Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie

Przepisy antysmogowe dotyczą nie tylko właścicieli domów jednorodzinnych. Obejmują użytkowników instalacji, w których spalane są paliwa stałe, a więc m.in. kotłów, pieców i kominków. Warto wiedzieć, jakie wymagania trzeba spełnić – szczególnie przed rozpoczęciem sezonu grzewczego.

Uchwała antysmogowa została przyjęta przez Sejmik Województwa Mazowieckiego jeszcze w 2017 roku, a następnie znowelizowana w 2022 roku. Jest aktem prawa miejscowego, co oznacza, że obowiązuje na terenie całego województwa mazowieckiego. Wprowadzone w niej ograniczenia i zakazy maja służyć poprawie jakości powietrza i ograniczeniu emisji zanieczyszczeń powstających podczas spalania paliw stałych.

Nie tylko domowe piece
Uchwała obejmuje instalacje o mocy do 1 MW, w których spalane są paliwa stałe – w szczególności pice, kominki i kotły. Przepisy mają więc zastosowanie nie tylko do gospodarstw domowych.

Obowiązują również inne podmioty korzystające z takich źródeł ogrzewania. Dotyczy to m.in. gospodarstw ogrodniczych wykorzystujących węgiel do ogrzewania szklarni, tuneli foliowych czy innych obiektów związanych z produkcją organiczną.

– Warto już teraz sprawdzić, jakie wymagania spełnia użytkowany przez nas kocioł i jakie paliwo możemy w nim stosować. Nie czekajmy z tym do ostatniej chwili. Przepisy uchwały antysmogowej dotyczą nie tylko właścicieli domów, ale wszystkich użytkowników objętych nią instalacji. Świadomy wybór sposobu ogrzewania to nie tylko przestrzeganie prawa, ale przede wszystkim troska o jakość powietrza, którym wszyscy oddychamy – mówi Krzysztof Cząstkiewicz, Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska.

Czego nie wolno spalać
Na terenie województwa mazowieckiego już od 1 lipca 2018 roku nie wolno stosować w kotłach, piecach i kominkach:

• mułów i flotokoncentratów węglowych oraz mieszanek produkowanych z ich wykorzystaniem,
• węgla brunatnego oraz paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem,
• węgla kamiennego w postaci sypkiej o uziarnieniu 0–3 mm,
• paliw zawierających biomasę o wilgotności w stanie roboczym powyżej 20 proc., czyli m.in. zbyt mokrego drewna.

To ważne, ponieważ przepisy antysmogowe określają nie tylko wymagania wobec urządzeń grzewczych, ale również jakość i rodzaj paliwa, które może być w nich wykorzystywane.

Jakich kotłów nie można używać?
Od 1 stycznia 2023 roku nie wolno użytkować kotłów na węgiel lub drewno, które nie spełniają wymagań dla klas 3, 4 lub 5 według normy PN-EN 303-5:2012.

Od tego samego dnia obowiązuje również ograniczenie dotyczące instalowania kotłów na paliwa stałe – w tym biomasę – w nowo budowanych budynkach. Jeżeli wniosek o pozwolenie na budowę lub zgłoszenie został złożony po 1 stycznia 2023 roku, a istnieje techniczna możliwość podłączenia budynku do sieci ciepłowniczej znajdującej się na terenie bezpośrednio przylegającym do działki inwestora, takiego kotła nie można eksploatować.

Warszawa bez węgla
W stolicy obowiązują dodatkowe ograniczenia. Od 1 października 2023 roku w granicach administracyjnych m.st. Warszawy nie wolno stosować węgla kamiennego ani paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem.

Oznacza to, że samo posiadanie urządzenia spełniającego wymagania techniczne nie przesądza jeszcze o możliwości stosowania konkretnego paliwa. Trzeba brać pod uwagę także ograniczenia obowiązujące na danym obszarze.

Kolejny etap wdrażania przepisów antysmogowych nastąpi 1 stycznia 2028 roku. Od tego dnia na terenie województwa mazowieckiego nie będzie można użytkować kotłów na węgiel lub drewno klasy 3 i 4 według normy PN-EN 303-5:2012.

To jednak niejedyna zmiana. Od 1 stycznia 2028 roku zakaz stosowania węgla kamiennego oraz paliw stałych produkowanych z jego wykorzystaniem obejmie również gminy wchodzące w skład dziewięciu powiatów otaczających Warszawę: grodziskiego, legionowskiego, mińskiego, nowodworskiego, otwockiego, piaseczyńskiego, pruszkowskiego, warszawskiego zachodniego oraz wołomińskiego. Wraz z Warszawą tworzą one region stołeczny NUTS 2.

Są wyjątki
Uchwała przewiduje odstępstwa od części wprowadzonych ograniczeń. Użytkownicy kotłów klasy 5 według normy PN-EN 303-5:2012 mogą korzystać z nich do końca żywotności, jeżeli urządzenia zostały zainstalowane przed 11 listopada 2017 roku.

Do końca żywotności mogą być również eksploatowane kotły na węgiel spełniające wymagania ekoprojektu, użytkowane na obszarze regionu warszawskiego stołecznego, jeżeli zostały uruchomione przed 1 czerwca 2022 roku.

W przypadku kominków wymagane jest natomiast spełnienie wymogów ekoprojektu albo wyposażenie urządzenia w rozwiązanie ograniczające emisję pyłu do wartości określonych w tych wymaganiach.

Większe instalacji – dodatkowe obowiązki
Inne wymagania dotyczą instalacji o większej mocy. W przypadku kotłów opalanych węglem o  łącznej mocy cieplnej od 1 MW do 5 MW użytkownik ma obowiązek zgłoszenia instalacji właściwemu organowi środowiska, czyli do starosty.

Kotły o nominalnej mocy cieplnej powyżej 1 MW podlegają również przepisom dotyczącym standardów emisyjnych. W przypadku instalacji objętych obowiązkiem zgłoszenia użytkownik jest zobowiązany do wykonywania pomiarów emisji zanieczyszczeń co najmniej raz na trzy lata.

Ktoś łamie przepisy? Gdzie to zgłosić?
Dym wydobywający się z komina, podejrzenie spalania niedozwolonego paliwa albo korzystania z urządzenia, które nie spełnia obowiązujących wymagań – gdzie zgłosić taką sytuację?

W przypadku domowych pieców, kotłów i kominków interwencję należy kierować przede wszystkim do właściwego urzędu gminy lub miasta albo straży gminnej/miejskiej, jeżeli działa ona na danym terenie. Kontrolę przestrzegania przepisów ochrony środowiska mogą prowadzić wójt, burmistrz lub prezydent miasta oraz upoważnieni przez nich pracownicy. Jeżeli w gminie nie ma straży gminnej, kontrolę mogą przeprowadzić upoważnieni pracownicy urzędu.

Podczas kontroli może zostać sprawdzone zarówno urządzenie grzewcze, jak i rodzaj stosowanego paliwa. Kontrolujący mają prawo m.in. wejść na teren nieruchomości – w przypadku nieruchomości, na której nie jest prowadzona działalność gospodarcza, w godzinach od 6.00 do 22.00 – oraz przeprowadzić niezbędne czynności kontrolne.

Naruszenie przepisów uchwały antysmogowej jest wykroczeniem i może skutkować mandatem albo grzywną do 5 tys. zł.

W przypadku podejrzenia nieprzestrzegania przepisów uchwały antysmogowej warto więc w pierwszej kolejności skontaktować się z urzędem właściwej gminy lub miasta albo strażą miejską/gminną. To te służby są najbliżej mieszkańców i mogą podjąć interwencję dotyczącą konkretnego paleniska.