Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Łodzi

Wszystkie rodzime gatunki płazów (w tym ich formy rozwojowe, np. skrzek) występujące na terenie Polski objęte są ochroną gatunkową na mocy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.

Skuteczna ochrona płazów wymaga uwzględnienia biologii poszczególnych gatunków oraz ich wymagań siedliskowych. Płazy są grupą zwierząt silnie uzależnioną zarówno od środowiska wodnego, jak i lądowego, ale również od warunków panujących w tych środowiskach, np. temperatury wody, prędkości przepływu, chemizmu wody, czy rodzaju pokrycia terenu. Działania ochronne mogą obejmować m.in. ochronę i odtwarzanie miejsc rozrodu oraz siedlisk lądowych, ograniczanie śmiertelności podczas migracji, poprawę warunków wodnych w zbiornikach wykorzystywanych do rozrodu, monitoring populacji, a także ograniczanie czynników negatywnie wpływających na ich stan, takich jak degradacja siedlisk, zanieczyszczenie środowiska czy presja drapieżników.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwe jest również rozważenie podejmowania interwencji polegających na przenoszeniu płazów i ich form rozwojowych. Czynności te mają jednak charakter wyjątkowy i mogą być realizowane wyłącznie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów ochrony gatunkowej. Warto zaznaczyć, że w stosunku do dziko występujących płazów gatunków chronionych obowiązują czynności zakazane, które wymieniono w § 6 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt.

Działania polegające na przenoszeniu skrzeku płazów lub postaci larwalnych z miejsc jego naturalnego występowania, nawet jeśli są to zbiorniki okresowo wysychające, wiążą się z naruszeniem tych zakazów. Dotyczy to w szczególności zakazu umyślnego chwytania lub zbierania oraz jego umyślnego przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca. Realizacja takich czynności jest dopuszczalna wyłącznie po uzyskaniu zezwolenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska.

W tym celu konieczne jest złożenie stosownego wniosku o wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów w stosunku do dziko występujących zwierząt objętych ochroną gatunkową. Istnieje również możliwość uzyskania decyzji ustnej, jednak dotyczy ona sytuacji nagłej, np. bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego, w których obiektywnie nie można przeprowadzić standardowego postępowania administracyjnego w formie pisemnej, przy czym wydanie decyzji ustnej nie zwalnia ani wnioskodawcy ani urzędu z ustalenia okoliczności sprawy, analogicznie jak przy decyzji wydawanej w formie tradycyjnej. Jest to o tyle istotne, że np. przeniesienie osobników z terenów zurbanizowanych do rezerwatu przyrody wymaga zgody ministra właściwego do spraw środowiska.

Należy zaznaczyć, że nie każdy przypadek wymaga podjęcia interwencji polegającej na przenoszeniu skrzeku. Wynika to ze strategii rozrodczych wielu gatunków płazów, które naturalnie wykorzystują niewielkie, płytkie i okresowe zbiorniki wodne, podatne na czasowe wysychanie. Takie siedliska charakteryzują się wyższą temperaturą wody oraz brakiem drapieżnych ryb, co zwiększa przeżywalność osobników. Okresowe zanikanie części stanowisk rozrodczych stanowi zatem naturalny element funkcjonowania populacji płazów i samo w sobie nie zawsze uzasadnia konieczność podejmowania działań interwencyjnych.

Każda sytuacja powinna być analizowana indywidualnie, z uwzględnieniem m.in. gatunku płaza, charakterystyki zbiornika, stopnia zagrożenia dla skrzeku, skali zjawiska oraz możliwości naturalnego ukończenia rozwoju przez kijanki. Należy mieć również na uwadze, że nieprawidłowo przeprowadzone przenoszenie skrzeku może prowadzić do jego uszkodzenia mechanicznego, przesuszenia lub pogorszenia warunków rozwoju. Skrzek płazów jest szczególnie wrażliwy na zmiany temperatury, nasłonecznienia oraz jakości wody, dlatego sposób realizacji takich działań ma istotne znaczenie dla przeżywalności skrzeku.

Istotna jest również właściwa ocena miejsca planowanego przeniesienia. Zbiornik, do którego miałby zostać przeniesiony skrzek, nie może być wybierany przypadkowo i powinien zapewniać odpowiednie warunki siedliskowe dla danego gatunku, w tym właściwe parametry hydrologiczne oraz możliwie niską presję drapieżników. Konieczne jest także uwzględnienie ryzyka przenoszenia gatunków inwazyjnych, patogenów, w tym pasożytów pomiędzy stanowiskami, mogących stanowić zagrożenie dla lokalnych ekosystemów, w tym populacji płazów. Nieodpowiedzialne przemieszczanie skrzeku pomiędzy zbiornikami może przyczyniać się do rozprzestrzeniania chorób zakaźnych, w szczególności grzybów chorobotwórczych lub pasożytów.

W ramach standardowej procedury organ musi dokonać analizy czy w stosunku do wnioskowanych czynności nie ma rozwiązań alternatywnych, czy nie będą one szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów oraz czy zostanie spełniona jedna z siedmiu przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 4 pkt 1-7 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, m. in. czy wnioskowane czynności rzeczywiście leżą w interesie ochrony dziko występujących gatunków roślin, zwierząt, grzybów.

Na obecną sytuację hydrologiczną w Polsce Środkowej wpływa wiele czynników związanych ze zmianami klimatycznymi oraz sposobem zagospodarowania gruntów. Ich skutkiem może być obniżanie się poziomu wód oraz stopniowe zmniejszanie powierzchni lub zanikanie części niewielkich i płytkich zbiorników wodnych, w tym zbiorników wykorzystywanych przez płazy do rozrodu.

W odpowiedzi na narastające zagrożenia dla populacji płazów Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi podejmuje konkretne działania w terenie. We współpracy z Lasami Państwowymi, rozstawiono w sumie 1800 metrów ogrodzenia ochronnego, które ogranicza dostęp płazów do jezdni i kieruje je w bezpieczne miejsca. Działania te w istotny sposób zmniejszają ryzyko kolizji z pojazdami, przy jednoczesnym zachowaniu naturalnego przebiegu migracji.

Ponadto Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w łodzi prowadzi działania mające na celu poprawę warunków bytowania płazów na terenie obszaru Natura 2000 Wola Cyrusowa PLH10003. W ramach działań planowane jest:

• miejscowe usunięcie warstwy humusu (wraz z kłączami szuwaru turzycowego);
• miejscowe doświetlenie stanowisk występowania płazów poprzez usunięcie części drzew i krzewów;
• wykonanie dwóch niewielkich zbiorników wodnych o powierzchni ok. 400 m2 o dnie ukształtowanym w sposób sprzyjający występowaniu płazów;
• pogłębienie obniżenia terenowego o powierzchni ok. 90 m2, dno ukształtowane w sposób sprzyjający występowaniu płazów.

Wszyscy zainteresowani problematyką ochrony płazów mogą się zgłosić do RDOŚ w Łodzi, gdzie przyrodnicy udzielą merytorycznego wsparcia i poinformują jak najlepiej postąpić w danej sytuacji.