zagłębień (lejów) powstałych w wyniku powierzchniowych procesów krasowych o szerokości od kilku do kilkudziesięciu metrów i głębokości do kilku metrów. Jednym z nich jest dolinka zakończona ponorem, gdzie okresowo płynąca woda znika pod powierzchnią gruntu.

 

3. Rezerwat Góra Wierzejska

• rezerwat  o powierzchni 204,41 ha, płożony jest w gminie Masłów, w powiecie kieleckim;
• celem ochrony jest zachowanie ekosystemów leśnych o charakterze naturalnym, w szczególności z endemicznym dla wyżyn południowo-wschodniej Polski wyżynnym jodłowym borem mieszanym (Abietetum polonicum), który wchodzi w skład tzw. dynamicznego kompleksu wyżynnych i górskich lasów bukowo-jodłowych;
• rezerwat chroni szczytową część wzniesienia Góra Wierzejska o wysokości 375,8 m n.p.m. Porasta je kompleks leśny o znacznym stopniu naturalności, złożony głównie z jedlin i buczyn. Jest ważną ostoją chrząszcza saproksylicznego - zgniotka cynobrowego. Gatunek ten uważany jest za relikt lasów pierwotnych i jest objęty w Polsce i innych krajach Unii Europejskiej ochroną ścisłą.

 

4. Rezerwat Podwale

• rezerwat o powierzchni 59,57 ha zlokalizowany jest w gminach Bogoria i Staszów, w powiecie staszowskim;
• celem ochrony jest zachowanie ekosystemów leśnych o charakterze naturalnym, a także grupy skałek zbudowanych z neogeńskich piaskowców wapienno-kwarcowych. W miejscach przekształconych celem ochrony jest również odtworzenie takich ekosystemów w drodze spontanicznych procesów renaturalizacyjnych;
• rezerwat obejmuje położony w środku kompleksu leśnego wąwóz, na którego zboczach znajduje się ciąg wychodni skalnych o różnej wysokości. W niektórych skałkach znajdują się jaskinie krasowe i krasowo-zoogeniczne np. Jamy w Podwalu, Schronisko Wschodnie w Podwalu. Teren rezerwatu porasta grąd, w którym stwierdzono występowanie rzadkich gatunków takich jak lilia złotogłów, paprotka zwyczajna, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, gnieźnik leśny.

 

5. Rezerwat Papiernia

• rezerwat o powierzchni 23,39 ha, położony jest na terenie gminy Końskie, w powiecie koneckim;
• celem ochrony jest zachowanie kształtowanych spontanicznymi procesami lasów łęgowych i mieszanych o dużym stopniu naturalności oraz ekosystemów nieleśnych, w tym wodnych, położonych w dolinie rzeki Czarnej Koneckiej (Malenieckiej) wraz ze swoistą dla takich ekosystemów biocenozą;
• rezerwat obejmuje rzekę Czarną wraz z doliną na odcinku ok. 1,5 km. Poza rzeką występują tu starorzecza, niewielkie torfowiska i zarastające wydmy oraz zbiorowiska wilgotnych lasów liściastych – olsów i łęgów, a ponadto kontynentalny bór mieszany. Nazwa nawiązuje do dawnej papierni (a później małej, nieistniejącej już osady o tej samej nazwie) zlokalizowanej w pobliżu zachodniego krańca obecnego rezerwatu. W osadzie tej najprawdopodobniej jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku produkowano papier, wykorzystując do napędu maszyn papierniczych koło wodne poruszane prądem rzeki.

 

6. Rezerwat Skarbowa Góra

• rezerwat o powierzchni 80,01 ha, położony jest na terenie gminy Skarżysko-Kamienna, w powiecie skarżyskim;
• celem ochrony jest odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów oraz zachowanie, ekosystemów leśnych o cechach naturalnych, głównie dynamicznego kompleksu lasów bukowo-jodłowych, wraz ze swoistą dla takich ekosystemów biocenozą;
• na obszarze rezerwatu występują głównie drzewostany bukowo-jodłowe, jodłowo-bukowe oraz jodłowe, w większości na siedlisku lasu wyżynnego świeżego. Na niewielkich fragmentach lasu we wschodniej części rezerwatu występują drzewostany jodłowe z domieszką olszy czarnej, brzozy, świerka i innych drzew, na siedlisku lasu wyżynnego wilgotnego. 

 

7. Rezerwat Uroczysko Tumlińskie

• rezerwat o powierzchni 90,48 ha, położony jest na terenie gminy Zagnańsk, w powiecie kieleckim;
• celem ochrony jest zachowanie kształtowanych dynamicznymi procesami ekosystemów leśnych o cechach naturalnych, w szczególności buczyn, jedlin i grądów, a także lasów łęgowych przylegających do potoku Sufraganiec, wraz ze swoistą dla takich ekosystemów biocenozą;
• na obszarze rezerwatu stwierdzono występowanie kwaśnej buczyny, olsu jesionowego, wyżynnego jodłowego boru mieszanego, żyznej buczyny karpackiej, kontynentalnego boru mieszanego oraz grądu subkontynentalnego. W runie występuje wiele chronionych gatunków roślin.

 

8. Rezerwat Bliżyńskie Lasy Naturalne

• rezerwat o powierzchni 2 964,91 ha na terenie trzech gmin: Bliżyn, Łączna i Suchedniów;
• celem ochrony jest odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów oraz zachowanie lasów o cechach naturalnych, głównie dynamicznego kompleksu lasów bukowo-jodłowych oraz innych typów ekosystemów leśnych, z drzewostanami o charakterystycznej dla starych, naturalnych lasów strukturze wiekowej, gatunkowej i przestrzennej, z kształtowaną spontanicznymi procesami naturalną zasobnością w zamierające i martwe drzewa, wraz ze swoistymi dla takich lasów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich, chronionych i stanowiących komponenty reliktowej, puszczańskiej biocenozy;
• jest to drugi co do wielkości rezerwat leśny w Polsce, ustępujący pierwszeństwa jedynie rezerwatowi Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej. W połączeniu z trzema innymi istniejącymi rezerwatami (Świnia Góra im. Stanisława Barańskiego, Bliżyn-Kopalnia Ludwik, Dalejów) tworzy jeden wielki kompleks leśny o powierzchni ponad 3 tys. ha;
• jako jeden z nielicznych rezerwatów w Polsce jest udostępniony do zbioru dziko występujących roślin i grzybów oraz ich części;
• Bliżyńskie Lasy Naturalne są ostoją rzadkich gatunków owadów zaliczanych do reliktów lasów pierwotnych, które związane są ze starymi, zamierającymi i martwymi drzewami, takie jak objęte ochroną ścisłą chrząszcze: ponurek Schneidera, zagłębek bruzdkowany, zgniotek szkarłatny, przypłaszczek Knotka oraz Ampedus melanurus, Mycetoma suturale.

 

9. Rezerwat Szynkarka

• rezerwat o powierzchni 116,48 ha, położony w gminie Skarżysko-Kamienna, w powiecie skarżyskim;
• celem ochrony jest zachowanie, a w miejscach przekształconych odtworzenie, mozaiki podmokłych ekosystemów o cechach naturalnych – borów, łęgów, olsów i torfowisk, a także zachowanie gęstej sieci źródlisk i niewielkich cieków, wraz ze swoistą dla takich ekosystemów biocenozą, kształtowaną spontanicznymi procesami naturalnymi;
• nazwa rezerwatu nawiązuje do historycznej toponimii – pochodzi od strugi nazwanej Szynkarką na Topograficznej Karcie Królestwa Polskiego wydanej w 1839 r. oraz w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego, t. XII (s. 120) z 1892 r. Ciek ten na współczesnych mapach hydrograficznych jest określany jako „Dopływ spod Łazów” i stanowi prawy dopływ niewielkiej rzeki (strugi) Oleśnicy. Struga Szynkarka przepływa przez rezerwat od jego zachodniej po wschodnią granicę, gdzie wpada do Oleśnicy. Ma ona, wraz z niewielkimi dopływami, zasadniczy wpływ na kształtowanie się i utrzymywanie hydrogenicznego charakteru siedlisk występujących na terenie rezerwatu.

 

10. Rezerwat Bór Ciekoty im. dr. Edwarda Bróża

• rezerwat o powierzchni 266,80ha, położony w gminie Masłów w powiecie kieleckim;
• celem ochrony jest zachwanie, a w miejscach silniej przekształconych odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów, ekosystemów leśnych o cechach naturalnych, podlegających nieustannym procesom ekologicznym, z kształtowaną tymi procesami, swoistą dla lasów naturalnych różnorodnością biologiczną na wszystkich jej poziomach;
• rezerwat nosi imię dr. Edwarda Bróża – wybitnego botanika, badacza przyrody Gór Świętokrzyskich, popularyzatora wiedzy o przyrodzie regionu;
• rezerwat chroni rzadkie w skali kraju wilgotne świerczyny i jedliny, ściśle powiązane z specyficznym mikroklimatem i glebami tego rejonu, szczególną wartość przyrodniczą stanowią płaty mszystego jodłowo-świerkowego boru mieszanego, które są unikatowym elementem dziedzictwa przyrodniczego regionu, występując na nielicznych, niewielkich powierzchniowo obszarach, wyłącznie w regionie świętokrzyskim.

 

11. Rezerwat „Białe Ługi”

• po powiększeniu ma obecnie powierzchnię 693,31 ha, a dodatkowo zyskał otulinę o powierzchni 609,24 ha; 
• położony jest na terenie gmin Daleszyce i Raków, w powiecie Kieleckim;
• celem ochrony jest zachowanie ekosystemów torfowiskowych i leśnych o cechach naturalnych, kształtowanych i utrzymywanych w wyniku spontanicznych procesów, a także półnaturalnych ekosystemów nieleśnych ukształtowanych dawnymi formami gospodarczego wykorzystania, wraz ze swoistymi dla takich ekosystemów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich i chronionych oraz stanowiących komponenty reliktowej, torfowiskowo-leśnej biocenozy;
• jeden z najcenniejszych obiektów torfowiskowych w regionie świętokrzyskim;
• nazwa rezerwatu „Białe Ługi” jest historyczną, używaną od co najmniej XVIII wieku, nazwą największego w regionie świętokrzyskim, otwartego, śródleśnego torfowiska, przybierającego białą barwę w okresie przekwitania i owocowania występujących tu w dużych skupiskach wełnianek: wąskolistnej i pochwowatej, natomiast mianem „ługi” określano dawniej zabagnione łąki i inne podmokłe tereny otwarte, w tym torfowiska.

 

12. Projektowany rezerwat Klonowska Góra

• planowana powierzchnia rezerwatu: 49,86 ha, położony na terenie gminy Łączna, w powiecie kieleckim;
• planowany cel ochrony - zachowanie, a w miejscach silniej przekształconych odtworzenie w efekcie spontanicznych procesów, ekosystemów leśnych zbliżonych do naturalnych podlegających nieustannym procesom ekologicznym, ze swoistą dla takich ekosystemów różnorodnością biologiczną na wszystkich jej poziomach, a także zachowanie największego w regionie łysogórskim zimowiska nietoperzy w starej sztolni górniczej.

 

13. Projektowane powiększenie rezerwatu Cisów im. prof. Zygmunta Czubińskiego

• planowane powiększenie z 41,21 ha do 211,69 ha oraz otulina o powierzchni 287,47 ha; położony jest na terenie gminy Daleszyce, powiat kielecki
• planowana zmiana celu ochrony na: zachowanie, a w miejscach przekształconych odtworzenie, ekosystemów leśnych o cechach naturalnych, kształtowanych i utrzymywanych w wyniku spontanicznych procesów, wraz ze swoistymi dla takich ekosystemów gatunkami roślin, zwierząt i grzybów, w tym rzadkich i chronionych oraz stanowiących komponenty reliktowej, leśnej biocenozy.

 

14. Projektowany rezerwat Panieńska Górka 

• planowana powierzchnia rezerwatu: ok. 4 ha, położony na terenie gminy Chęciny, w powiecie kieleckim;
• planowany cel ochrony - zachowanie murawy kserotermicznej (jednej z największych i najlepiej zachowanych w Regionie Chęcińskim) wraz z występującymi w jej obrębie populacjami ginących, rzadkich i chronionych gatunków roślin i zwierząt.

Fot.: Bartosz Piwowarski, Lech Buchholz, Piotr Skucha, Tomasz Figarski