Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie

Nieprzyjemne zapachy to problem zarówno dla mieszkańców, jak i dla samorządów, instytucji kontrolnych czy inwestorów. Choć odory nie zawsze są szkodliwe dla zdrowia, to z pewnością ich uciążliwość może wpływać na jakość życia. Skalę tego problemu potwierdzają interwencje kierowane do WIOŚ w Warszawie, wśród których niemałą pozycję stanowią interwencje dotyczące uciążliwości odorowej.

Źródła nieprzyjemnych zapachów
Źródłami emisji odorów mogą być np.: obiekty przetwórstwa rolno-spożywczego, komunalne, hodowlane, m.in.: ● ubojnie ● przetwórnie odpadów zwierzęcych ● wiele zakładów przemysłu spożywczego (palarnie kawy, browary, suszarnie warzyw, gorzelnie, mleczarnie) ● zakłady celulozowo-papiernicze ● zakłady tytoniowe ● cukrownie ● wytwórnie mąki ziemniaczanej ● odlewnie ● zakłady przetwarzania odpadów ● oczyszczalnie ścieków ● kompostownie ● wielkoprzemysłowe fermy hodowlane ● zbiorniki gnojowicy.
Przyczyną uciążliwości odorowej mogą być nie tylko ww. obiekty przemysłowe ale także stosowanie nawozów organicznych, działalność usługowa np.: gastronomiczna.

Niejednoznaczne kryteria
Niestety, sam termin odory jest niejednoznaczny. Do tego odczuwanie nieprzyjemnych zapachów jest sprawą indywidualną. Ten sam zapach może wywołać różne reakcje, w zależności np. od oceny źródła zapachu i wrażliwości danej osoby. Nie ma też bezpośrednio udokumentowanych dowodów szkodliwości odorów, jak to ma miejsce w przypadku substancji wykazujących działanie toksyczne. Są̨ natomiast niebudzące wątpliwości dowody pośrednie na to, że odory:

• obniżają komfort życia; wywołują nasilenie niekorzystnych objawów psychosomatycznych, jak m.in.: rozdrażnienie, bóle głowy, nudności, trudności z koncentracją, utrata łaknienia, trudności z zasypianiem,
• obniżają̨ walory turystyczne miejscowości narażonych na ich oddziaływanie,
• obniżają̨ atrakcyjność́ terenów.

Odnośnie hałasu czy emisji pyłów i gazów istnieją w Polsce normy określające wartości dopuszczalne tych zanieczyszczeń w środowisku. Natomiast w przypadku substancji odorowych nie istnieją jednoznaczne, ogólnokrajowe normy prawne, które określają dopuszczalne stężenia odorów w powietrzu. Oznacza to, że brakuje jednolitych wartości granicznych wyrażonych np. w ouE/m³ (jednostkach zapachowych na metr sześcienny powietrza). A te mogłyby być podstawą do jednoznacznego orzekania o przekroczeniach. Ale to nie znaczy, że inspektorzy WIOŚ w Warszawie nie podejmują działań.

Możliwości IOŚ
Wpływające do WIOŚ w Warszawie interwencje są poddawane analizie a zakłady będące ich przyczyną są kontrolowane w celu ustalenia przyczyn i źródła odorów. Zgłoszenia są rozpatrywane w oparciu o istniejące przepisy i możliwości techniczne pozwalające na ich analizę. Są weryfikowane zarówno w trakcie działań kontrolnych oraz czynności podejmowanych na podstawie art. 10b ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska.

Co bardzo ważne – ustalenia kontroli przekazywane są do właściwych organów środowiska (starosta, marszałek) wraz z wnioskiem o zobowiązanie ich w drodze decyzji administracyjnej do podjęcia działań w celu ograniczenia uciążliwości odorowej. Możliwość taką daje ustawa Prawo ochrony środowiska.

Działania ograniczające uciążliwość odorową
Nie ulega wątpliwości, że prowadzący działalność gospodarczą są zobowiązani do podejmowania działań, które zmierzają do ograniczenia uciążliwości odorowej. Jak mogą to osiągnąć? Na przykład poprzez:

• właściwą organizację procesu technologicznego, w tym system monitorowania urządzeń produkcyjnych i oczyszczających,
• stosowanie rozwiązań technologicznych ograniczających możliwość emisji substancji odorowych (np.: hermetyzację hal przyjęcia i rozładunku surowca, zamknięte układy transportu surowca, systemy podciśnienia w pomieszczeniach procesowych, zastosowanie odciągów miejscowych i wentylacji mechanicznej),
• zastosowanie systemów oczyszczania powietrza procesowego (biofiltry, dopalacze, kondensatory wilgoci),
• montaż instalacji dezodoracyjnej
• wypracowanie procedur awaryjnych.

W zgodzie z prawem
W obecnym stanie prawnym uciążliwość zapachowa może być rozpatrywana w trybie przepisu art. 362 i art. 363 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2025 poz. 647), dalej „ustawy Poś”. Zapis ten upoważnia organ ochrony środowiska do nałożenia na podmiot/osobę fizyczną, którego/ej działalność negatywnie oddziałuje na środowisko, obowiązku ograniczenia tego oddziaływania i jego zagrożenia.

Zastosowanie w tej sprawie mogą mieć również przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2026 r., poz. 795).

Osoby poszkodowane mogą wystąpić na drodze cywilno-prawnej przeciwko podmiotowi/osobie fizycznej, jako negatywnie oddziaływującemu na sąsiednie nieruchomości, z roszczeniami o zaniechanie określonych działań. Oczywiście, o ile zostanie wykazane, że powodują one zakłócanie korzystania z nieruchomości ponad przeciętną miarę wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych (art. 222 § 2, w związku z art. 144 Kc).