Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku

Położony na pograniczu Polski i Białorusi (województwo podlaskie oraz obwód grodzieński), łączy dorzecza Wisły i Niemna - poprzez dopływ Narwi (Biebrzę), rzeki Nettę i Czarną Hańczę oraz system jezior augustowskich. Na jego trasie znajduje się 12 jezior.

Żeglowny kanał ma długość 101,3 km, co czyni go jedną z najdłuższych sztucznych dróg wodnych w Polsce. Około 80 km znajduje się pod zarządem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Białymstoku. Pozostały odcinek, przebiegający przez terytorium Białorusi, administrowany jest przez stronę białoruską.

Dziedzictwo techniki XIX wieku

Kanał Augustowski zachował oryginalny, XIX-wieczny charakter. Funkcjonujące do dziś śluzy działają w oparciu o historyczne mechanizmy, zgodnie z projektem gen. Ignacego Prądzyńskiego. Proces śluzowania odbywa się ręcznie - operatorzy otwierają zastawki za pomocą korb, a następnie poruszają wrota przy użyciu długich dyszli.

Na całym kanale znajduje się 18 śluz, z czego 14 położonych jest po stronie polskiej. Śluza Kurzyniec (15 śluza licząc od strony Biebrzy) pełni funkcję śluzy granicznej z Republiką Białorusi; obecnie, ze względu na sytuację geopolityczną, pozostaje nieczynna.

Od 2007 roku Kanał Augustowski objęty jest ochroną konserwatorską jako Pomnik Historii. W 2021 roku otrzymał prestiżową nagrodę „Regional Hydro-Environment Heritage Award” przyznawaną przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Inżynierii i Badań Wodno-Środowiskowych. Obiekt znajduje się również wśród kandydatur do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Połączenie historii i przyrody

Kanał stanowi harmonijne połączenie zabytkowej infrastruktury hydrotechnicznej z unikalnym krajobrazem Puszczy Augustowskiej. Jest to ważny ośrodek turystyki wodnej i rekreacyjnej - korzystają z niego kajakarze, żeglarze oraz użytkownicy jednostek motorowych.

Każdego roku odnotowuje się kilkanaście tysięcy jednostek pływających, a Żegluga Augustowska przewozi blisko 100 tys. pasażerów. Do najpopularniejszych tras należy rejs do Studzienicznej, prowadzący przez rzekę Klonownicę -  jedną z najkrótszych żeglownych rzek w Polsce i Europie -  oraz przez śluzę Przewięź, gdzie pokonywana jest różnica poziomów wody (0,86m) między jeziorami Białym Augustowskim i Studzienicznym.

W Studzienicznej znajduje się Sanktuarium Matki Bożej Studzieniczańskiej, odwiedzone w 1999 roku przez papieża Jana Pawła II. Od tego czasu miejsce to cieszy się niesłabnącą popularnością wśród turystów i pielgrzymów.

Szczególnym obiektem na kanale jest śluza Paniewo -  jedyna w Polsce zabytkowa śluza dwukomorowa, łącząca jeziora Paniewo i Krzywe. Różnica poziomów wody między jej komorami przekracza 6 metrów.

Utrzymanie i rozwój infrastruktury

W sezonie żeglugowym 2025 na Kanale Augustowskim odnotowano blisko 9 tys. śluzowań oraz ponad 24 tys. prześluzowanych jednostek.

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku konsekwentnie realizuje działania związane z utrzymaniem i modernizacją infrastruktury kanału, we współpracy z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków.

Od 2021 roku wykonano szereg prac remontowych, w tym:

• remont wrót górnych, środkowych i dolnych na śluzie Paniewo,
• remont wrót górnych na śluzie Gorczyca,
• zabezpieczenie jazu w Gorczycy,
• remont wrót dolnych na śluzie Mikaszówka,
• awaryjną naprawę wrót dolnych śluzy Dębowo,
• wymianę znaków nawigacyjnych, tablic informacyjnych i bakenów pływających,
• remont jazu Augustów,
• wymianę wrót dolnych i górnych na śluzie Przewięź,
• remont węzła wodnego Dębowo (śluza, jaz, mała elektrownia wodna),
• remont jazu Rygol,
• remont śluzy Kudrynki.

Obecnie prowadzone są przygotowania do kolejnych prac modernizacyjnych, obejmujących m.in. remont śluzy Augustów oraz jazów Gorczyca i Spichlerzysko.

Kanał Augustowski dziś

Dzięki systematycznym działaniom Wód Polskich Kanał Augustowski pozostaje nie tylko cennym zabytkiem techniki, lecz także bezpiecznym i atrakcyjnym szlakiem wodnym. To miejsce o istotnym znaczeniu dla regionu, które łączy funkcje historyczne, przyrodnicze i turystyczne, przyciągając kolejne pokolenia użytkowników i pasjonatów żeglugi.