Polsha O’zbekistonda

Polshada oktabr oxiri va noyabr boshi chuqur oʻy-xayol, mulohaza va oramizdan ketgan yaqinlarni xotirlash davri.

Qadrlash kuni  1-noyabr  935-yilda Rim papasi Ioann XI tomonidan rasman taʼsis etilgan. Bu bayram, eng avvalo, najot topgan, biroq liturgik yil davomida alohida xotira kuniga ega boʻlmagan barcha avliyolarga bagʻishlangan. Shu kuni polyaklar butun oila boʻlib qabristonlarga borib, eng yaqin kishilari, qarindoshlari, doʻstlari va tanishlarining qabrlarini, shuningdek, endi hech kim qaramaydigan qabrlarni ziyorat qiladilar. Ularda xotira shamlarini yoqadilar, gul qoʻyadilar, duo qiladilar va, eng avvalo, xotiralarida abadiy qoladigan barcha insonlarni yod etadilar.

«Zadushki» deb ataluvchi Marhumlarni xotirlash kuni 2-noyabrda nishonlanadi. Bu bayramning toʻliq nomi  Barcha marhumlarni xotirlash kuni. U 998-yilda Fransiyadagi Klyuni benediktin monastirining abbati avliyo Odilon tomonidan boshlab berilgan. Bu kuni Katolik cherkovi gunohlari uchun poklanish joyida qilayotgan, yaʼni hali jannatga kira olmaydigan va barcha imonlilarning duosi tufayli tezroq najot topishi mumkin boʻlgan marhumlarni xotirlaydi.

Bu ham qabristonlarni ziyorat qilish, oramizda boʻlmagan, ammo biz eslaydigan va xotiramizda abadiy qoladigan insonlarni yod etish kunidir.

Qadrlash kuni va Zadushki bilan ildizlari butparastlik eʼtiqodlariga borib taqaladigan xalq anʼanalari bogʻliq. «Dzyadi»  marhumlarni xotirlash bilan bogʻliq marosimlar va urf-odatlar majmui, shuningdek, ajdodlar ruhlarining nomi. Bu kuni marhumlar oʻz uylariga qaytadi va isinishni xohlaydi, deb ishonilgan, shuning uchun olov yoqilgan (qabrlarda sham yoqishning keyingi anʼanasi shundan kelib chiqqan) va ular uchun taom tayyorlangan. Eʼtiqodlarga koʻra, yarim tunda marhumlar mahalliy cherkovda vafot etgan ruhoniy oʻtkazadigan maxsus ibodatga borgan. Tiriklarning u yerga kirishi taqiqlangan. Yana bir odat — marhumlar uzoq yoʻldan keyin tamaddi qilib olishlari uchun qabrlarda taom qoldirish edi. Dzyadi deb, shuningdek, tiriklar va oʻliklar oʻrtasidagi vositachi hisoblangan sargardon tilanchilarni ham atashgan. Marhumlarning ruhlari uchun duo qilganlari evaziga ularga ziyofat uyushtirilgan. Bu kuni tiriklar ruhlarning sayohatiga xalal bermaslik uchun muayyan xulq-atvor qoidalariga rioya qilishlari shart boʻlgan.

Polshada yaqinlarning qabrlarini parvarish qilish odati juda kuchli. Buni polyaklar yil boʻyi ziyorat qiladigan qabristonlar tasdiqlaydi.

Polshaning eng mashhur nekropollari qatoriga, jumladan, quyidagilar kiradi:

• Krakovdagi Vavel Saroyi  polyak qirollari (1333-yildan buyon doimiy qirollik maqbarasi), sarkardalar va xizmat koʻrsatgan davlat arboblarining tarixiy nekropoli. Bu yerda, jumladan, Vladislav I Lokyetek, Buyuk Kazimir, Yadviga Anjuyskaya, Vladislav Yagaylo, Yan III Sobeski, Tadeush Kostyushko, Yuzef Pilsudski, Vladislav Sikorski, Lex Kachinski dafn etilgan.
• Varshavadagi Povonzki qabristoni 1790-yilda tashkil etilgan, hozirda 43 gektar maydonni egallaydi. Bu yerda bir milliondan ortiq kishi, jumladan, atoqli polyaklar: davlat arboblari, qahramonlar, siyosatchilar, sanʼatkorlar, yozuvchilar, rassomlar, ruhoniylar, harbiylar abadiy qoʻnim topgan. Eski Povonzkidagi Xizmat koʻrsatganlar xiyobonida, jumladan, Vladislav Reymont, Yan Parandovski, Leopold Staff, Cheslav Nemen, Mariya Dombrovska, Povonzkidagi Harbiy qabristonning Xizmat koʻrsatganlar xiyobonida esa, masalan, Yulian Tuvim, Leshek Kolakovski, Vladislav Geremek, Yatsek Kuron, Zbignev Religa dafn etilgan.
• Krakovdagi Rakovitse qabristoni 1803-yilda tashkil etilgan, taxminan 42 gektar maydonni egallaydi. Bu yerda Yan Mateyko, Vislava Shimborska, Tadeush Kantor, Zbignev Vodetski va Ignatsiy Dashinski qabrlari joylashgan.
• Shchetsindagi Markaziy qabriston Polshadagi eng yirik va Yevropadagi kattaligi boʻyicha uchinchi nekropol (maydoni 172 gektardan ortiq), XIX–XX asrlar boʻsagʻasida barpo etilgan. Bu yerda Pyotr Zaremba, Xelena Maydanets, Edmund Baluka kabi shaxslar abadiy qoʻnim topgan.
• Lodzdagi Eski qabriston 1855-yilda tashkil etilgan, uchta diniy qismga boʻlingan: katolik, evangelik va pravoslav. Goʻzal ibodatxonalari va maqbaralari bilan mashhur. Bu yerda eski Lodzning koʻp madaniyatli elitasi vakillari: Lodz fabrikantlari, sanoatchilari, shifokorlar, huquqshunoslar, sanʼatkorlar, milliy-ozodlik kurashlari ishtirokchilari — Sheybler, Groman, Xaynsel oilalari, shuningdek, taniqli polyaklar, jumladan, Barbara Polomska, Anjey Rositski, Konstantiy Matskevich dafn etilgan.
• Zakopanedagi Penksov Bjizek Xizmat koʻrsatganlar qabristoni Zakopanening XIX asr oʻrtalarida barpo etilgan birinchi qabristoni. Bu yerda Tatra togʻlari va polyak madaniyati bilan bogʻliq atoqli shaxslar, jumladan, Kazimej Pshyerva-Tetmayer, Kornel Makushinski abadiy qoʻnim topgan.

Polshadan tashqaridagi eng mashhur polyak nekropollari:

• Lvovdagi Lichakov qabristoni (Yevropadagi eng qadimgi qabristonlardan biri) va Lvov burgutchalari qabristoni.
• Vilnyusdagi Rossa qabristoni eng muhim polyak milliy qabristonlaridan biri. Asosiy qabr Yuzef Pilsudskining yuragi va onasining maqbarasi.
• Monte-Kassinodagi Polsha harbiy qabristoni (Italiya) bu yerda general Vladislav Anders qoʻmondonligidagi 2-Polsha korpusi askarlari dafn etilgan.
• Katin polyak qabristonlari (Rossiya va Ukraina): Katin, Mednoye, Xarkov-Pyatixatki, Kiyev-Bikovnya.