Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska we Wrocławiu

„Kiedyś mówiło się, że powinniśmy chronić przyrodę dla przyszłych pokoleń. Dziś już wiemy, że trzeba ją chronić tu i teraz, także dla nas samych. To zadanie realizujemy skutecznie w formie nowych
i powiększanych rezerwatów, bo jest to ważne z punktu widzenia zmiany klimatu, kryzysu bioróżnorodności oraz ze względów zdrowotnych. Każdy z 200 utworzonych przez nas, od 2024 roku, nowych rezerwatów czy ponad 100 powiększonych to miejsca retencji wody, ostoje roślin i zwierząt, naturalne oczyszczacze powietrza i obszary, gdzie relaks jest skuteczny i bezpłatny” – mówi Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska.

Ministra Paulina Hennig-Kloska zwraca uwagę na znaczenie rezerwatów jako miejsc gromadzących wodę, co jest ważne zarówno w czasie okresów suszy, jak i ulewnych deszczy.

Od początku 2024 r. w województwie dolnośląskim utworzono 9 nowych rezerwatów przyrody, o łącznej powierzchni ponad 700 ha. Ponadto dla 7 rezerwatów wyznaczono otuliny, o łącznej powierzchni
ok. 626 ha.

Nowe rezerwaty przyrody pokazują bardzo dużą różnorodność przyrodniczą Dolnego Śląska. Ochroną objęto zarówno wysokogórskie ekosystemy Masywu Śnieżnika i torfowiska Gór Izerskich, jak i stare lasy łęgowe dolin rzecznych, buczyny storczykowe, mokradła kształtowane przez bobry czy niewielkie śródpolne stanowisko liczące około 1,3 mln kęp śnieżycy wiosennej.  W 4 nowych rezerwatach udostępniono szlaki turystyczne.

Największym nowym rezerwatem jest „Mały Śnieżnik”, który zajmuje powierzchnię 359,51 ha,
a dodatkowo otacza go rozległa otulina, o powierzchni 140,99 ha. Rezerwat obejmuje Mały Śnieżnik, będący drugim pod względem wysokości szczytem Masywu Śnieżnika – 1326 m n.p.m. – oraz fragmenty zboczy Goworka, Wysoczki i Średniaka. To rezerwat wyjątkowo różnorodny. Obok górskich borów świerkowych występują tu torfowiska przejściowe i trzęsawiska, bory i lasy bagienne, ziołorośla górskie oraz piargi
i gołoborza krzemianowe. Szczególną ciekawostką są świerki rosnące na torfowisku pod Małym Śnieżnikiem. Badania wykazały, że jeden z nich ma około 370 lat, dzięki czemu należy prawdopodobnie do najstarszych świerków w polskiej części Sudetów, a być może również w Polsce. Rezerwat przyrody „Mały Śnieżnik” wraz z rezerwatami „Śnieżnik Kłodzki” i „Jaskinia Niedźwiedzia” (powiększonymi w 2023 r.), tworzy zwarty obszar ochrony ścisłej, o łącznej powierzchni ponad 800 ha, który umożliwi kompleksową ochronę najcenniejszych obszarów Masywu Śnieżnika – jednego z najbogatszych przyrodniczo pasm górskich
w Sudetach. Ponadto ww. rezerwaty przyrody na polsko-czeskim pograniczu wraz z czeskim Narodowym Rezerwatem Przyrody „Králický Sněžník” (Národní Přírodní Rezervace Králický Sněžník) tworzą spójny, transgraniczny, europejski obszar ochrony ścisłej.

Najmniejszym nowym rezerwatem jest „Las Pilczycki im. prof. Dariusza Tarnawskiego” zajmujący zaledwie 13,21 ha. Jest to pierwszy rezerwat utworzony na terenie miasta Wrocławia. Jego niewielka powierzchnia kontrastuje z niezwykłym bogactwem gatunkowym. Rezerwat obejmuje kompleks nadrzecznych lasów łęgowych położonych przy ujściu Ślęzy do Odry. Stare drzewa i duża ilość martwego drewna umożliwiają występowanie wyjątkowo bogatej fauny owadów związanych ze starolasami. Stwierdzono tu m.in. pachnicę dębową, kozioroga dębosza, zgniotka cynobrowego, przeplatkę maturnę i kwietnicę okazałą. Przykład Lasu Pilczycki pokazuje, że ochrona rezerwatowa nie jest zarezerwowana wyłącznie dla dużych, „dzikich” terenów. Niekiedy kilkanaście hektarów starego lasu położonego w dużej aglomeracji miejskiej może mieć także ogromną wartość przyrodniczą i pełnić ważne role ekosystemowe.

Rezerwat przyrody „Krowiarki” zajmuje 89,30 ha, tworzą go trzy odrębne eksklawy połączone otuliną, która liczy aż 273,83 ha – to największa otulina spośród nowych rezerwatów. Największą wartością tego terenu są ciepłolubne buczyny storczykowe, związane z wapiennym podłożem. Występuje tu niezwykle bogata flora, w tym liczna populacja obuwika pospolitego. Obuwik pełni tu rolę swoistego „gatunku parasolowego” – ochrona warunków odpowiednich dla niego pozwala równocześnie chronić wiele innych gatunków
o podobnych wymaganiach.

Rezerwat przyrody „Lasy Doliny Strzegomki” ma powierzchnię 75,54 ha i otulinę o powierzchni 10,11 ha. Rezerwat chroni jeden z coraz rzadszych na Dolnym Śląsku dobrze zachowanych kompleksów nadrzecznych grądów i łęgów. To rezerwat szczególnie interesujący ze względu na starodrzew i bogate runo. W grądach występują drzewostany liczące 100–200 lat, a w łęgach zachowały się m.in. około
170-letnie wiązy i dęby oraz około 130-letnie jesiony wyniosłe. Runo leśne najbardziej widowiskowo prezentuje się wczesną wiosną, kiedy pokrywa się masowo kwitnącymi geofitami. Występują tu m.in. czosnek niedźwiedzi, kokorycz pusta oraz śnieżyca wiosenna, której miejscowa populacja liczy dziesiątki tysięcy osobników.

Rezerwat przyrody „Torfowisko pod Kamienicą” zajmuje 64,85 ha, a jego otulina 103,84 ha. Znajduje się na Grzbiecie Kamienickim w Górach Izerskich i obejmuje przede wszystkim torfowiska wysokie i przejściowe oraz liczne obszary źródliskowe zasilające m.in. dopływy Kwisy i Kamienicy. Najważniejszą rolę odgrywają tutaj torfowiska z bogatą florą mszaków, w tym licznymi gatunkami torfowców. Towarzyszą im silnie uwilgotnione górskie bory świerkowe. Interesujące jest to, że znaczna część drzewostanów ma obecnie około 40 lat. Są one efektem odnowienia lasu po katastrofie ekologicznej, jaka dotknęła Góry Izerskie w drugiej połowie XX wieku. Rezerwat daje więc możliwość obserwowania, jak las stopniowo odbudowuje się pod wpływem naturalnych procesów. Obszar ma ponadto znaczenie dla wilka, rysia oraz cietrzewia, dla którego Góry Izerskie i Karkonosze stanowią ważną w Polsce ostoję.

Rezerwat przyrody „Dziki Wąwóz”, o powierzchni 36,57 ha z otuliną o powierzchni 27,06 ha, obejmuje dolinę Maciejowickiego Potoku pomiędzy Maciejowcem a Pilchowicami. To jeden z najbardziej malowniczych wąwozów w tym regionie Doliny Bobru. Zbocza doliny osiągają nachylenie nawet 70°,
a krajobraz tworzą jary, wychodnie gnejsowe i granitowe, odsłonięcia łupkowe, kaskady potoku, w tym
tzw. Dziki Wodospad, oraz nisze skalne, z których najbardziej charakterystyczna nazywana jest Dziką Grotą.
Na stromych stokach rozwijają się buczyny, grądy oraz szczególnie cenne jaworzyny i lasy klonowo-lipowe.
Na skałach występuje roślinność mszysto-paprociowa, a las obfituje w martwe drewno. W tym przypadku ochrona obejmuje więc jednocześnie las oraz charakterystyczną rzeźbę głęboko wciętej doliny potoku.

Rezerwat przyrody „Mokradła nad Wilką” ma powierzchnię 31,14 ha, a otulina 25,21 ha. Jest to jeden
z najbardziej dynamicznych rezerwatów z nowo powstałych. Jego głównymi „założycielami i twórcami”
są bobry. Budowane przez nie tamy zmieniają warunki przepływu potoku Wilka, powodując powstawanie nowych rozlewisk i mokradeł. Wraz ze zmianą poziomu wody zmienia się roślinność, część drzew obumiera, pojawia się martwe drewno, a cały układ siedlisk nieustannie się przekształca. To właśnie ta naturalna zmienność, a nie utrzymanie jednego, niezmiennego stanu przyrody, jest tutaj przedmiotem ochrony. Rozlewiska stanowią ostoję płazów, ssaków i ptaków. Jednocześnie mokradła stworzone przez bobry zatrzymują wodę w krajobrazie i pomagają ograniczać skutki suszy. To dobry przykład rezerwatu, w którym jeden gatunek zwierzęcia może w ogromnym stopniu wpływać na funkcjonowanie całego ekosystemu.

Rezerwat przyrody „Leśne Zbocza przy Zamku Bolczów” jest niewielki – ma 17,10 ha – ale chroni go stosunkowo duża otulina, o powierzchni 45,24 ha. Na granitowych zboczach wokół zamku występują aż cztery ważne typy siedlisk leśnych: kwaśne i żyzne buczyny, jaworzyny i lasy klonowo-lipowe oraz niewielkie płaty łęgów. Granitowe skały są dodatkowo porastane przez wyspecjalizowane zbiorowiska mchów
i paproci. Wyjątkowy jest również związek rezerwatu z zabytkiem. Ruiny Zamku Bolczów nie zostały włączone do rezerwatu, są zagospodarowane i udostępnione turystycznie, dzięki czemu możliwe jest pogodzenie ochrony naturalnych zboczy i lasów z funkcją turystyczną jednego z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Rudaw Janowickich.

Rezerwat przyrody „Żukowskie Śnieżyce” zajmuje 16,25 ha, nie posiada otuliny, otoczony jest głównie polami uprawnymi. Jego stosunkowo niewielka powierzchnia kryje jednak jedno z największych i najlepiej zachowanych stanowisk śnieżycy wiosennej w województwie. Populację oszacowano na około 1,3 miliona kęp. Śnieżyca związana jest przede wszystkim z wilgotnymi lasami łęgowymi. Rezerwat ma charakter florystyczny – jako jedyny z nowo powstałych został ustanowiony przede wszystkim ze względu na ochronę konkretnego gatunku rośliny.

Podsumowując, z nowo powstałych rezerwatów przyrody w województwie dolnośląskim, pod względem charakteru ekosystemów, dominują rezerwaty leśne. Siedem z dziewięciu obiektów zaliczono do typu ekosystemu leśnego i borowego. Dwa pozostałe – Mokradła nad Wilką oraz Torfowisko pod Kamienicą – chronią ekosystemy związane z wodą. Pomimo ogromnych różnic w powierzchni, położeniu i przedmiotach ochrony w uzasadnieniach utworzenia tych rezerwatów bardzo ważna jest jedna przesłanka - potrzeba pozostawienia większej przestrzeni dla naturalnych procesów przyrodniczych. Odzwierciedla to współczesne podejście do ochrony rezerwatowej, której przedmiotem nie jest wyłącznie konkretny gatunek czy określony płat siedliska, lecz coraz częściej również proces, który ten ekosystem tworzy i pozwala mu się zmieniać.

Jak podkreśla Katarzyna Łapińska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska we Wrocławiu, p.o. Regionalny Konserwator Przyrody we Wrocławiu: „Rezerwat przyrody, to obok parku narodowego, najwyższa forma ochrony przyrody. Ochroną rezerwatową obejmowane są najcenniejsze obszary, o szczególnych wartościach przyrodniczych, a takich terenów na obszarze województwa dolnośląskiego jest naprawdę dużo. Ale utworzenie rezerwatu przyrody to też ogrom pracy merytorycznej i administracyjnej. Dlatego cieszą nas pozytywne reakcje lokalnych społeczności, które rozumieją potrzebę ochrony przyrody
i odbierają tą inicjatywę jako atut dla regionu a nie jako ograniczenie”.

Jubileuszowy Rezerwat nr 200 to „Dolina Rzeki Małej” w woj. mazowieckim, który obejmuje 133,49 ha oraz 285,89 ha otuliny na terenie gmin Piaseczno i Góra Kalwaria. Ten rezerwat chroni leśne ekosystemy bagienne na torfowiskach niskich, kluczowe dla retencji wody. Największy rezerwat od ponad 20 lat utworzony w tej kadencji to „Bliżyńskie Lasy Naturalne” w woj. świętokrzyskim o powierzchni prawie
3000 ha.

Liderem pod względem liczby nowych rezerwatów jest województwo pomorskie, gdzie powstało ich aż 23.
A liderem powierzchniowym jest województwo świętokrzyskie – ponad 4 tysiące hektarów nowych obszarów chronionych.